Ищытхъу къыгъэнагъ

Гунэе Мустафа Мурат ыкъор Адыгеим дэ­гъоу щашIэщтыгъэ. 1932-рэ илъэсым къы­ще­гъэ­жьагъэу 1988-рэ илъэсым нэс советскэ, пар­тийнэ ыкIи мэкъумэщ IофшIэнхэм пшъэ­дэкIыжь зыпылъ IэнатIэхэр ащигъэцэкIагъ. Пэщэ ыкIи зэхэщэкIо дэгъугъ, мэкъу-мэщым хэшIыкIышхо фыриIагъ, цIыфхэм ишIогъэшхо аригъэкIыгъ.

Джыри заор къемыжьэзэ, Адыгеим илэжьакIохэм пшъэ­рылъ къафагъэуцугъагъ — хэкур хэхъоныгъэ зиIэ шъолъыр ашIынэу, мэкъумэщ хъызмэтым, промышленностым, эко­номикэм закъегъэIэтыгъэнэу, псэупIэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэу. Мы пшъэрылъхэр щыIэныгъэм щыпхырызыщыгъэ пащэхэм Мустафа Мурат ыкъор зэу ащыщыгъ. ИцIыкIугъом къыщыу­благъэу хьалыгъум уасэу иIэр ышIэу къэтэджыгъ ыкIи щэIэфэ мэкъумэщ хъызмэтым иIофы­шIэхэм, джащ фэдэу чIыгулэжьхэм шъхьэкIэфэныгъэшхо афыриIэу къыхьыгъ.

1932-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу 1939-рэ илъэсым нэс Мустафа къоджэ советым итхьа­матэу, парткомым исекретарэу, колхозым итхьаматэу, Тэ­хъутэмыкъое райисполкомым итхьаматэу Iоф ышIагъ.

Заом илъэхъан Советскэ хэгъэгур шъхьафит ашIыжьыным фэшI типартизанхэм лIы­хъужъыныгъэу зэрахьагъэм фэ­дэ ныбжьи дунаим щалъэ­гъугъэп. Фашистхэр зэхаукIа­гъэх, мэшIокухэр, зэпырыкIыпIэхэр, щэхэр зычIэлъ IыгъыпIэхэр къагъэуагъэх. Гунэе Мустафа партизан отрядэу «За Родину» зыфиIорэм хэтыгъ. Пшъэрылъэу къыфагъэуцугъэр ренэу щытхъу хэлъэу ыгъэца-­кIэщтыгъ. Нэмыц шъофыр зэпичызэ лагъымэр къауи, уIэгъэ хьылъэхэр тещагъэхэ хъугъагъэ.

Зэо илъэсхэм лIыблэнагъэрэ лIыхъужъыныгъэрэ къызэрэзхигъэфагъэм фэшI Хэгъэгу зэошхом иорденэу я 2-рэ шъуашэ зиIэр, медальхэу «За отвагу», «За оборону Кавказа», «За победу над Германией» зыфиIохэрэр къыфагъэшъошагъэх.

Заом илъэхъан нэмыцхэм Адыгеим чIэныгъэшхо рагъэ­шIыгъ. ПсэупIэхэр ахъункIэщтыгъэх, мэкъумэщ хъызмэтыр, промышленностыр, псэолъэшI IофшIапIэхэр, къалэхэр, чылэхэр, къутырхэр зэхагъэтэкъогъа­гъэх. Джащыгъум хэкум ипащэ ыкIи цIыфхэм пшъэрылъ къафа­шIыгъагъ охътэ кIэкIым къы­кIоцI хъызмэтшIапIэхэр агъэ­псыжьын­хэу, экономикэм зыкъегъэIэтыжьыгъэнэу, цIыфхэм ящыIэ­кIэ-псэукIэ нахьышIу шIы­жьыгъэ­нэу. Хэкум ицIыф лэ­жьакIохэм ялъэкI къагъэнагъэп. Лэжьы-гъэр зыщашIэщт чIыгур нахьыбэ ашIыгъ, былымхъуным, джащ фэдэу лэжьыгъэу ыкIи щэу къа­хьыжьыхэрэм хагъэ­хъуагъ.

Лъэпкъ мэкъу-мэщым ыкIи экономикэм изыкъегъэIэты­жьын­­кIэ иIахьышIу зэрэхишIы­хьа­гъэм афэшI, 1947-рэ илъэ­сым Кощхьэблэ райисполкомым итхьаматэу М. Гунаим Лениным иорден ыкIи орденэу «Щытхъум итамыгъ» зыфиIохэрэр къы­фагъэшъошагъэх.

1954 — 1956-рэ илъэсхэм Мустафа Тэхъутэмыкъое райком партием иапэрэ секретарэу Iоф ышIагъ. Ащыгъум колхозхэм, совхозхэм, IофшIапIэхэм япащэхэу IэпэIэсэны­гъэшхо зиIэхэр агъэнэфэгъа­гъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ продукциеу къыдагъэкIырэм хэпшIыкIэу хэхъогъагъ.

М. Гунаир Адыгэ хэтэрыкI­хэмкIэ овощной совхозым идиректорэу агъэнэфагъ. Зэо- уж илъэсхэр къиныгъэх. Продукцием икъыдэгъэкIын ха­гъа­хъозэ экономикэр къаIэтын фэягъэ. Ащыгъум совхозым Iоф щызышIэщт специалистхэм, ме­ханизаторхэм, хэшIыкI икъу фы­зиIэ IофшIакIохэм ащыкIэ­щтыгъэх. IофшIэныр къиныгъэ, нахьыбэм IэкIэ Iоф ашIэщтыгъэ.

Охътэ кIэкIым къыкIоцI Мустафа кадрэхэр зэтыригъэпсы­хьагъ, хэтэрыкI культурэм икъэ­гъэкIынкIэ комсомольскэ-ныбжьыкIэ звеноуи 5 зэ­хищагъ, Катя Мокляковскэм извено ичIыгу гектар 17-м хэтэрыкI тонн 48-рэ къырихыгъ. Къэгъэ­лъэгъонышIухэр зэряIэхэм фэшI КПСС-м икрайком изэIэпахырэ Быракъ Плъы­жьыр къафагъэ­шъошагъ.

КъагъэкIыхэрэм япчъагъэ хагъэхъонымкIэ ыкIи продук­циер ащэнымкIэ ящыкIэгъэ амал­хэр яIэхэ хъугъа­гъэ. ­Илъэс къэс гектар 300-м помидорхэр, щыбжьыир, къэбас­къэр, нэшэбэгур, нэмыкIхэри щалэжьыщтыгъэ. Совхозым Москва ыкIи Ленинград пасэу къагъэ­кIыгъэ хэтэрыкI тонн 200 — 300 аригъащэщтыгъ.

Чылэпхъэ къэгъэкIыными чIыпIэшхо совхозым щиIыгъыгъ. Илъэс къэс къалэу Краснодар дэтыгъэ «Сортсемовощ» зыфиIорэм чылэпхъэ тонни 4 — 6 совхозым фыригъащэщтыгъ. Джащ фэдэу совхозым илъэс къэс къэралыгъом сэрнэшъхьэ тонни 100 ыкIи пхъэшъхьэ-мы­шъхьэ тонни 120-рэ арищэ­щтыгъ. 1958-рэ илъэсым поселкэу Инэм гектар 48-м чъыгхатэ щагъэпсыгъ. Илъэс зэкIэлъыкIо­хэм совхозым ращыти, Адыгэ консервышI комбинатым хэтэ­рыкI тонн мини 10-м нэсэу аригъащэщтыгъ.

Ащ нэмыкIэу былымхъуными къэгъэлъэгъон инхэр ща­шIыгъагъэх. Былымышъхьэхэм, къа­щырэ чэмхэм япчъагъэ ха­гъэхъуагъ. Былым лъэпкъышIу­хэм япчъагъэ нахьыбэ ашIыгъ. ХъызмэтшIапIэм илъэныкъохэм зэкIэми совхозым иIофышIэ анахь дэгъухэм Iоф щашIагъ. Мустафа Мурат ыкъом социальнэ Iофхэм, ныбжьыкIэхэм лъэшэу ынаIэ атыри­гъэтыщтыгъ. Клубыр аригъэшIыжьыгъ, ащ чIэтыщт музыкальнэ Iэмэ-псымэхэр афычIигъэуцуагъэх. Совхозым щагъэ­псыгъэ стадионым районым, хэкум ифутболистхэр щызэдешIэщтыгъэх.

Мэкъумэщ гъомылапхъэхэм якъыдэгъэкIынкIэ гъэхъагъэхэр зэряIэхэм фэшI совхозым иIофышIэхэм мызэу-мытIоу рай­оным ыкIи хэкум щызэIэпахырэ Быракъ Плъыжьыр къафа­гъэшъошэгъагъ.

Мустафа ишъхьэгъусэу Кърым­хъан УФ-м изаслуженнэ кIэлэегъадж, Лениным иорден къыфагъэшъошагъ, зэгурыIохэу илъэс мыпсынкIэхэр къызэранэкIыгъэх. Мустафа иIофхэм ишъхьэгъусэ ренэу ащыгъуазэщтыгъ ыкIи иамал къызэрихьэу IэпыIэгъу къыфэ­хъущтыгъ. Къинри гушIуагъори зэдагощызэ щыIэныгъэ гъогу дахэ къакIугъ. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъитIурэ зы кIалэрэ зэдапIугъ: Розэрэ Сарэрэ кIэлэ­егъаджэх, Алик — псэо­лъэшI.

Заом ыкIи зэоуж илъэсхэм районым, хэкум илъэпкъ хъыз­мэт зыкъегъэIэтыгъэным ыкIи ащ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным зиIахьышхо хэзышIыхьэгъэ цIыф шIагъом икъэбар Инэм щы­псэухэрэм ашIэнэу, поселкэм иурам горэм Гунай Мустафа Мурат ыкъом ыцIэ фаусынэу бэхэр къыкIэлъэIух.

КIАРЭ Фатим.