«Iофэу тшIэрэм цIыфхэм федэ нахьыбэу къафихьын фае»

АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм я XLV-рэ зэхэсыгъоу иIагъэр 2019-рэ илъэсэу икIырэмкIэ аужырагъ.

АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатэу Хьасанэкъо Мурат, федеральнэ ыкIи шъо­лъыр къулыкъухэм, ведомст­вэхэм, муниципальнэ образованиехэм, псэупIэ кой адми­нистрациехэм япащэхэр, нэ­мыкIхэр ащ хэлэжьагъэх.

Хабзэ зэрэхъугъэу, АР-м и ЛIышъхьэ республикэм ихэ­бзэихъухьэхэм афэгъэзэгъэ Джэ­псалъэ мы зэхэсыгъом къыщишIыгъ. Мэфэ заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ УФ-м и Пре­зидентэу Владимир Путиныр Адыгеим къызэрэкIогъагъэмкIэ ащ ипсалъэ къыригъэжьагъ. Къэралыгъом ипащэ общест­венностым зэрэIукIагъэр, мэкъумэщ хъызмэтым ыкIи къоджэ псэупIэхэм яIофхэм зэратегущыIагъэхэр, предложениеу къахьыгъэхэм Владимир Путиным къызэрадыригъэштагъэр, республикэм хэхъоныгъэхэр егъэ­шIыгъэнхэм фытегъэпсыхьагъэу зэшIуахыхэрэм осэ ин къызэрафишIыгъэр ащ къыIуагъ.

Ащ лъыпыдзагъэу УФ-м и Президент кIэщакIо зыфэхъугъэ лъэпкъ проектхэм ягугъу къышIыгъ, ахэр цIыфхэм ящы­IэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным зэрэфытегъэпсыхьагъэхэм къыкIигъэтхъыгъ.

— ЦIыфхэр зэхъокIыны­гъэшIухэм къяжэх, — къыIуагъ ащ. — Мафэ къэс Iофэу тшIэрэм федэ къыхьын фае. ЦIыфышъхьэм хэхъоныр, щы­IэкIэ-псэукIэр нахьышIу шIыгъэныр типшъэрылъ шъхьа­Iэхэм ащыщ.

АР-м и ЛIышъхьэ социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэм къатегущыIэзэ, лъэныкъо пэпчъкIэ шIагъэу щыIэхэм, къихьащт илъэсым анаIэ зытырагъэтын фаехэм къащыуцугъ. Хэхъо­ны­гъэхэр щыIэх, республикэм и ВВП проценти 3,4-рэ хэ­хъуагъ, инвестициехэр фэдитIукIэ на­хьыбэу экономикэм къыхэлъхьагъэ хъугъэ, лэжьапкIэр про­центи 7,4-кIэ къаIэтыгъ, цIыфхэм хахъоу яIэр проценти 5,5-кIэ нахьыбэ хъугъэ.

Арэу щытми, ар икъугъэу пIоным джыри зэрэнэмысыгъэр пчъагъэхэр джыри на­хьы­бэ хъунхэм фытегъэпсы­хьэ­гъэ IофшIэныр нахь агъэ­псын­кIэн зэрэфаер ЛIышъхьэм къыхигъэщыгъ. КъызэриIуагъэмкIэ, лъэпкъ проектхэм япхы­рыщын къихьащт 2020-рэ илъэ­сым сомэ миллиарди 4-м нэсэу Адыгеим щыпэIуагъэхьащт. УФ-м и Премьер-министрэу Дмитрий Медведевым ыкIи УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Ми­нистерствэ яIэпыIэгъукIэ рес­публикэм социальнэ ыкIи эконо­мическэ хэхъоныгъэхэр егъэ­шIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэу 2024-рэ илъэсым нэс телъытагъэр гъэпсыгъэ хъугъэ. Ащ ишIуагъэкIэ а уахътэм къыкIоцI илъэс къэс сомэ миллиарди 2 республикэм къы­фэкIощт. Лъэныкъо зэфэ­шъ­хьафхэмкIэ щыкIагъэу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэмкIэ IэпыIэгъушхо ар зэрэхъущтым ЛIы­шъхьэм къыкIигъэтхъыгъ.

Социальнэ лъэныкъохэмкIэ къихьащт илъэсым зэшIуахын гухэлъэу яIэхэми депутатхэр ащигъэгъозагъэх. Псауныгъэм икъэухъумэн ылъэныкъокIэ апэ­рэ медицинэ IэпыIэгъур зэкIэми зэфэдэу игъом аIэкIэгъэхьэгъэныр, Iэзэгъу уцхэр икъоу щыIэнхэр, специалистхэмкIэ щыкIагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэр, адэбз узыр игъом къыхэгъэщыгъэныр ыкIи ар къызэузыхэрэм ящыкIагъэр ягъэгъотыгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу яIэхэм ащыщых. Къихьащт илъэсым ФАП 24-рэ ашIын гухэлъ яI, поликлиникэхэм чэзыухэр ямыIэжьынхэм къы­фэкIогъэныр, санитарнэ авиациер шIуагъэ къытэу гъэфедэгъэныр, нэмыкIыбэхэр пшъэ­рылъэу зыфагъэуцужьыгъэхэм ащыщых. ФАП-хэр, поликлини­кэхэр, врачхэм Iоф зыщашIэрэ офисхэр лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэнхэм фытегъэпсы­хьэгъэ программэм изэхэгъэуцон Iоф дашIэ, къихьащт илъэсым иапэрэ мэзих имыкIызэ ар атIупщыным пылъых.

Джащ фэдэу кIэлэцIыкIу поликлиникэхэм, отделениеу ахэм зыщяIазэхэрэм, адэбз ыкIи гу-лъынтфэ уз къызэузыгъэхэм IэпыIэгъу язытырэ учрежде­ниехэм жъы хъугъэ оборудованиеу ачIэтхэр зэблахъущтых, ямыIэр афащэфыщт. Модер­низацием фытегъэпсыхьэгъэ программэм къыдыхэлъытагъэу нэмыкI Iофыби зэшIуахынэу агъэнэфагъ.

Нэжъ-Iужъхэм социальнэ Iэ­пыIэгъоу аратырэми, сабыеу къэхъурэм ипчъагъэ хэхъоным фытегъэпсыхьагъэу зэшIуахы­хэрэми, ащ фэгъэхьыгъэ законэу аштагъэхэми республикэм ипащэ къатегущыIагъ.

Гъэсэныгъэм ылъэныкъокIэ пшъэрылъ шъхьаIэу зыфагъэуцужьыгъэхэм зэу ащыщ кIэлэцIыкIоу къалэхэм ащыпсэухэрэм ауж къимынэхэу къуаджэ­хэм адэсхэм гъэсэныгъэ зэрагъэгъотынымкIэ амалхэр ятыгъэнхэр. Ащ фытегъэпсыхьа­гъэхэм ащыщ хъущт муни­ципальнэ образовании 7-мэ циф­ровой ыкIи гуманитар лъэныкъохэмкIэ гъэсэныгъэ ягъэгъотыгъэнымкIэ Гупчэу къащызэIуахыщтхэр. Къихьащт илъэсым кIэлэцIыкIу технопаркэу «Кванториум» зыфиIорэр атIупщыщт. Ар нэужым муници­пальнэ образованиехэми ащыIэнэу гъэпсыгъэныр шIокI зимыIэ Iофэу ЛIышъхьэм къыхигъэ­щыгъ.

Джащ фэдэу къихьащт илъэсым нэбгырэ 250-рэ зычIэфэщт гурыт еджапIэу станицэу Ханскэм щырагъэжьагъэмрэ нэ­бгырэ 1100-мэ ателъытагъэу Мыекъуапэ щагъэуцурэмрэ аухынхэшъ, атIупщынхэу ыуж итых. Ахэм анэмыкIэу кIэлэ­цIыкIу IыгъыпIищ, нэбгырэ 250-мэ зыр ателъытагъэу ыкIи IыгъыпIиплIэу нэбгыри 120-рэ зырыз зычIэсыщтхэр 2020 — 2021-рэ илъэсхэм агъэуцунхэшъ, къызэIуахынхэу агъэнэфагъ.

— Республикэм иэкономикэ хэхъоныгъэхэр ышIы­хэмэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи федэ зэрэхъущтыр нафэ, — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ. — Инвестициеу къыхалъхьэрэр нахьыбэ хъумэ, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым заушъомбгъумэ, экономикэми хэхъоныгъэхэр мымакIэу рагъэ­шIыщт. Ар къыдэтлъытэзэ, инвесторхэмкIэ Адыгеир нахь хъопсагъо зэрэхъущтым, пред­принимательствэр хэкIыпIэу къыхэзыхыгъэхэм Iоф ашIэнэу амал тэрэзхэр ятыгъэнхэм нахь гъэлъэшыгъэу ты­дэлэжьэн фае.

Ащ лъыпыдзагъэу респуб­ликэр мэкъумэщ субъектэу зэ­рэщытыр къыхигъэщызэ, фер­мерхэм, анахьэу былымхъуным ыуж итхэм, къэралыгъо IэпыIэгъу ятыгъэныри япшъэ­рылъ шъхьаIэхэм зэращыщыр къыIуагъ. Мыщ дэжьым чIыгулэжьынми къыщагъакIэ зэ­рэмыхъущтым щыкIигъэтхъыгъ.

Бизнесми, мэкъумэщ хъыз­мэтми заушъомбгъумэ, Iоф­шIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэ хъущтых, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным ар фэIорышIэщт. Ар республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ. КъызэриIуагъэмкIэ, зигъот макIэхэр рес­публикэм щыпсэурэм ипроцент 13 мэхъу. А пчъагъэр 6,8-кIэ нахь макIэ ашIыныр пшъэрылъэу яIэхэм ащыщ.

АР-м и ЛIышъхьэ зекIоным, спортым, гъогушIыным, псэо­лъэшIыным, псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан алъэныкъокIэ зэшIохыгъэ хъугъэхэми, къихьащт илъэсымкIэ гухэлъэу яIэхэми къатегущыIагъ.

Ипсалъэ икIэухым, респуб­ликэм игъэцэкIэкIо ыкIи хэ­бзэихъухьэ органхэм зэпэблагъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм шIогъэшхо къызэритырэр къыхи­гъэщыгъ, сыдигъокIи къотэгъу къызэрафэхъухэрэм, Iофэу зэ­шIуахырэ пстэуми яIахьышхо къызэрахалъхьэрэм апае Парламентым идепутатхэм «тхьа­шъуегъэпсэу» къариIуагъ.
Нэужым повесткэм щыгъэ­нэфэгъэ Iофыгъохэм депутатхэр атегущыIагъэх, лъэныкъо зэфэшъхьафхэм афэгъэхьы­гъэхэу законхэр, законопроект­хэр аштагъэх. АР-м и ЛIышъхьэ икIэщакIоу АР-м икъэралыгъо тамыгъэхэм афэгъэхьыгъэ законым зэхъокIыныгъэхэр фа­шIыгъэх. Адыгеим игерб рес­публикэм къыщыдагъэкIырэ продукцием е ар зыкIоцIыщы­хьагъэм тырашIыхьанэу фитыныгъэ щыIэнэу ащ къыщеIо. ЦIыфхэм ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу зэрагъэгъотынымкIэ фитыныгъэу яIэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ законри аштагъ. Ащ къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, аныбжь джыри ­илъэс 18-м нэмысыгъэу сабыищ е нахьыбэ зэрыс унагъоу Адыгеим щыпсэухэрэм, кIэлэцIыкIоу гъэсэныгъэм иучреждение очнэ шIыкIэм тетэу щеджэхэрэм ар къаухыфэкIэ ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу зэрагъэгъотын амал яIэщт.

Ахэм анэмыкIэу зыныбжь имыкъугъэхэм яIофхэм ыкIи ахэм яфитыныгъэхэр къэухъу­мэгъэнхэм афэгъэзэгъэ комиссием иIофшIэн, административнэ хэукъоныгъэхэм, респуб­ликэ бюджетым, организациехэм ямылъку пае атырэ хэ­бзэIахьхэм, псэупIэ зимыIэу социальнэ наймкIэ зэратын фае­хэм яучет, чIыгу Iахьхэм яплан игъэпсынкIэ кадастровэ Iофэу зэшIуахыхэрэм, цIыфыбэ зыхэлэжьэрэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэм афэгъэхьыгъэ законхэр, законопроектхэр апэрэ ыкIи ятIонэрэ еджэгъухэмкIэ аштагъэх.

УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутатхэр тутыным къыпыкIырэ Iугъом цIыфхэм япсау­ныгъэ щыухъумэгъэным фэ­гъэхьыгъэ федеральнэ хэбзэ­гъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ за­коным ипроект тегущыIэхи, апэрэ еджэгъумкIэ аштагъ. Тутыныр ыкIи ащ ычIыпIэкIэ агъэфедэрэ электроннэ тутыныр, кальяныр, никотин зыхэлъ пкъыгъо зэфэшъхьафхэр зэрагъэфедэхэрэр нахь макIэ хъуным ахэр фытегъэпсыхьагъэх.

Никотин зыхэлъ пкъыгъо зэ­фэшъхьафхэр зыныбжь имы­къугъэхэм арамыщэным фэ­гъэхьыгъэ республикэ закон аштагъ. Законопроектхэм охътабэ темышIэу Къэралыгъо Ду­мэм идепутатхэм къафа­гъэзэжьынэу, законхэм яштэн амыгъэгужъонэу къызщиIорэ джэпсалъэ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэм агъэхьазыри, УФ-м и Къэ­ралыгъо Думэ и Тхьаматэу Вячеслав Володиным фагъэ­хьыгъ.

НэмыкI субъектхэм язакони­хъухьэ органхэр кIэщакIо зы­фэхъугъэхэми Парламентым идепутатхэр атегущыIагъэх, зы­дырагъэштагъэхэри зыдыра­мыгъэштагъэхэри ахэтых.

ХЪУТ Нэфсэт.
Сурэтхэр В. Шепталенкэм тырихыгъэх.