Родинэр – Ны! Ар нэкоу ухъумэ!

СССР-м пыир къызэрэтебэнагъэр

1941 — 1945-рэ илъэсхэм щыIэгъэ Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызыщыдахыгъэр ­илъэс 75-рэ зэрэхъурэм ипэгъокIэу «Адыгэ макъэр» гъэзет гуадзэу нэкIубгъуи 4 хъурэр игъусэу мазэм тIо къыдэкIыщт. Апэрэ къыдэкIыгъор непэ етэгъажьэ.

Мэкъуогъум и 22-м, 1941-рэ илъэсым, пчэдыжь нэфылъым, сыхьатыр 4-м (тхьаумэ­фагъ), Гитлер идзэхэр ошIэ-дэмышIэу СССР-м ичIыгу къытебэнагъэх.

Ау СССР-м IэкIыб къэ­ралыгъо IофхэмкIэ инароднэ комиссарэу В. М. Молотовым игукъэкIыжьхэмкIэ, зэо гумэкI зезэ­рэ­лъашъор мэкъуогъум и 22-м сыхьатыр 2.30-м ыкIи 3-м азыфагу къызежьэгъагъэр.

Мэкъуогъум и 22-м 1941-рэ илъэсым сыхьатыр 3.06-м хы ШIуцIэ флотым иштаб иначальникэу, контр-адмиралэу Иван Елисеевым гу лъитагъ СССР-м иошъогу шъо­лъыркIэ (жьымкIэ) нэмыц самолетхэр шIукIаеу къызэрибыбагъэхэм ыкIи ащ лъыпытэу приказ ытыгъ яонхэу, ащкIэ контр-адмиралым ыцIэ тарихъым хэ­хьагъ: апэрэ дзэ уна­шъор СССР-м къыте­бэ­нэ­гъэ нэмыцыдзэ техакIохэм яфэшъуашэр ягъэ­гъо­тыгъэ­нымкIэ джащ фэ­дагъ.

Сыхьатыр 3.07-м Г. К. Жуковым апэрэу макъэ ышъыгъ заор къызэрежьагъэмкIэ.

Мэкъуогъум и 22-м, сыхьатыр 12.00-м, мафэм, Молотовыр радиомкIэ ­къэгущыIагъ. Хэгъэгушхоу СССР-м ицIыфхэм зэкIэми пытагъэ, лIыгъэ къахэ­фэ­нэу ащ закъыфигъэзагъ, тихэгъэгу Германиер къызэрэтебэнагъэр ыкIи Хэгъэгу заор къызэрежьа­гъэр къыIуагъ. Джаущтэу Хэгъэ­гу зэошхор къежьагъ. Гер­манием ыкIи икъотэгъухэм (Италием, Венгрием, Румынием, Словакием) дзэ кIочIэ лъэш ыкIи техникэ уIэшыгъэшхо яIагъэп, ау анахь зыщыгугъыгъэхэр, аштэгъэ (рахъухьэгъэ) планэу «Барбароссым» къызэрэдилъытэу, псынкIэу тихэгъэгу къытебэнэнхэр, зыкъэшIэжьыгъо цIыфхэр рамыгъафэхэу ягухэлъ мэхъаджэ зэшIуахыныр арыгъэ.

Хэгъэгушхоу СССР-р мэзитIу-щыкIэ зэбгырачын мурад яIагъ. Ащ елъытыгъэу дзэ куп кIочIищэу мы Iофыр зэшIозыхыщтхэри агъэнэфэгъагъ: дзэ купэу «Север» зыфиIорэр къалэу Ленинград текIуатэщтыгъ, дзэу «Центрэр» тикъэлэ шъхьаIэу Москва фэгъэзэгъагъ ыкIи дзэ купэу «Югыр» Киев ыштэным тегъэпсыхьэгъагъ.

Заом иапэрэ мафэхэм Германием идзэ советскэ къэралыгъом чIэнэгъэшхо ригъэшIыгъ: зэкIэ дзэ къу­лыкъушIэ штабхэр зэхакъу­тагъэх, связым икъулыкъу IофшIэнышхо псэ хэмы­лъыжьым фэдэу, зэщауты­гъагъ, зэо мэхьанэ зиIэхэ объектхэр аштэгъагъэх. Германием идзэ зимы­шIэжьэу СССР-м икуупIэ къынэсыгъагъ, бэдзэогъум и 10-м дзэ купэу «Цент­рэм» (дзэ­пэщагъэр фон Бок) Белоруссиер ышти, къалэу Смо­ленскэ къе­кIолIагъ; дзэ купэу «Югым» (иIэшъхьэтетыгъэр фон Рундштедт) Украинэм иджа­бгъу нэпкъ ыубытыгъагъ; дзэ купэу «Северым» (дзэпэщагъэр фон Лееб) Прибалтикэм изы Iахь къыдзыхьэгъагъ. Краснэ Армием чIэнэгъэшхо­хэр апэрэмкIэ ышIыгъэх (къаухъурэихи аштагъэхэри, хэкIодагъэхэри зэрэзэхэтэу нэбгырэ миллиони 2-м нахьыбэ). Хэгъэгур — СССР-р гукIодыгъо чIыпIэ хьылъэ дэдэ зэ­ри­уцуагъэм уехъырэхъы­шэжьынэу щытыгъэп. Ау советскэ къэралыгъом ыкIи цIыфхэм зэон IофымкIэ, ащ хэти, сыди тырагъэ­псыхьанымкIэ кIочIэ амал инхэр иIагъэх ыкIи бэ­дзэогъум икъихьагъум Краснэ Армием нэбгырэ миллиони 5 ащагъ, хэч-нэч лъэныкъоу фронтым иIагъэр ащкIэ рагъэкъу­жьыгъ.

Мамырыкъо Нуриет.