Тхыгъэ зэфэшъхьафхэм сагъэшIыгъэ гупшысэхэр

ШэкIогъум и 13-м 2019-рэ илъэсым «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъагъ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым иIофышIэу Пэнэшъу Аскэр истатьяу «Гушъхьэлэжьыгъэр, Диныр, Тхьэр, ЦIыфыгъэр» зыфиIорэр.

Аскэр игупшысэ сакъхэм сыгу етыгъэу пчъагъэрэ сяджэжьыгъ. Итхыгъэ гупшысэ куу хилъхьагъ, купкI ушъагъэ кIоцIылъ. Дунаим уцIыфэу укъытехъуагъэу ущэ­псэумэ, укъэзыуцухьэрэ цIыф­хэм узэрафыщытын, о узыфэдэн фаер акъыл IушкIэ къытфы­зэхифыгъэх. Аскэр исурэтэу гъэзетым итми къыхэщы зэ­рэ­Iушыр. Итхыгъэ шъхьэу къыфи­шIыгъэр икъу фэдизэу къыдгуригъаIоу, зэрэшIэныгъэлэжьыр къыхэщэу къыддэгощагъ. Аферым, Аскэр!

Сэ зэрэсшIошIырэмкIэ, шIэныгъэлэжьышхоу ущымытми, адыгэ хэбзэ дахэхэр зепхьэ­хэмэ, Аскэр итхыгъэ къыбгурыIуагъэу, бгъэцэкIагъэу сеплъы. Ау ар икъу фэдизэу ти­лъэпкъыкIэ зэрэтымыгъэцэ­кIэжьырэр къеушыхьаты лъытэныгъэ зыфэсшIэу, Хьалъэкъуае щыпсэоу, гъэзетым иныбджэ­гъушIоу Хъодэ Сэфэр итхыгъэу «Тхьэм шIошъхъуныгъэ фыуиIэмэ» зыфиIоу щылэ мазэм
и 15-м, 2020-рэ илъэсым къы­хиутыгъэм. Сэфэр къетхы: «Адыгэм непэ сеплъышъ, уахътэм шIоу къыхихыгъэмрэ ежь шIоу хэлъыгъэм щыщэу а охътэ дэдэм Iэпихыгъэмрэ зызэз­гъа­пшэхэкIэ, сыгу мэузы. Сыдэу дэгъубэ тхэзыгъа адэ адыгэхэм…»

Зыпшъэ умыкIожьын шъып­къэныгъ!

Тхэмылъыгъабэу къытхэхьагъэхэм, тхэлъыгъабэу чIэты­нагъэхэм языIофыгъу дунаир зыхъожьыгъэхэм яфэIо-фа­шIэ­хэм язытетэу къытфитхыгъэри. «Мы Iофым гузэгъабгъэ къы­хэмыкIыным фэшI, илъэсым зэ, тIо къоджэдэсхэр ефэндхэм аугъойхэмэ, Iофэу рахъухьагъэр зэрагъэцакIэрэм рыгущыIэхэмэ, ишIуагъэ къэкIонэу къысшIошIы», — еIо Сэфэр. Ар къыпшIомышIэу, Сэфэр, пшIапэуи сэ къэсIон слъэкIыщт, ау ащи тыпэчыжь.

Мы Iофыгъом ехьылIагъэу сэ къыздеджагъэу, егъэджэн-­пIуныгъэм иветеранэу, Нэшъу­къуае щыпсэоу, КIыкI Вячеслав щылэ мазэм и 31-м, 2020-рэ илъэсым «Адыгэ макъэм» къыригъэхьагъэу «Зэдегъэштэныгъэ ищыкIагъ» зыфиIорэми урылажьэмэ тэрэз дэд. Мы зыцIэ къесIогъэхэ Аскэри, Сэфэри, Вячеслави афэдэхэр зэрэтиIэхэр тинасып, ау сыд фэдиз хэт ыIуагъэми, ытхы­гъэми, ахэр зыгорэм егъэца­кIэхэми сшIэрэп.

Сэ псапэу къызфэсылэжьы­жьыгъэр ары згъотыжьыщтыр нахь, Iэнэ зэгъэфагъэу сфа­шIы­жьырэм хэсхыжьын щыIэп. Ешхэ-ешъом фэдэу мы Iофы­гъохэр зыщекIокIхэрэри тэлъэгъух. О шIоу пшIагъэмрэ дахэу пIуагъэмрэ уихэукъоныгъэхэри ягъусэхэу Алахьэм къелъэгъух. ГъашIэ зиIэу гунахь шIагъэ зимыIэ щыIэп. Джары нэмазри зыкIэпшIын фаер, псапэри зыкIэпшIэн фаер. Алахь лъапIэм къыпIуилъхьэгъэ бзэ дахэмкIэ зыфэбгъэзэн плъэ­кIыщт.

ШIошъхъуныгъэ Тхьэм фызиIэм ишъэбагъи, игукIэгъуи зыпкъ итыщтых. ЦIыфым ежь зэришIэжьыщтым фэдэ зыми къыришIэн ылъэкIыщтэп. «Чэтыр зэраукIыщтыр лъабжъэкIэ къы­чIеупхъукIы» еIо адыгэ гущы­Iэжъым. ЦIыфым жъалымыгъэ зэрихьанэу, мыхъо-мышIэ-хэр ышIэнхэу Тхьэм къыгъэ­хъугъа?! Ары шъхьаем, цIыфыр нэкъокъуал, къаигъэ. Нахь лъэ­шым Iашэр ий. Дунаир зэщызгъэкъонэу, тичIыгуи зыушIоинэу макIа цIыфым къыугупшысыгъэр? Мыхьамелэ мыкъабзэм уигъэпсауна, чэщи, мафи жьым хэмылъ чапычыр къыхафынэу, жъалымыгъэкIэ щыIэнхэу зыгу илъхэр нахьыбэ мэхъух. Тэ тызыщапIугъэ унагъохэм, хэгъэгум сабыим ипIун, игъэсэн гъунэ лъэшэу щылъафыщтыгъ. Джы къэхъурэ сабыйхэм сыда агу къэкIыжьынэу арашIылIэрэр? УпчIэ джэуапынчъэхэр бэдэд.

ЦIыф лъэпкъ зэфэшъхьаф пэпчъ ежь идин гъэнэфагъэу зэрехьэ. Ау диныр, Тхьэр зы­шъхьэ къихьанэу фэмыехэр техакIох, укIакIох, жъалымых. ШIумрэ емрэ мыхэм зэхафы­шъурэп. Мыхэм афэдэхэм къа­кIэныгъэх джы дунаим тет цIы­фыр езгъэтэкъохырэ «вирусыр». Мы узым пэшIуекIорэ Iэзэгъум джы лъэхъух. Алахьым шIу зыгу илъым илъэгъун къыдегъэхъу, ау дунаир ащкIэ къа­бзэ хъужьына? Сыхэукъомэ, я Алахь, къысфэгъэгъу.

Хьэзаби бэлахьи
Дунаим щызекIуи,
Ахърэтым щызекIуи,
Хэмыфэхэу, хэмыплъэхэу,
Нэплъэгъу дахэрэ,
ЩыIэкIэ дахэрэ,
Хые гъогурэ,
Гъогу нэфынэрэ,
Джэнэт лъапIэрэ
Алахьталэм къаритынхэу!

Хъут Сар.
КIэлэегъэджэ IофшIэным иветеран.
къу. Адэмый.