Айщэт экраным тыщежэ

Къэбар гушIуагъо къытэIугъ: урысые кинокомпаниитIоу «Орел» ыкIи «Ракурс» зыфаIохэрэм МэщбэшIэ Исхьакъ итарихъ романэу «Графиня Аиссе» игъэуцун Iоф дашIэным фежьагъэх.

Романым иэкранизациекIэ анахьэу зишIуагъэ къэ­кIуагъэр зэлъашIэрэ меценатэу, тичIыпIэгъу цIэрыIоу, Адыгеим и ЛIышъхьагъэу Шъэумэн Хьазрэт.
Художественнэ фильмэм черкешенкэ пшъэшъэжъыеу Айщэт ышъхьэ къырыкIуагъэр тшIэн амал къыти­тыщт; стамбул бэдзэрым зыхьыгъэр, гъэрхэр зыщэхэрэр зыфэдэхэр, Москва дэт пачъыхьэ унэхэм тарыплъэныр, Аиссе (Айщэт) тыготэу Елисейскэ шъофхэм ыкIи Кавказым ичIыпIэ дахэхэм защытплъыхьаныр.

Сабый дэдэзэ пшъэшъэ цIыкIур мыIэрысэкIэ зэлъып­кIэгъэ чъыгхатэм къычъыхьэу зэрэхэтыгъэр, а мыIэрысэ нэгушъхьаплъхэм япс IэшIу шъоупс ныбжьырэу ыIу къызэрэтенагъэр зэхэтшIэщт. Айщэт цIыкIум мыIэрысэ дахэхэмкIэ, ошъогу къэбзэ лъэкIыхьагъэмкIэ ыIу гъэзагъэу, бзыу орэд мэкъэ жъынчым едэIоу къушъхьэ сыдж чыжьэхэм ямызэщэу къызэрихьыгъэр тлъэгъущт.

Сабыигъо тынчым хэтэу имафэхэр чэфыгъэх, ау уахътэм хэти зэмыжэгъэ гъэзапIэ ащ фишIыгъ. ГъашIэр къэпшIэнэу щымытэу зэрэгъэпсыгъэм ищыс ыкIи икъэ­бар Айщэт пэкIэкIыгъэр, ыщэчыгъэр. АгъашIоу, фэсакъ­хэу иунэгъо кIоцI дахэу щапIущтыгъэ сабыим игъогупэ зэу зэпыбзыкIыгъэ хъугъэ. ШIыкIашIоу, IорышIэу, Iушэу зэрэщытын фаер инани, нэмыкI цIыф гупсэу къешIэкIыгъэхэми зыфаIуатэщтыгъэ сабыир, шIулъэгъу-гукIэгъур зыпагъохыщтыгъэр, къурэм фэдэу хымэ чIыгум ефэ. Пшъэшъэжъые гощэжъыеу щытыгъэр ащэрэ пкъыгъо мэхъу, зышIоигъом, ахъщэ зиIэм ыщэщт ыкIи ыщэ­фыщт. Ар а охътэ блэкIыгъэмкIэ хэбзагъэ — цIыфыр — ини цIыкIуи, мылъкупхъэ шIыгъэныр.

Ау сыд фэдэу щыIэныгъэр шъончъэу теплъаджэми, цIыфыр ащ щыщыIэн фае. ГъашIэр зы чIыпIэ итэп, цIыфым ищыIэныгъи ащ готэу зэблэхъу. Тхьэм зэриу­хэсыгъэу, пшъашъэр Францием ефэ, пIуныгъэ ыкIи гъэсэныгъэ дэгъу егъоты, гъэшIоныгъи, лъытэныгъи, шIулъэгъуи ащыкIэрэп. ИI ащ зэкIэ — дэхагъэр, акъы­лыр, гулъытэр, шIыкIэшIуагъэр.

А охътэ блэкIыгъэ чыжьэхэм ащ хъулъфыгъабэм анаIэ къыщытырадзэ, хэгъэгум илIышIухэм, нэмыкIхэми. Ау Айщэт нэмыкI культурэм итэу мэпсэу, ежь къызхэкIыгъэ лъэпкъым къыхилъхьагъэр къыхэкIыжьы. Ащ анахь шэнышIоу хэплъагъорэр ышъхьэ зэрэхэIэтыкIыгъэр ары. ТеурыкIогъэ-телъэшъогъагъэр ишэнэп, сыдрэ Iофи, сыд фэдэрэ зэхашIи гурэ псэрэ ахэлъыныр апэрэ.

МэщбэшIэ Исхьакъ ироман зидэхэгъэ-IугъэшIыгъагъэ къэIотэгъуаеу адыгэ пшъашъэу – черкешенкэу Айщэт епхыгъэ гупшысабэм уафещэ. ТэгъэшIагъо ицIыф гъэ­псыкIэ, тылъэплъэ, тызылъещэ, тыфэгумэкIы, зыфэдгъадэмэ тшIоигъоуи къыхэкIы. Зэ Айщэт тыригъусэу Париж зыщытэплъыхьэ, зэ хэку гупсэу Кавказым зыкъыфэтэгъэзэжьы.

Бэгъушъэ Мариет.