Тхьэпэ щэнэбзхэр

Заом ыпэкIэ тихэгъэгу дунаимкIэ анахь цIыфыбэ зыщеджэхэу алъытэщтыгъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан – анахь тхакIоу хъугъэ. Зэо илъэсиплIым къыкIоцI почтальонхэм цIыфхэм письмэ миллиарди 10,7-рэ афахьыгъ. Ахэм теплъэ зэфэшъхьафыбэ – щэнэбзхэу, открыткэу, зэтеуплIэнкIэгъэ плIэмыеу — яIагъ. Миллиарди 10-рэ миллион 700-рэ!

Заом игъом къэлэмыр ныбжьи къэзымыштагъэхэми, обзэгъум нахь Iэмэ-псымэ Iэрыфэгъу зымыIыгъыгъэхэми тхэным зыфакъудыигъ. УIэгъэ хьылъэхэр зытелъхэм апае амал нахь зиIэхэу къадилъхэм е гъунэгъу палатэм илъхэм, письмэхэр афатхыщтыгъэх. ЕджэкIэ-тхакIэ зымышIэрэ нэжъ-Iужъхэм япхъо­рэлъф-къорэлъфхэр къадеIэщтыгъэх. Хэгъэгур зэрэщытэу зэфэтхэ почтэ зэпхыныгъэм хэтыгъ, тхыгъэ пэпчъ, урам пэпчъ иотделение ыкIи зыфакIорэм ыцIэ, ылъэкъуацIэ, ятацIэ атетыгъ. Хэти зэрилъэ­кIэу, зэрэгущыIэрэм фэдэу, ахэр бзэ зэфэшъхьафкIэ тхыгъагъэх.

«Мотя на щет мяса ты писала лучше бы сами ели чем продавать…» Фронтым къыратхыкIырэ письмэхэр ауплъэ­кIущтыгъэх (цензурэ яIагъ), ау мытэрэзыр агъэтэрэзыжьыщтыгъэп, зытхыгъэм зэриер къап­шIэу къагъанэщтыгъ.

Хьарамыгъэнчъэ сатырхэу хэукъоныгъэхэр къызхэтэкъущтыгъэхэр уахътэм зэригъэ­кIужьыгъэх. Ахэр лъэхъаным идокумент анахь лъапIэхэу, гум къикIырэ гущыIэхэу къэнагъэх. Мы тхьэпэ щэнэбзхэу дзэ­кIолIхэм яшъхьэгъусэхэм, янэ е ашыпхъухэм афатхыщтыгъэ­хэм ясатырхэр тарихъ саугъэт­хэу красноармейцэу фэхыгъэ­хэр зычIэлъхэм атетхагъэх, ар шIы­кIэ зэфэ дэд, уегупшысэмэ…

Миллиарди 10-рэ миллион 700-рэ хъурэ зэо письмэхэр зэкIэпщхэу, кIэпсэ кIыхьэ пшIымэ, огур зэрэщытэу зэлъып­пкIэн плъэкIыщтыгъ. Ахэр лыуз ыкIи шIулъэгъукIэ зэлъыпкIэгъа­гъэх.

«…Ны-тыхэм, зэш-зэшыпхъухэм ацIэкIэ…»

«Важно, чтобы письма бойца родным, письма и посылки бойцам, которые огромным потоком идут со всех концов страны, не задерживались по вине работников связи. Каждое такое письмо, каждая такая посылка именем отцов и матерей, братьев и сестер, родных и знакомых, именем всего советского народа вливают новые силы в бойца, вдохновляют его на новые подвиги…» — къыщиIощтыгъ гъэзетэу «Правдэм», шышъхьэIум и 18-м, 1941-рэ илъэсым къыдэкIыгъэм.

Письмэ пэпчъ унэшъо гъэнэфагъэ пылъыгъ.

Адресыр

Заор къызежьэм, фронтым письмэхэр полевой почтэм иномеркIэ, дзэ частым иномер тетэу, лъэкъуацIэр, цIэр, ятацIэр тетхагъэу агъэхьыщтыгъэх.

Iоныгъом и 5-м, 1942-рэ илъэсым къыщыублагъэу частым ыцIэ занкIэу къамыIоу, условнэ номеркIэ ар зэблахъугъагъ.

Мэзаем и 6-м, 1943-рэ илъэ­сым зыкъэухъумэнымкIэ Наркомым иунашъокIэ полевой почтэхэм яномерхэр цифри 5-кIэ зэблахъугъагъэх ыкIи адресатхэм мыхэмкIэ афагъэ­хьыщтыгъ, ацIэ, лъэкъуацIэ, ятацIэ кIыгъоу.

Частыр чIыпIэу зыдэщыIэр къэпIон уфитыгъэп, частым ыцIэ шъыпкъи, адресатым дзэ щытхъуцIэу иIэхэри, иIэнатIи птхынхэ уфитыгъэп.

Теплъэу яIагъэхэр

ДзэкIолI письмэ къопищыр нэмыкIхэм къябэкIыщтыгъ. Жъгъэибзэу тхыгъагъэх ыкIи тхьапэр щэу зэкIоцIалъхьэ­щтыгъ, ащ конвертхэр зэрэщымыIэхэр ыкIи тхьапэри зэрэмакIэр къыгъэлъагъощтыгъ.

Почтовэ карточкэр зыфагъэ­хьырэр джабгъумкIэ, почтэ тамыгъэр ыкIи сурэтыр зы бгъум тетыгъэх, адрэ бгъур зэрэщытэу письмэм ыубытыщтыгъ.

Секреткэр – тхьапэшхор тIоу зэтырауплIакIэщтыгъ, ыкIышъо частым иадрес, сурэтхэр, ыкIоцI­кIэ текстыр тетыгъ.

Сурэтхэр зытет конвертыр, полевой почтэм итхьапэ агъэфедэщтыгъэх.

Посылкэхэр – тылым икIэу фронтым кIохэрэр, тыгъэгъазэм 1944-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу фронтым къикIэу тылым агъэхьырэр.

ЗэраIукIэщтыгъэр

Фронтым къикIырэ къэбар цIыкIу пэпчъ мыщ фэдэ гъогу къыкIущтыгъ:

1. Дзэ частым ипочтальон мафэ къэс дзэкIолIхэм яписьмэхэр почтэ ящыкым къырихыщтыгъэх.

2. Ахэр дзэ-почтэ станцием ыхьыщтыгъэх.

3. Мыщ письмэхэр штемпельхэмкIэ щагъэнафэщтыгъэх, дзыохэм зэтыралъхьэхэзэ аралъхьэхэти, Армием идзэ-почтэ базэ агъакIощтыгъэх.

4. Базэм письмэхэр лъэныкъохэмкIэ щызэхадзыщтыгъэх.

5. Зэхадзыгъэхэ корреспонденциер дзэ-почтэ зэхэдзэкIо пунктым адресхэмкIэ агъэ­хьынэу аратыщтыгъ.

Тылым къикIырэ письмэхэми а гъогу дэдэр нэмыкIыбгъукIэ къакIущтыгъ: почтэ отделением къикIыти, полевой почтэ станцием, ащ почтальоным къырихыхэти, адресатхэм ыкIи зэуапIэм Iутхэм афихьыщтыгъ.

Дзэ цензурэр

Заом икъежьэгъу щегъэжьагъэу зыкъэухъумэнымкIэ Къэралыгъо Комитетым къэралыгъо шъэфхэр ухъумэгъэнхэм пае дзэ цензурэр ыгъэнэфэныр ищыкIагъэ хъугъагъэ.

Пчъагъэхэм къызэраIорэмкIэ

Бэдзэогъум и 15-м къыщегъэ­жьагъэу шышъхьэIум и 1-м нэс я 62-рэ Армием идзэ цензурэ къутамэ письмэ 67380-рэ щауплъэкIугъ, ахэм янахьыбэр – 64392-р – щыIэкIэ-псэукIэм фэгъэхьыгъагъэх, 1333-мэ мыхъун арытыгъэп, 125-р – тэрэзыгъэхэп, амыгъэхьыгъэр – 93-рэ, ар зэкIэ атхыгъэхэм япроцент 0,1. Письмэхэм янахьыбэм дзэкIолIхэм язытет, ашIэрэр, пыим текIонхэмкIэ яцыхьэ зэрэзытелъыжьыр, гупсэныгъэ зэфэгумэкIыныр, хэгъэгу шIулъэгъур, фашист техакIохэр зэрэзэхакъутэщтхэр къащыIуагъ.

Посылкэхэу фронтым икIыхэу тылым агъэ­хьыщтыгъэхэм унашъоу апылъыгъэр

Ар ГКО-м иунашъохэм къапкъырыкIэу щытыгъ, ащ фэдэ амал загъотыгъэр тыгъэгъазэм и 23-м, 1944-рэ илъэсым щегъэ­жьагъэу ары. Дэгъоу пшъэры­лъыр зыгъэцэкIэрэ красноармейцэхэм, сержантхэм, офицерхэм ыкIи фронтым Iут генералхэм ежь-ежьырэу ядэжьхэм посылкэхэр агъэхьын фитыныгъэ аратыгъагъ. Зы мазэм зы посылкэ атIупщын алъэкIыщтыгъ: рядовойхэм ыкIи сержантхэм – килограмми 5; офицерхэм – 10 ыкIи генералхэм – килограмм 16.

Мы унашъом къыпкъырыкIыхэзэ посылкэхэр зыщагъэ­хьыщт дзэ-почтэ станциехэри къызэIуахыгъэх, дзэкIолI къызэрыкIохэм ыпкIэ хэмылъэу агъэхьыщтыгъэх, офицерхэм ыкIи генералхэм – посылкэм изы килограмм пэпчъ соми 2 аIахыщтыгъ. Ау сыд фэдэрэ почти лъэшэу ауплъэкIущтыгъ, алъыплъэщтыгъэх.

Фронтым къикIырэ ыкIи агъэхьыщтыгъэ письмэхэр

Хэгъэгу зэошхом илъэхъан мафэ къэс пIоми хъунэу фронтым щыIэхэм къатхыщтыгъэ письмэ пчъагъэ тихэку ис цIыфхэм къаIукIэщтыгъэх. Фашист техакIохэр зэхэкъутэгъэнхэмкIэ фронтовикхэм ягъэ­хъагъэхэр, заом зэрехъулIэхэрэр (тхьаусыхэ гори хэмылъэу), аужыпкъэм, зэо кIыбым щыIэхэм агу зэрамыгъэкIодыщтыр къыдалъытэзэ, ушъый-гукIэгъур зыхиз сатырхэр къафатхыщтыгъэх.

Тэхъутэмыкъое районым ит къуаджэу Хьащтыку икIыгъэ кIалэу Чэмышъо Иб­рахьимэ ышыпхъу нахьыкIэу Хъарыет мырэущтэу къыфитхыщтыгъ:

«Сызыщыщхэм ыкIи къуа­джэм дэс колхозникхэм сэлам сфяхыжь. Сэ сыпсау ыкIи сишIугъо. Фашист укIакIохэм хьалэчыр ахэдгъахьэзэ, тыгъэ къохьапIэмкIэ тылъэкIуатэ. Лъы­гъачъэр гъэкIодыгъэнымкIэ сызфагъэзэрэ Iоф пстэури дэгъоу зэрэзгъэцакIэрэм пае правительственнэ наградэ къы­сатыгъ. Шъори, колхозникхэу нахьыпэм Iоф зыдасшIэщтыгъэ­хэм, тилIыхъужъ Краснэ Армием IэпыIэгъу нахь фэхъугъэнымкIэ амал пстэури зешъу­хьанэу сышъущэгугъы…»

Ибрахьимэ ышыпхъоу Хъа­риети письмэм иджэуап фронтым ытхыгъагъ: «Письмэу къэб­гъэхьыгъэр тэри, колхозым хэтхэми тигопагъэ. Правительственнэ наградэм пае тыпфэгушIо. Тиколхоз губгъо IофшIэнхэмкIэ пэрытныгъэр районым щиIыгъ. Тиколхозникхэм лэжьыгъэм ихэлъхьан пIалъэм ехъу­лIэу зэраухыгъэм, гъэхъагъэхэр зэрашIыгъэхэм къахэкIэу районым изэIэпахырэ Быракъ Плъыжь джырэблагъэ къыра­тыгъ».

Къуаджэу Тыгъургъой щыщ фронтовикэу Т. ЛэупакIэм ябынмэ письмэу къафитхыгъэм мыр итыгъ: «ТызгъэкIодын зыгу хэлъыгъэ фашистхэр ти Родинэ зэрэтлъэкIэу итэукъэ­бзыкIыжьых ыкIи тапэ едгъэхъу­зэ тылъэкIуа­тэ… Шъори шъукIуа­чIэ шъушъхьамысэу, хьалэлэу, шъугу етыгъэу лэжьыгъэ бэгъуа­гъэ къызэрэшъухьыжьыщтым шъу­фэбанэзэ Iоф шъушIэ…»

Мамырыкъо Нуриет.