Хэгъэгур къэджагъ: «О мардж! зыкъэшъуIэт! Зы чIыгу зэлэ цIыкIуи техакIохэм ядгъэштэщтэп!»

Заом иапэрэ мэфэ шъыпкъэм, мэкъуогъум и 22-м 1941-рэ илъэсым, СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и Унашъо диштэу, ныбжьымкIэ дзэ­къу­лыкъур зытефэхэрэр зэкIэ заом зэращэщтхэмкIэ, мобилизациер зэрэрагъажьэрэмкIэ мэкъуо­гъум и 23-м макъэ къагъэIугъагъ. Дзэ округ 14-мэ якъулыкъушIэхэмкIэ къырагъэжьэгъагъ. Къэнэгъэ округищым — Забайкальскэм, Среднеазиатскэм, Дальневосточнэм — зы мазэ тешIагъэу, Правительствэм иунэшъо гъэнэ­фагъэкIэ, ушъэфыгъэ шIыкIэм тетэу, егъэджэнышхохэм апаем фэдэу зыкIаугъоихэрэр, моби­лизациер ащыкIуагъ.


Мэкъуогъум и 23-м Главнэ Командованием и Ставкэ зэхащэгъагъ. Мэкъуогъум и 30-м оборонэмкIэ Къэралыгъо Комитет (ГКО) щыIэ хъугъагъэ. Мэкъуогъум лъэпкъ ополчениехэм язэ­хэщэн рагъэжьэгъагъ. И. В. Ста­линыр шышъхьэIум и 8-м Верховнэ Главнокомандующэу хъугъэ.

Германием СССР-м заоу къыришIылIагъэм апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу Финляндием апэ тIэкIу нэмыцхэм къадыримыгъаштэ фэдэу зишIыгъагъэ-
ми, ащ тешIагъэ щымыIэу финхэми, венгрэхэми, румынхэми (яфедэ хэти хэлъэу), джащ фэдэу «Голубой дивизием» хэтыгъэхэ ис­пан добровольцэхэми теха­кIохэм адэжькIэ загъэзагъ, къа­дэзэуагъэх.

ШышъхьэIум и 10-м, 1941-рэ илъэсым ГКО-м унашъо ыштэгъагъ къулыкъур зыхьыщтхэр (1890 — 1904-рэ ыкIи 1922 — 1923-рэ илъэсхэм къэхъугъэхэр) зыхахьэхэрэ дзэ дэщыгъор зэ­рэригъажьэрэмкIэ. Ахэр тикъэралыгъо ичIыпIэ зэфэшъхьафхэу Ки­ровоградскэ, Николаевскэ, Днепропетровскэ хэкухэм ыкIи районхэм, Людиново-Брянскэ — Северскэ-Орловскэ хэкум икъохьэпIэ лъэныкъокIэ рагъэ­жьэгъагъ. ШышъхьэIум и 15-м дзэ дэщыныр лъыкIотагъ —Крымскэ АССР-р, Запорожьер — шышъхьэIум и 20-м, Iоны­гъом и 8-м — Орловскэ ыкIи Курскэ хэкухэр, чъэпыогъум и 16-м Москва ыкIи Московскэ хэкур къызэлъиубытыгъэх.

ЗэкIэ зэрэзэхэтэу, 1941-м ыкIэм нэбгырэ миллион 14-м нахьыбэ заом ащэгъагъ.

Ау мы уахътэм нэмыцыдзэхэу тыдэкIи — чIыгуми, хыми, огуми зэралъэкIэу зыщызыгъэ­пытагъэ­хэм, гъунэпкъэ заохэу щыIагъэ­хэм тидзэхэм утыны­шхохэр къа­щытыращэгъагъэх. Ащ нахьыбэрэ зы нэдэплъыпIэ цIыкIу, такъикъ закъуи бгъакIо зэрэмы­хъущтыр советскэ дзэ пащэхэми, тидзэкIолIхэми, къэралыгъо Iэшъхьэтетхэми, зэкIэ народыми къагурыIуагъ, зыч-зыпчэгъоу зэкъоуцуагъэх: «Унэ къеIэрэм ыпсэ еIэжь!» зэраIуагъэм тетэу, Родинэу-Ным, ти ЧIыгу лъапIэ апае зы­шъхьамысыжьынхэу теубытэгъэ пытэ ашIыгъ.

Мамырыкъо Нуриет.