Полкым икомиссарыгъ

Нэмыцыдзэхэм уатекIонэу щымытэу, сыдрэ кIуачIэкIи уафыримыкъущт къэбарэу къекIокIыщтыгъэр Краснэ Армием идзэхэм къызэпырагъэзагъ, Хэгъэгум ыгоу, икъэлэ шъхьаIэу Москва дэжь щыкIогъэ заор дунаир зыщыкъутэжьыгъ, ау фашист техакIохэр советскэ дзэ­кIолIхэм зэкIадзэгъэхэ къодыеп, зэхагъэшъхъэшъхъагъэх.

Москва дэжь щыIэгъэ заор Хэгъэгу зэошхом ианахь хъугъэ-шIэгъэ инмэ зыкIэ ащыщ. Зэрэхэгъэгоу, зэрэсоветскэ народэу ти Родинэ къаухъумэщтыгъэ. ЦIыф лъэпкъыбэр зыщызэдэпсэурэ тикъэралыгъо лъэпкъ пстэумэ ялIыкIохэм аготхэу адыгэ дзэкIолIхэри Москва дэжь щызэуагъэх.

Ахэм ащыщыгъ Апэрэ гвардейскэ шыудзэм икомиссарыщтыгъэ лIыхъу­жъэу, Кощхьаблэ щыщ КIуращынэ Исмахьил Хьисэ ыкъор.

КIуращынэм дзэ къулыкъур Хэгъэгу зэошхом ыпэкIэ ригъэжьэгъагъ. Военнэ училищыр дэгъоу къызеухым, белофинхэм къыташIылIэгъэгъэ заом лейтенантэу хэлэжьагъ, ащ зэхэщэн IофшIэнхэм афэIэпэIасэу, лIыбланэу зыкъыщигъэлъэгъуагъ. Офицер кадрэ анахь сэнаущымэ ахалъыти, адыгэ кIалэр комиссархэр къызщагъэхьазырырэ курсхэм агъэкIуагъ.
1941-рэ илъэсым ибжыхьэ нэмыц фашистыдзэхэр Москва къекIухэ зэхъум, тихэгъэгу истолицэ лъапIэ бгъэкIэ къэзыухъумэщтыгъэхэм комиссарэу КIуращынэр ащыщыгъ.

ДзэкIолI бланэу КIуращынэм фашистхэм хьалэчыр ахигъахьэзэ, полкым идзэкIолIхэр пчъагъэрэ атакэм рищэжьагъэх. Iофхэм язытет сыдигъуи хэкIыпIэ тэрэз къыфигъотынымкIэ, сыд фэдэрэ чIыпIэ къини фэкъулаеу къикIыгъэнымкIэ опыт дэгъу IэкIэлъыгъ, зэокIэ шIыкIэм дзэкIолIхэр фэгъэсэгъэнхэ амалри ащ фызэшIокIыщтыгъ, ышъхьэкIэ комиссарэу КIуращынэм илIыхъужъныгъэкIэ, илIыб­лэнагъэкIэ, ичаныгъэ-IэдэбныгъэкIэ цIыфхэр зылъищэнхэ зэрилъэкIырэр зэо хьылъэ пчъагъэм къащигъэлъэгъуагъ. Полкыр пыим ыкIыб къикIыжьызэ, фашистхэм заокIэ апэшIуекIонхэу чIыпIэ зефэхэм, КIуращынэр ежь илIыгъэ-псэемыблэжьныгъэкIэ дзэкIолIхэм щысэ афэхъущтыгъэ, командирыр хьылъэу къызауIэм, Исмахьилэ полкым пащэ фэхъугъ.

Москва щегъэжьагъэу Украинэм ит къалэу Остер нэс зэо пхъашэхэм ащыхэ­лэжьагъ апэ итхэм ренэу ахалъытэзэ. КIуращынэм зэо гъогушхо ыкIугъ. Родинэм ыпашъхьэ гъэхъэгъэ инхэу щыриIэхэм апае Советскэ правительствэм ащ Хэгъэгу зэошхом иорденэу а I-рэ ыкIи я II-рэ шъуашэр зиIэхэр, Быракъ Плъы­жьым иорден, Жъогъо Плъыжьыр ыкIи зэо медальхэр къыфигъэшъоша­гъэх.

1943-рэ илъэсымчъэпыогъум и 12-м чэщым Днепрэ иджабгъу нэпкъэу лъыгъэчъэ заохэр зыщыкIощтыгъэхэм КIура­щынэ Исмахьилэ лIыхъужъ фэхыкIэу щыхэкIодагъ. ЯтIонэрэ мафэм гвардейцэхэмрэ цIыф жъугъэхэмрэ хэлажьэхэзэ, ащ ихьадэ Черниговскэ хэкум ит къалэу Остер ипаркэу В. И. Лениным ыцIэкIэ щытым щагъэтIылъыгъ.

Большевик къызэкIэмыкIожьэу, дзэкIолI пхъашэу И. Хь. КIуращынэр лIыхъужъныгъэ зэрихьэзэ зэрэфэхыгъэр ащ иныбджэгъухэм ыкIи частым хэт дзэкIолIхэм Кощхьаблэ къатхыгъ. Ащ къыратхагъ: «КIуращынэ Исмахьилэ иIахьылхэу тилъапIэхэр! Политработник шIагъоу, дзэкIолIишъэ пчъагъэр зэокIэ шIыкIэм фэзыгъэсагъэр, цIыфыгъэ-лIыгъэм фэзыпIугъэр, командир пхъашэр, гуфабэр хьадэгъум тхитхъыгъ. А чэщым нэмыц фашистхэр КIуращынэм ыпсэ зэрэIуахыгъэм паекIэ, янэбгырипшI пчъагъэмэ яхьадэхэмкIэ пщынагъэх. ТидзэкIолIхэр къызэтепIэжэнхэу щымытхэу, лъэгапIэм екIущтыгъэх: «Тигупсэ КIуращынэ Исмахьилэу къаукIыгъэм пае!» аIозэ лъэгапIэр аштагъ.

Тигупсэ Исмахьилэ илъы гъуаткIоу агъэчъагъэ пэпчъ гитлеровцэ хьакIэ-къуа­кIэхэр тыукIыщтых, тыщэIэфэ, тигупсэ комиссарыр тыгу илъыщт, ылъ тшIэжьыщт, ТекIоныгъэр къызэрэдэтхыщтымкIэ тызшъхьасыжьыщтэп ыкIи тыщэIэфэ щыIэкIэ нэфыр дгъэпсыщт».

КIуращынэ Исмахьилэ зыщагъэтIы­лъыгъэ чIыпIэм тырагъэуцогъэ мыжъосыным дышъэпс хьарыфхэмкIэ тетхагъ: «Гвардием иподполковникэу И. Хь. КIу­ращынэр 1909-рэ илъэсым жъоны­гъуакIэм и 16-м къэхъугъ, 1943-рэ илъэ­сым чъэпыогъум и 12-м фэхыгъэ».

Мамырыкъо Нуриет.