Бзэм игъусэу хабзэр къытхилъхьагъ

Синыдэлъфыбзэу лъэпкъым ылъапсэ иIункIыбзэ къы­сэзытыгъэу, ар шIу сэзыгъэлъэгъугъэу ПIатIыкъо Бибэ сигуапэу сыкъыфэтхэ. Непэ ар къылэжьыгъэ зыгъэпсэфыгъом щыс нахь мышIэми, Пщыжъхьэблэ гурыт еджапIэр илъэс тIокIым ехъукIэ (ащ ыпэкIи) узэкIэIэбэжьмэ къэзыухыгъэхэм ар шIукIэ, гуфэ­ба­гъэкIэ агу къэкIыжьы.

ЫгукIи ыпсэкIи мы сэнэхьатым фэщагъэу, ащ гухахъо хигъуатэу илъэс 30-м къыкIоцI Бибэ Iоф ышIагъ. КIэлэегъэджэ училищыр къэзыухыгъэ пшъэшъэ ныбжьыкIэр ягъунэгъу (ежьыр хьатыгъужъыкъое Мэрзэкъа­нэ­хэм япхъу) къуаджэу Пщыжъхьаблэ дэтыгъэ еджэпIэжъым агъакIо. 1962-рэ илъэсым иапэрэ IофшIэгъу уахътэ ригъэжьагъ, ублэпIэ классхэр ригъэджэнхэу хъугъэ. Илъэситфэ Iоф ышIагъэу Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым заочнэу чIэхьажьи къыухыжьыгъ. Нэужым урысыбзэмрэ литературэмркIэ кIэлэ­егъаджэу тIэкIурэ Iоф ышIагъ. 1975-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пенсием окIожьыфэ Бибэ адыгабзэмкIэ ригъэджагъэх.

Культурэм илъэныкъо зэфэшъхьафхэр зыгъэбаеу, гушъхьэ­лэжьыгъэм зыкъезыгъэIэтэу, зэ­рэлъэпкъэу къырыкIощтыр къэзыгъэнэфэрэ амалхэм бзэр ащыщ. Ныдэлъфыбзэр пIумы­лъымэ, уилъэпкъ къырыкIуагъэри, шэн-хабзэхэу лIэшIэгъу пчъа­гъэхэм къагъэгъунагъэхэри икъоу пфызэгъэшIэщтхэп.

А зэпстэур къыддэхъуным, егъэжьэпIэшIу щыIэным зыгу етыгъэу пылъыр кIэлэегъаджэр ары. КIэлэцIыкIум бзэр Iуплъхьа­ныр IэшIэхэу щытэп. Зы лъэныкъорыгъазэкIи къыбдэхъущтэп, ны-тыхэри емызэщыжьхэу мы Iофым пылъынхэ фае.

Адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ ипэгъокIэу ПIатIыкъо Бибэ гущыIэгъу тыфэхъугъ. Илъэс пчъагъэм сабыйхэр ныдэлъфыбзэр шIу алъэгъуным зэрэфищагъэхэр, шIыкIэ-амалэу ыгъэфедагъэхэр, игукъэкIыжьхэр ащ къедгъэIотагъэх.

Зитарихъ чыжьэу къыщежьэрэ адыгабзэм ишъэфхэм кIэлэ­еджакIохэр сигущыIэгъу зэрэ­фэ­лъэкIэу ащигъэгъозагъэх.

ШIу тлъэгъурэ кIэлэегъаджэр сэ сызэрысыгъэ классым ипэщагъ. Тыгъэнэбзыеу шIэныгъэм игъогу тызэрэрищагъэм дакIоу, тэр-тэрэу тыгупшысэ­шъу­ным,
ар тэрэзэу къэтIожьы­шъу­ным, щыIэныгъэм лъэгъо тэрэз щыхэтхыным тафипIугъ. Бзэм дыкIыгъоу хабзэр, шэн-зэхэтыкIэхэр, намысыр къытхилъхьагъэх. Ау зэкIэми апшъэ ригъэшъыщтыгъэр бзэр гъэшIэгъонэу, куоу, шъэфэу хэлъхэр тигъэшIэнхэр арыгъэ. «Биба Ханаховна» зытIокIэ, ригъэджагъэхэм зэу адыгабзэр ашъхьэ къехьэ. Сыда пIомэ ныдэлъфыбзэр шIу тигъэ­лъэгъун, уасэ фытигъэшIын ылъэ­кIыгъ. ШIэныгъэ куоу къытитыгъэхэм яшыхьатыгъ олимпиадэхэу, нэмыкI зэнэкъокъухэу районым, республикэм ащызэхащэхэрэм ригъаджэхэрэр къа­зэращыхэщыщтыгъэхэр.

— КIэлэегъаджэмкIэ анахь шъхьаIэу слъытэрэр уисэнэхьат шIу плъэгъоу, хэшIыкIэу фы­уиIэр икъу фэдизэу ебгъаджэ­хэрэм алъыбгъэIэсыныр ары, — къеIуатэ ПIатIыкъо Бибэ. — Сэ сыдигъуи IофшIэныр пстэ­уми апэ изгъэшъыгъ, ар къэзгъэцакIэу унагъом сыкъызихьа­жьыкIэ, сикIэлэцIыкIухэм япIун, яфэIо-фашIэхэр афэсшIэнхэр сшIохьылъэжьыщтыгъэп.

СыдигъокIи Бибэ исыхьатхэр зэхэугуфыкIыгъэу, гурыIогъошIоу къыIуатэщтыгъэх. Бзэ культурэр, орфографиер, тамыгъэхэу хэтхэр зэрэтигъэшIэщтхэмкIэ амал зэ­фэшъхьафхэр ыгъэфедэщтыгъэх. ШIулъэгъуныгъэм, шIум, щэIа­гъэм, нэмыкI лъэпкъхэм якультурэ шъхьэкIафэ афэпшIыным исыхьатхэр афэIорышIагъэх. Джа лъэгъо нэфым джы къызнэсыгъэм ригъэджагъэхэм тытет.

СигущыIэгъу гукъэкIыжь дахэу IофшIэным фыриIэр макIэп.

— Аущтэу кIэлэеджакIохэм шIу салъэгъуми сшIагъэп, — къеIуатэ Бибэ. — Мафэ горэм IофышIэм сыщымыIэнэу хъуи, сисыхьатхэр адрэ кIэлэегъаджэ­хэм арагъэхьыгъэх. ЯтIонэрэ мафэм сыкъызэкIожьым классхэм ащыщ сихьагъэу, кIалэ горэм ыIэ къыIэти, «Биба Ханаховна, тыгъуасэ узыщэмыIэм къытфаIотагъэр къызгурыIуагъэ­пышъ, икIэрыкIэу къытфэIотэ­жьыба» зэриIогъагъэр сщыгъу­пшэрэп. Езгъэджагъэхэр непэ къызнэсыгъэми къыскIэупчIэх, сащыгъупшэрэп. Джары сэ уасэ зыфэсшIырэр.

Непэ адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ Iофыгъоу къэуцурэр макIэп. «Ты­­бзэ кIодыжьыным ищынагъо щыI» зыIохэрэм Бибэ адыригъаштэрэп. «Тэщ фэдэ лъэпкъ лъэшым аукъодыеу ыбзэ кIо­дыщтэп», еIо ащ. ЕджапIэхэм ямызакъоу, уисабый ыбзэ унагъом щебгъэшIэнэу щыт. ИцIыкIугъом Iуплъхьэрэр ины зы­хъукIэ бгъотыжьыщт.

Уахътэр зы чIыпIэ итырэп, гъэсэныгъэм кIэу къыхахьэрэр бэ. Ахэм зыкъащыримыгъанэу кIэлэегъа­джэм ренэу ишIэныгъэхэм ахи­гъэхъон, пстэури шIогъэшIэгъо­нэу зэригъэшIэн фае. Джа еплъыкIэр сигущыIэгъу зыдиIыгъэу къырыкIуагъ ыкIи кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр ащ зэрэпылъынхэ фаер хегъэунэфыкIы.

Непэ Бибэ жъышъхьэ мафэ къызэкIугъэ нанэхэм ащыщ. Ишъхьэгъусэу Ибрахьимэрэ ежьыррэ шъэуиплI зэдапIугъ: Хъалид, Ичрам, Руслъан, Ас­лъан. ЗэкIэри рагъэджагъэх, гъогу зэнкIэ дахэ зэрэтыращэщтхэм ыуж итыгъэх ыкIи ны-тыхэр къагъэукIытэжьыгъэхэп. Унэгъо дахэхэр ашIагъэх, IэнатIэхэр яIэхэу Iоф ашIэ. Бибэ имафэхэр къэзыгъэчэфхэу, къыфэзыгъэнэфхэрэр къорэлъф 12-р ары. Ахэм ягугъу фэбагъэ хэлъэу къешIы, якъэбархэр къеIуатэх. Джыри илъэсыбэрэ ипсауныгъэ къыкIимычэу ашъхьагъ итынэу ащ фэтэIо.

Iэшъынэ Сусан.