Адыгэхэр тызылъэпкъ

Лохвицкий Михаил (Аджыкъу-Джэрые) иосыет

Зикультурэ, зины­дэлъфыбзэ, зифольклор, зилъэпкъ намыс лIэшIэгъу пчъа­гъэкIэ къэзыухъу­мэгъэ лъэп­къыр зэкIэрычыгъэ хъугъэ. Адыгэ литературэми, искусствэми, культурэми джа дэдэр къяхъулIагъ.

1989-рэ илъэсым шышъхьэ­Iум и 7-м адыгэхэм осэпс дыдж къытфехыгъ. Лъэп­къыр бэкIэ зыщыгугъыщтыгъэ, гу зыщытымыфэгъэ Лохвицкий Михаил Юрий ыкъом (Аджыкъу-Джэрые) а мафэм идунай ыхъожьыгъ.

Дунаим ехыжьынкIэ тхьамафэ нахь къэмынагъэу тихэку къакIуи, аужырэу ащ тызэригъэлъэгъужьыгъ. Черкесскэ икIи ар Налщык кIогъагъэ. Ащ иповестэу «Ошъо гъогъо макъ» зыфи­Iорэм техыгъэ спектаклэр къыкIэлъыкIорэ мафэм Къэ­бэртэе къэралыгъо драмтеатрэм къыщагъэлъэгъонэу щытыгъ.

Мы иаужырэ тхыгъэхэм ащыщыр Аджыкъу-Джэрые осыет папкIэу къытфигъэнагъ…

Совет хабзэм илъэхъан гъунапкъэхэм зэхъокIыныгъэхэр зэрафашIыгъэхэм, зэрашIоигъоу тихэкухэм зэряджэщтыгъэхэм япхыгъэу адыгэ лъэпкъыр щэу гощыгъэ хъугъэ. Къэбэртэе-Бэлъ­къар АССР-м щыпсэухэрэ адыгэхэм «къэбэртаекIэ», Къэрэ­щэе-Щэрджэсым исхэм «щэр­джэс­кIэ», Адыгэ автоном хэкум – «адыгейкIэ» яджэхэу аублагъ. Зикультурэ, зиныдэлъфыбзэ, зифольклор, зилъэпкъ намыс лIэшIэгъу пчъагъэкIэ къэзыухъу­мэгъэ лъэпкъыр зэкIэрычыгъэ хъугъэ. Адыгэ литературэми, искусствэми, культурэми джа дэдэр къяхъулIагъ.

Уахътэм адыгэ хабзэм, бзэм, культурэм утынышхо къарихыгъ. Ныдэлъфыбзэ зымышIахэхэрэми, дэеу ащ рыгущыIэхэрэми непэ таIокIэ. ШъыпкъэмкIэ, мы аужырэ лъэхъаным мыщкIэ хэкIыпIэ горэхэм яусэх. Адыгэхэм ялъэпкъ зэхашIэ зыкъызэриIэтыгъэм гу лъыотэ. Обществэм иполитикэ щыIэныгъэ къыщы­хъоу фежьэгъэ зэхъокIыныгъэхэм, демократиер ылъапсэу лъэпкъ Iофыгъохэр зэшIуахынхэу ыуж зэрихьагъэхэм яшIуагъэкIэ непэ Къэбэртэе-Бэлъкъарми, Къэрэщэе-Щэрджэсми, Адыгейми ащыпсэухэрэ адыгэхэр мыщы­нэхэу ятарихъ, яджырэ щыIакIэ, янеущырэ мафэ атегущыIэхэ хъугъэ. Анахьэу тызыгъэгушIорэр мы лъэныкъомкIэ ныбжьыкIэхэм чаныгъэ нахь къызэрэзхагъа­фэрэр ары.

Лъэпкъ зэпеом илыгъэ нэ­мыкI чIыпIэхэм зямыгъэдзыгъэным фэшI непэ адыгэ лъэпкъыр чIыпIэу зэрытым изэгъэшIэн елбэтэу фежьэнхэ, Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэри зехьэгъэнхэ фае. Сэ сишIошIкIэ, наукэм, литературэм, искусствэм яIофышIэхэр, бзэшIэныгъэлэжьхэр, философхэр, демографхэр, тарихълэжьхэр, обществоведхэр, хасэхэм, общественностым ялIыкIохэр адыгэхэр зыщыпсэухэрэ тыдэрэ чIыпIи мы Iофыгъом игъэкIотыгъэу щатегущыIэнхэ фае. ПрограммитIу штагъэмэ хъущт – апэрэр охътэ благъэм зэшIохыгъэн фэе Iофыгъохэм, ятIонэрэр – нахь ыужыIокIэ зэшIохыгъэнхэ фаехэм атегъэ­псыхьэгъэщт.

Адыгэ лъэпкъым илIыкIохэу Мыекъуапэ, Налщык, Черкесскэ къарыкIыщтхэм язэфэскIэ е яконференциекIэ Iофыр ублэ­гъэн фае. ТапэкIэ зэшIотхынхэ фаехэр мыщ щыдгъэнэфэшъущтыгъэ, Координационнэ гупчи щызэхэтщэн тлъэкIыщтыгъэ.
ЭкономикэмкIэ, тарихъымкIэ, бзэмкIэ, литературэмкIэ научнэ-ушэтэкIо институтэу адыгэ хэкуищмэ ащыIэхэм ащыщым тарихълэжьхэмрэ общество­ведхэмрэ ясимпозиум ащызэхэщагъэу, джырэ шапхъэхэм адиштэрэ, шъыпкъэр зылъэпсэ, ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу тинепэрэ мафэ нэс къызэлъызыубытырэ научнэ-популярнэ IофшIэгъакIэу «Адыгэхэм ятарихъ» зыфиIорэр псынкIэу къызэрэдагъэкIыщт шIыкIэр ащ щырахъу­хьанэу игъо сэлъэгъу. БзэшIэныгъэлэжьхэр, апшъэрэ еджапIэхэм яIофышIэхэр, тхакIохэр, журналистхэр зыхэлэжьэщт зэIукIэ зэхэщэгъэн фае. Джырэ адыгэ литературабзэм ишап­хъэхэм якъыхэхын фежьэнхэм пае апэрэ чэзыоу ашIэщтхэр ащ щагъэнэфэн алъэкIыщтыгъэ.

Народнэ гъэсэныгъэм иIофы­шIэхэм язэIукIэ Къэбэртэе-Бэлъ­къарми, Адыгеими, Къэрэщэе-­Щэрджэсми ащызэхэщагъэ­мэ дэгъугъэ. Лъэпкъ еджапIэхэм яIофхэм язытет, тапэкIэ зэшIо­хыгъэнхэ фэе Iофыгъохэм ыкIи нэмыкIхэм ягугъу мыщ къыщашIыщтыгъэ.

Адыгэ хэкуищмэ арытхэ театрэхэм, культурэмкIэ унэхэм, телестудиехэм яIофышIэхэр зэIумыкIэхэ, Iоф зэрэзэдашIэщт шIыкIэм темыгущыIэхэ хъущтэп. Мыекъуапэ, Налщык, Черкесскэ адэтхэ драмтеатрэхэр режиссерхэмкIэ, актерхэмкIэ зэхъо­жьынхэ, спектаклэхэр зэдагъэуцунхэ, телекъэтынхэр зэтефэхэу зэхащэн фае. ЫпшъэкIэ щыIэхэ организациехэм япащэхэм зафэгъэзэгъэн фае тыдэрэ чIыпIи щыпсэухэрэ адыгэхэр а зы телекъэтыным еплъышъунхэмкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зэрахьанхэу. Ащ къикIырэр Адыгеири, Къэбэртаери, Щэрджэсри, адыгэхэр зэхэугъоягъэу зыщыпсэухэрэ нэмыкI чIыпIэхэри зэзыпхы­шъущтхэ ретрансляционнэ е кабельнэ псэуалъэхэр гъэпсыгъэнхэр ары.

Джы къызнэсыгъэм художественнэ, документальнэ, телевизионнэ фильмхэр зыщыдгъэуцун тлъэкIыщт киностудие гори адыгэхэм зэрэтимыIэр емыкIоу сэлъытэ. ШъыпкъэмкIэ, ащ игугъу ашIэуи хъугъэ. Ау Iофыр езыгъэжьэнрэ ащ зыкIэзыгъэ­къонрэ щымыIэр. Сэ сишIошIкIэ, ащ фэдэ киностудие къыщызэIупхышъущт радиомрэ телевидениемрэкIэ комитетхэу адыгэ хэкуищмэ яIэхэм ащыщ горэм. А киностудием Iоф щызышIэщтхэри къэбгъотышъущтых…

Мы тхыгъэм игъоу щыслъэгъу­гъэхэм Краснодар, Ставрополь крайхэм, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, нэмыкI шъолъырхэм ащыпсэухэрэ адрэ лъэпкъхэм яфитыныгъэхэр зыкIи къырагъэIыхыщтхэп, ахэм яфедэхэм якъэгъэгъунэнкIэ зэрар хъущтхэп. Ау ахэр зымыдэнхэри къэхъущтых. Сыда пIомэ, пэщабэ зэсэгъэ административнэ гощыкIэм игъунапкъэ­хэм зигугъу къэсшIыгъэ Iофыгъо­хэр арыфэхэрэп. Ау непэ адыгэхэм ялъэпкъ зэхашIэ зыкъызщиIэтыгъэ лъэхъаным ащ нэмыкI хэкIыпIи, амали щыIэу сшIэрэп. Адрэ пстэуми, гъунапкъэхэр нэмыкIэу гъэнэфэжьыгъэнхэ фаеу зэраIорэми джырэ нэс зэрэлъытэхэу зэдэпсэугъэ лъэпкъхэм язэфыщытыкIэхэр къызэIагъэхьанхэ, нэмыкI Iоф хьылъэхэм афащэнхэ алъэ­кIыщт.

СызэрегупшысэрэмкIэ, адыгэхэр зы лъэпкъэу зэрэщытхэмкIэ акъылэгъу къыпфэмыхъун цIыф губзыгъэ гори къыкъо­кIынэпщтын. Ситхыгъэ зигугъу къыщысшIыгъэхэр зэрыт письмэр лъэпкъ IофыгъохэмкIэ Пленумым ехъулIэу КПСС-м и ЦК жъоныгъуакIэм ипэублэ згъэхьыгъэ.

Лохвицкий Михаил (Аджыкъу-Джэрый).
1989-рэ илъэс, мэкъуогъум и 27-рэ.
Тбилиси