Бзэр, шэн-хабзэхэр типытапIэх

Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» ия XX-рэ Зэфэс щылэ мазэм и 25-м Мыекъуапэ щыкIуагъ. Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Краснодар ыкIи Ставрополь крайхэм, Адыгеим ялIыкIохэр Зэфэсым хэлэжьагъэх.

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, хабзэм икъулыкъу­шIэхэр, общественнэ движениехэм ахэтхэр, зэхахьэм къырагъэблэгъагъэхэр, шIэныгъэлэжьхэр, гъэсэныгъэм, культурэм, спортым яIофышIэхэр, ныбжьыкIэхэр, журналистхэр ащ къекIолIагъэх.

Зэфэхьысыжьыр

Илъэсищэу блэкIыгъэм Адыгэ Хасэм Iофэу ышIагъэм Хэсашъхьэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ къытегущыIагъ.

Ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэнкIэ Адыгэ Хасэм IофшIагъэу иIэм къыщыригъажьи, Р. ЛIымыщэкъом зэфэхьысыжьхэр, зэгъэпшэнхэр ышIыгъэх. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ Институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм бзэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэр щыкIуагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ Адыгэ Хасэм хэтхэр бзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн яхьылIагъэу пчъагъэрэ IукIагъэх.

Правительствэм икъулыкъушIэхэр, шIэныгъэлэжьхэр, еджапIэхэм яIофы­шIэхэр, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аIутхэр, Хэсашъхьэм хэтхэр, нэмыкIхэри зэхахьэхэм къащыгущыIагъэх.

— Зэфэхьысыжьхэм къащыхэдгъэ­щыгъ адыгабзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн язытет уигъэрэзэнэу зэрэщымытыр, — къы­Iуагъ ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ. — Ащ тыкъыпкъырыкIызэ, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащэгъэ Советым изичэзыу зэхэсыгъо тиеплъыкIэхэр къет­хьылIагъэх.

ЛIыIужъу Адам япащэу зэхэщэн Iофыгъохэр шIэныгъэлэжьхэм, хэбзэ къу­лыкъушIэхэм, Хэсашъхьэм агъэцэкIа­гъэх. Адыгеим инароднэ артисткэу Уджыхъу Марыет зипэщэ театральнэ кIэлэцIыкIу купэу «Щыгъыжъыер», «Шыу Хасэм» ипащэу Тхьапшъэкъо Альберт, фэшъхьафхэри къалэхэм, районхэм яеджапIэхэм ащыIагъэх, концертхэр къащатыгъэх, бзэм ехьылIэгъэ зэIукIэгъухэр адыряIагъэх.

«Тыбзэ, тихабзэ тиунагъомэ арылъынхэ фае. НыбжьыкIэхэм непэ адыгабзэр зэрамыгъашIэ хъущтэп», — арэущтэу зэхахьэхэм бэрэ къащытэIоми, Iофыр икъоу лъыкIуатэрэп. Сыда ар къызыхэкIырэр?

Тхылъхэр аIэкIагъахьэх

Гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэм­рэкIэ Министерствэм Iофхэм язытет зыщигъэгъуази, еджапIэхэм ящыкIагъэхэ егъэджэн тхылъхэр аратыгъэх. Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэщакIо фэхъуи, ТIопсэ, ПсышIопэ, Успенскэ районхэм, Тыркуем арысхэ тилъэпкъэгъухэм, нэмыкIхэм егъэджэн тхылъхэр аIэкIагъэхьагъэх.

ШIэныгъэлэжьхэу, Хэсашъхьэм хэтхэу ЛIыIужъу Адамэ, Бырсыр Батырбый яшIуагъэкIэ егъэджэн тхылъхэр, программэр еджапIэхэм афагъэхьазырыгъэх, федеральнэ программэм хэхьагъэхэр Татарстанрэ Адыгеимрэ арых ныIэп.

Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэу КIэрэщэ Анзаур Зэфэсым къыщиIуагъ Мыекъуапэ икIэлэеджэпIи 4-мэ адыгабзэр куоу ащызэрагъэшIэнэу зэрэфежьагъэ­хэр. ЛIымыщэкъо Рэмэзани ащ къытегущыIагъ. Бзэм изэгъэшIэнкIэ лъыкIуатэхэрэ еджапIэхэр тиIэх нахь мышIэми, гумэкIыгъохэм къакIичырэп.

ГумэкIыгъохэр

Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым ипащэу ЛIыIужъу Адамэ гум илъ гупшысэр къызэпкъырихызэ Зэфэсым къыщыгущыIагъ. Тхыбзэр, еджэныр, шэн-хабзэр зэрэзэпхыгъэхэр щыIэныгъэм дэгъоу щытэлъэгъу. КIэлэцIыкIум адыгабзэр унагъом щемыгъа­шIэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм зыпщэкIэ хэта бгъэмысэщтыр.

Мультфильмэхэр, тхылъхэр къызэрэдагъэкIыхэрэм А. ЛIы­Iужъур къатегущыIэзэ, гумэкIыгъохэм ябгъукIуагъэп. Интернетым имэхьани, телефонхэм ягъэфедакIи къыхигъэщыгъэх. КIэлэцIыкIур зэпимыгъэоу теле­фонымкIэ мэлъыхъо. Апэу къы­хихырэр адыгабзэм, шэн-хабзэхэм яхьылIэгъэ гупшысэр арэп. Зэо-банэр, мыхъо-мышIагъэхэр, джэгукIэхэр къыхегъэщых. Наркоманием къызыдихьырэ къиныгъори кIэлэцIыкIум елъэгъу.

Ижъырэ адыгэ орэдхэм яхьылIэгъэ тхылъыр, мультфильмэхэу адыгабзэкIэ зэдзэкIыжьыгъэхэр А. ЛIыIужъум къахигъэ­щыгъэх. Нартхэм яхьылIагъэхэр, кушъэ орэдхэр, фэшъхьаф тхылъхэр, фильмэхэр шIэныгъэ­лэжьхэм агъэхьазырых.

— Сэ Тэхъутэмыкъуае сыщыщ, — къыIуагъ ЛIыIужъу Адамэ. — Урысхэр, цыганхэр, корейцэхэр, нэмыкIхэри адыгабзэкIэ къабзэу къуаджэм щэгущыIэх. Тиныдэлъфыбзэ тэ зэдгъэшIэныр къытэхьылъэкIыныр сыда къызыхэкIырэр?

УикIалэ адыгабзэр ебгъэшIагъэу унэм зибгъэкIыкIэ адыгэу узэрэщытыр къэогъэшъыпкъэ.

Унагъор, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр, еджапIэр

Дунаим щызэлъашIэрэ тха­кIоу, Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъэу, Адыгэ Хасэм и Хэсашъхьэ хэтэу МэщбэшIэ Исхьакъ лъэпкъ шIэжьым, Адыгэ Республикэм икъэралыгъо гъэпсыкIэ игъэпытэн къапкъырыкIызэ, Зэфэсым хэлажьэхэрэм закъыфигъэзагъ. Адыгеим илъэс зэфэшъхьафхэм пэщэныгъэ дызезыхьагъэхэ Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые, Бэрзэдж Нухьэ, Хъут Малыч, Джарымэ Аслъан, Шъэумэн Хьазрэт, ТхьакIущынэ Аслъан, мы уахътэм ЛIышъхьэу тиIэ КъумпIыл Мурат гущыIэ фабэхэр къафиIуагъ. Дунаим тет анахьыжъ лъэпкъ 36-мэ адыгэхэр зэращыщхэр къызеIом, залым чIэсхэр Iэгу фытеуагъэх.

ЗэлъашIэрэ тхакIоу Максим Горькэр 1930-рэ илъэсхэм адыгэ пшысэхэм къатегущыIэзэ, лъэпкъым гушъхьэ кIочIэ ин зэриIэр зэрэхигъэунэфыкIыгъагъэр И. МэщбашIэм къыIуагъ.

Адыгэ гущыIэжъхэм, шэн-хабзэхэм яхьылIагъэхэ тхылъхэр тфикъухэрэп. ГущыIэжъхэм гуп­шысэу ахэлъыр къаIуатэзэ, шэн-хабзэхэм узэрагъэгъуа­зэрэр къыхагъэщыхэзэ, тиуа­хътэ тхылъхэр къыдагъэкIынхэ фаеу Зэфэ­сым къызэрэщаIуагъэм мэхьэнэ ин етэты. ГущыIэм кIуачIэу хэ­лъыр кIэлэцIыкIухэм, ныбжьыкIэхэм алъыгъэIэсыгъэныр лъэ­хъа­ным диштэрэ Iофыгъоу Адыгэ Хасэм изэхахьэ щалъытагъ.

«Щыгъыжъыем» ихудожественнэ пащэу, Хэсашъхьэм икъутамэу Ны Хасэм ипащэу Уджыхъу Марыет кIэлэцIыкIухэм пIуныгъэ Iофэу адызэрихьэрэм зэгъэфагъэу къытегущыIагъ. Уиныдэлъфыбзэ зэмыгъашIэу лъэпкъэу дунаим утетын зэрэмылъэкIыщтым гупшысэу хэлъы­ри IупкIэу къызэIуихыгъ.

Ацумыжъ Юсыф, Къэрдэнэ Аскэрбый, ЛIыIапэ Ибрахьимэ, Тэу Аслъан, Тхьа­пшъэкъо Альберт, Нэгъуцу Щамсудинэ, нэмыкIхэу къэгущы­Iагъэхэм ЛIымы­щэкъо Рэмэзанэ дырагъаштэзэ, Адыгэ Хасэмрэ хабзэм икъулыкъушIэхэмрэ гъусэныгъэ зэдыряIэу Iоф зэрашIэрэм яеплъыкIэхэр къыраIолIагъэх. Шэн-хабзэхэр гъэпытэгъэнхэр зэкIэми апшъэу зэрэщытыр МэщфэшIу Нэдждэт къыхигъэщыгъ.

Къэралыгъо упчIэжьэгъоу ТхьакIущынэ Аслъан ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ ясаугъэт Мыекъуапэ зэрэщагъэуцугъэм, лъэпкъхэм язэпхыныгъэ гъэпытэгъэным, Iофэу ебгъа­жьэрэр гъунэм нэбгъэсыным, фэшъхьафхэм иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх.

Адыгэ Республикэм ина­хьыжъхэм я Совет ипащэу Гъу­кIэлI Нурбый зэгъэпшэнхэм къащыхигъэщыгъэм уегъэгъуазэ. Лъэпкъ шIэжьыр щыIэныгъэм иIотакIу, зэпымыгъэоу ащ Iоф дэпшIэн фае.

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Зэфэсым адыгабзэкIи урысыбзэкIи игъэ­кIотыгъэу къыщыгущыIагъ.

«Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» непэ Iофэу ыгъэцакIэрэм мэхьэнэ ин иI: лъэпкъ зэпхыны­гъэ­хэр егъэпытэх, адыгэ лъэп­къыр ухъумэгъэным пылъ. Лъэпкъ культурэр, ныдэлъфыбзэр лъыгъэкIотэгъэнхэр зэдытиIофэу щыт», — къы­Iуагъ КъумпIыл Мурат.

Дунэе Адыгэ Хасэм ипрезидентэу Сэхъурэкъо Хьаутий хабзэмрэ общественнэ движениемрэ Iоф зэдашIэным имэхьанэ осэ ин фишIыгъ.

Зэфэсыр Хэсашъхьэм хэтэу Болэкъо Аслъан зэрищагъ. Адыгэ Хасэм иIофшIагъэ уезэгъы хъущтэу зэхахьэм унашъо ща­штагъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Хэсашъхьэм хэтхэу Бэгъушъэ Алыйрэ НэпшIэкъуй Аминэрэ рэзэныгъэ тхылъхэр аритыжьыгъэх. Дунэе Адыгэ Хасэм ибгъэ­хэлъ тамыгъэ ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ къыфагъэшъошагъ лъэпкъым икъэухъумэн зэрэхэлажьэрэм фэшI. Сэхъурэкъо Хьаутий Р. ЛIымыщэкъом къыщытхъугъ, шIушIагъэу иIэм хигъэхъонэу фиIуагъ. Гъэзетэу «Гъуазэм» электрон сайтым Iоф дэзышIэщтхэр хадзыгъэх.

ЛIымыщэкъо Рэмэзан хадзыгъ

ЗытегущыIагъэхэм яхьылIэгъэ унашъоу Зэфэсым щаштагъэм ГъукIэлI Сусанэ къеджагъ. Зэфэ­сым Хэсашъхьэу щыхадзыгъэм нэбгырэ 43-рэ хэхьагъ. Хэсашъхьэм иапэрэ зэхэсыгъо, шап­хъэхэм къызэрэдалъытэу, ана­хьыжъым зэрищагъ. МэщбэшIэ Исхьакъ Зэфэсыр дэгъоу кIуагъэу ылъытагъ. Адыгэ Хасэм и Хэсашъхьэ итхьаматэу хадзынхэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ, Бэгъушъэ Алый, ЦIыкIушъо Аслъан ацIэхэр къыраIуагъэх. А. Бэгъушъэмрэ А. ЦIыкIушъомрэ ацIэхэр тырахыжьыгъэх. ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ ятхьамэтэнэу зэрэфаехэр СтIашъу Юрэ, Болэкъо Аслъан, ЕмтIылъ Юсыф, НэпшIэкъуй Аминэ, ЛIыIапэ Ибрахьимэ, Уджыхъу Марыет, Хъот Юныс, нэмыкIхэм къаIуагъ. ЗыкIыныгъэ ахэлъэу ЛIымыщэкъо Рэмэзанэ Хэсашъхьэм итхьаматэу хадзыгъ.

Адыгэ Республикэм иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъан, Сэхъурэкъо Хьаутий, МэщбэшIэ Исхьакъ, фэшъхьафхэм къаIуагъ Зэфэсыр уахътэм диштэу дэ­гъоу зэрэкIуагъэр.

ЕмтIылъ Нурбый.

Сурэтхэр Зэфэсым къыщытырахыгъэх.