Красногвардейскэ районымкIэ зэфэхьысыжьхэр

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат муниципальнэ гъэ­псыкIэ зиIэ «Красногвардейскэ районым» тыгъуасэ щыIагъ. Ащ игъу­сагъэх АР-м и Къэралыгъо Со­вет — Хасэм и Тхьаматэу Вла­ди­мир Нарожнэр, федеральнэ ин­спек­тор шъхьаIэу Сергей Дроки­ныр, ми­нистрэхэр, депутатхэр, му­ни­ци­палитетым ипащэу Осмэн Альберт.

Район сымэджэщыр

Апэрэ чIыпIэу Адыгеим и ЛIышъхьэ зэкIолIагъэр район гупчэ сымэ­джэщыр ары. Непэрэ ма­фэхэм яхъулIэу Iофхэм язытет зыфэдэм зыщи­гъэгъозагъ, врачхэм гущыIэгъу афэхъугъ.

2012-рэ илъэсым мы учреждением икIэлэцIыкIу отделениерэ поликлини­кэмрэ игъэкIотыгъэ гъэцэ­кIэжьынхэр ащыкIуагъэх, ащ сомэ миллион 60 пэ­Iуагъэхьагъ. Джащ фэдэу миллион 20 зыосэ томографыр къащэфыгъ. 2019-рэ илъэсым сомэ мил­лионипшI зытефэгъэ рентген аппарат, сомэ мил­лиони 8,5-кIэ оргтехникэ ыкIи медицинэ оборудованиер учреждением Iэ­кIагъэхьагъэх.

Сымэджэщыр врачхэмкIэ — процент 55-кIэ, гу­рыт медицинэ Iофы­шIэ­хэмкIэ — процент 73-кIэ зэтегъэпсыхьагъ. Программэу «Земский доктор» зыфиIорэм игъэцэ­кIэн къыдыхэлъытагъэу мы учреждением щы­лэжьэнхэу специалист 59-рэ къэ­кIогъагъэх, ау илъэситфырэ Iоф зашIэм ахэм янахьыбэр IукIы­жьыгъэх.

Гухэлъэу яIэмкIэ хирургиемкIэ ыкIи терапиемкIэ отделениехэм гъэцэ­кIэжьынхэр арашIылIэнхэу ары. ЛэжьапкIэмкIэ къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэм кIэхьагъэх, диспансеризациемкIэ гухэлъым къырагъэхъугъ.

Ащ нэмыкIэу мы илъэсым селоу Еленовскэм фельдшер-мамыку IэзапIэ щашIыщт, псэупIэу Большесидоровскэм мыщ фэдэ псэуалъэ, къутырэу Са­довэм амбулаторие ащагъэпсынхэу агъэнафэ. Джащ фэдэу санитарнэ автомобилитф къащэфыщт.

— Псауныгъэр къэу­хъумэгъэным хэхъоныгъэ ышIыным, анахьэу апэрэ медицинэ IэпыIэгъум исистемэ гъэкIэ­жьыгъэным муниципалитетыр пылъын фае. Ащ дакIоу специалистхэр къуаджэм къещэлIэгъэнхэр, диспансеризацием ылъэныкъокIэ Iоф­шIэныр лъыгъэкIотэгъэныр, къэгъэлъэгъон гъэ­нэфагъэхэм такIэхьа-
ныр пшъэрылъ шъхьаIэх. Ахэр арых анахьэу шъу­наIэ зытетын фаер, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат сымэджэщым икъулыкъу­шIэхэм закъыфигъазэзэ.

Унагъом ихьэкIагъ

Красногвардейскэм дэсхэ Дэхъужъ Адамэрэ Аннэрэ илъэс 20 фэдиз хъугъэу зэдэпсэух, зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу сабыитф зэдапIу. Мы унагъом Адыгеим и ЛIы­шъхьэ ихьэкIагъ.

Гъунэгъухэм, псэупIэм дэсхэм къызэраIорэмкIэ, щысэ зытепхын унагъохэм Дэхъужъхэр ащыщых. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэрылъ шъхьаIэу зы­фагъэуцужьырэр ялъфыгъэхэм зэгурыIоныгъэ азыфагу илъыныр, Iэпы­Iэгъу зэфэхъужьынхэр, нахьыжъхэм шъхьэкIафэ афашIыныр ары.

Унагъом ищыIэкIэ-псэу­кIэ зыфэдэм республикэм ипащэ зыщигъэгъозагъ, нахьыжъхэм, кIэлэцIыкIу­хэм шъхьэихыгъэу адэгущыIагъ, щыкIагъэ яIэмэ кIэупчIагъ.

Япшъэшъэ нахьыжъэу Дарье къалэу Шытхьалэ дэт медицинэ колледжым истудент, врач хъумэ шIоигъу, зекIоныр икIас. Сафыет гурыт еджапIэм макIо, еджэным ылъэ­ныкъокIэ гъэхъэгъэшIухэр иIэх. Ахэм къакIэлъыкIо­хэрэ пшъэшъитIур кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Жемчужина» зыфиIорэм чIэсых. ЗэкIэми анахьыкIэ Рустам цIыкIум ыныбжь илъэсым ехъугъэ къодый. Ясабыйхэр зыдэкIохэрэ еджапIэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэмрэ яобщественнэ щыIакIэ нымрэ тымрэ чанэу хэлажьэх, яшIуагъэ къызэрагъэкIощтым пы­лъых.

КIэлэцIыкIухэм ятэу Адам унэгъо Iужъум къи­хъухьагъ, арышъ, янэ-ятэ­хэм къыхалъхьэгъэ шэн-ха­бзэхэр, зекIуакIэр зэрифэшъуашэу зэрехьэх. Исабыйхэм Аннэ щысэ тырахы, ащ гукIэгъуныгъэ­шхо, цIыфыгъэшхо хэлъ.

IофшIэнымкIэ гъэхъагъэхэр

Красногвардейскэ районым инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм 2019-рэ илъэсым администрацием, ащ ипащэ Iофэу ашIагъэр щы­зэфахьысыжьыгъ, пшъэ­рылъыкIэхэр агъэнэфа­гъэх. Ар зэрищагъ Советым итхьаматэу А. Выс­тавкинам.

КъэIогъэн фае, Iофтхьабзэр зыщыкIогъэ культурэм и Уни игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр щыкIуагъэх. ЗэкIэмкIи ащ сомэ миллион 26-м ехъу пэIухьагъ. Ащ щыщэу сомэ миллион 23,4-р — федеральнэ гупчэм, адрэ къанэрэр республикэ ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къа­тIупщыгъэх. Учреждениер зэрэзэтырагъэпсы­хьагъэр республикэм ипащэ зэригъэлъэгъугъ, мыщ хэт кру­жокхэм къякIуа­лIэхэрэм, Iоф щызышIэ­хэрэм гущыIэгъу афэхъугъ, ылъэгъугъэм осэшIу фишIыгъ.

Нэужым илъэсым изэ­фэхьысыжьхэр къышIыгъэх район администрацием ипащэу Осмэн Альберт. Анахьэу ащ ынаIэ зытыридзагъэхэр бюд­жетым, социальнэ пшъэ­рылъхэм, лъэпкъ проектхэм ыкIи программэ зэ­фэшъхьафхэм ягъэцэкIэн муниципалитетым щызэ­хэщагъэ зэрэхъугъэр ары. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, район бюджетым ихахъо­хэр сомэ миллион 707,6-м ехъугъ, ыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр сомэ миллион 82,7-кIэ нахьыб. Мыщ дэжьым зишIуагъэ къэ­кIуагъэр республикэ бюджетым къыхэхыгъэ мылъкоу муниципалитетым къы­IэкIэхьагъэр нахьыбэ зэрэхъугъэр ары. Хэбзэ­Iахь ыкIи мыхэбзэIахь хахъохэр сомэ миллиони 109,5-м ехъугъ. Хъарджхэр сомэ миллион 702,2-рэ мэхъу, 2018-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а къэ­гъэлъэгъоныр сомэ мил­лион 99-кIэ нахьыб. Инвестициехэр сомэ миллион 391-м кIэхьагъ. Рес­публикэр IэпыIэгъу къызэрафэхъугъэм ишIуагъэ­кIэ бюджетым епхыгъэу Iоф зышIэхэрэм ащыщхэм ялэжьапкIэ къэгъэлъэгъон гъэнэфагъэхэм акIагъэ­хьан афызэшIокIыгъ.

Арэу щытми, лъэныкъо зырызхэмкIэ щыкIагъэхэр зэрэщыIэхэр, ахэр дэгъэзыжьыгъэнхэм анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр Осмэн Альберт къыхигъэщыгъ.
Администрацием, ащ ипащэ яIофшIэн зэрагъэцэкIагъэм уигъэрэзэнэу щытэу народнэ депутатхэм я Совет хэтхэм зэ­даштагъ.

Зэхэсыгъом хэлэжьэгъэ министрэхэм ащыщхэм Адыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэ аритыгъ, шъхьадж зыфэгъэзэгъэ лъэныкъом епхыгъэу къэ­гущыIагъ. Джащ фэдэу къэзэрэугъоигъэ цIыфхэм яупчIэхэм джэуапхэр къаратыжьыгъэх.

Адыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэр зештэм, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ, анахьэу мэкъумэщ хъыз­мэтымкIэ, районым гъэ­хъэгъэшIухэр ышIынхэ зэ­рилъэкIыгъэр хигъэунэфыкIыгъ. ГущыIэм пае, ыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, муниципалитетым пынджэу къыщахьыжьы­гъэр фэдитIум ехъукIэ на­хьыбэ хъугъэ. Ащ дакIоу грант программэхэм ыкIи мэкъумэщ кооперациехэм ахэлажьэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ шIы­гъэн фаеу республикэм ипащэ пшъэрылъ къафишIыгъ.

— Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэ­хэм япчъагъэ районым щымакI. РеспубликэмкIэ а къэгъэлъэгъоныр проценти 6,6-м нэсымэ, му­ниципалитетым проценти 4,2-рэ мэхъу. Iоф­шIэпIэ чIыпIакIэхэр тищыкIагъэх, ащ дакIоу чIыпIэ бюджетым иха­хъохэр нахьыбэ хъун фае, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Псауныгъэр къэухъумэгъэным епхыгъэу селоу Еленовскэм фельдшер-­мамыку IэзэпIакIэ мы илъэсым щашIыщт, аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ медицинэ оборудованиякIэ район поликлиникэм IэкIагъэхьащт, джащ фэдэу селоу Садовэм амбулаторие щыгъэпсыгъэным фэшI проектнэ-сметнэ документациер агъэхьа­зыры.

Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIи гухэлъ гъэнэфа­гъэхэр щыIэх. ЕджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм язэтегъэпсыхьан лъагъэкIотэщт, ящыкIэгъэ оборудованиер арагъэ­гъотыщт. Анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтыр мы илъэ­сым Iоныгъом и 1-м щегъэжьагъэу ублэпIэ классхэм арыс кIэлэеджа­кIохэм ыпкIэ хэмылъэу шхыныгъо стырхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм иIофыгъо изэшIохын ары.

Респуб­ликэм имуниципалитетхэм ащыIэ гъэсэныгъэм иучреждениехэм ахэт шха­пIэхэр ащ техническэу фэхьазырынхэ зэрэфаер къыIуагъ республикэм ипа­щэ. Ащ дакIоу медицинэм, гъэсэныгъэм ыкIи культурэм Iоф ащызышIэрэ специалистхэм ащымы­кIэнхэр, къуаджэм ныб­жьыкIэхэр нахьыбэу къещэлIэгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаIэу зэрэщытыр къыхигъэщыгъ. Ахэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэ­псыхьэгъэ программэхэр зэрэщыIэхэр, муниципалитетхэри нахь чанэу ащ хэлэжьэнхэ зэрэфаер хи­­гъэунэфыкIыгъ.

Социальнэ пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэр сыдигъуи анахь шъхьаIэу зэрэщытыр, ащ фэшI IэпыIэгъу зищыкIэгъэ цIыф­хэм, анахьэу щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэу­цуа­гъэхэм, алъыIэсынхэ, яшIуагъэ арагъэкIын зэ­рэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыIуагъ. БлэкIыгъэ илъэ­сыр пштэмэ, бюджетым илъ мылъкур зэкIэ муниципалитетым ыгъэфедэн зэримылъэкIыгъэр гумэкIыгъо шъхьаIэу къыхи­гъэщыгъ. А лъэныкъомкIэ администрацием, ащ ипащэ IофшIэныр агъэлъэшынэу къафигъэпытагъ.

— КъышъоолIэрэ цIыф­­хэм ягумэкIыгъохэр зэхэшъуфынхэр, ахэм IэпыIэгъу шъуафэ­хъуныр пшъэрылъ шъхьа­Iэу зэрэщытыр зы­щышъумыгъэгъупш. Ахэм къаIэтырэ Iофы­гъо­хэм ащыщыбэхэр чIы­пIэхэм ащызэхэпфын плъэкIыщт, арышъ, а лъэныкъом нахь чанэу Iоф дашъушI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

Муниципалитетым хэ­хъоныгъэхэр ышIынхэм фэшI социальнэ ыкIи общественнэ зыпкъитыныгъэ илъын зэрэфаер АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Районым цIыф лъэп­къыбэ щэпсэу. Къэралыгъом ишъолъыр анахь рэ­хьатхэм Адыгеир ащыщ, тапэкIи арэущтэу щытын фае.

Демографием, ТекIо­ныгъэм ия 75-рэ илъэс ихэгъэунэфыкIын яIофыгъохэм, щыIэныгъэм инэмыкI лъэныкъуабэхэм республикэм ипащэ къащыуцугъ, пшъэрылъхэр къыгъэнэфагъэх.

Районым ипащэхэм, депутатхэм, мыщ щыпсэу­хэрэм яIо зэхэлъэу зэрэзэдэлажьэхэрэм, муни­ципалитетым хэхъоныгъэ ышIы­ным зэрэпылъхэм афэшI пстэуми зэрафэразэр, тапэкIи IофшIэным ащ фэдэ фыщытыкIэ фыряIэным зэрэщыгугъырэр Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэу­хым къыIуагъ.

ТХЬАРКЪОХЪО Адам.