Зэфэсым зыфагъэхьазыры

Республикэ общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» и Хэсашъхьэ изичэзыу зэхэсыгъо адыгабзэм, тарихъым язэгъэшIэн, нэмыкI лъэпкъ Iофыгъохэр къыщаIэтыгъэх.

2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 25-м Адыгэ Хасэм и Зэфэс Мыекъуапэ щыкIощт. Лъэпкъ зэхахьэм зызэрэфа­гъэхьазырырэм Адыгэ Хасэм итхьаматэу ЛIымыщэкъо Рэмэзан къытегущыIагъ.

— Зэфэсым IофшIагъэу тиIэр щызэфэтхьысыжьыщт, Хэса­шъхьэр щыхадзыщт, — къы­Iуагъ ЛIымыщэкъо Рэмэзан. — ­Илъэс зэфэшъхьафхэм Iоф­шIэкIэ ама­лэу тиIэ хъугъэр зэрэлъыдгъэ­кIотэщтым тыпы­лъыщт.

Хасэр кIэщакIо фэхъузэ адыга­бзэм, тарихъым язэгъэшIэнкIэ республикэм Iофтхьа­бзэу щызэхащагъэр макIэп. Егъэджэн сыхьат пчъагъэхэр нахьыбэ шIыгъэнхэм, кIэлэ­еджа­кIохэм ящыкIэгъэ литературэр къыдэгъэкIыгъэным, фэшъхьаф­хэм афэгъэхьыгъэ Iо­фыгъохэр лъэхъаным диштэхэу гъэцэкIэгъэнхэм фэшI респуб­ликэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительствэм икъулы­къушIэ­хэм Хэсашъхьэм хэтхэр аIу­кIа­гъэх. Рагъэжьэгъэ Iофыр на­хьы­шIум ылъэныкъокIэ лъэ­кIуа­тэ, ау гумэкIыгъоу щыIэр бэ.

Адыгабзэр, тарихъыр

ЛIымыщэкъо Рэмэзан хигъэ­унэфыкIыгъ адыгабзэмкIэ егъэ­джэн сыхьатхэр Теуцожь районым нахьыбэ зэрэщашIыгъэхэр. УплъэкIун Iофыгъохэм Адыгэ Ха­сэм хэтхэр ахэлэжьагъэх. Апэрэ классым къыщыублагъэу адыгабзэр зыщакIурэ еджапIэ­хэри тиIэх шъхьае, рагъэжьэгъэ Iофыр жъажъэу зыщылъагъэ­кIотэрэ еджапIэхэм япчъагъэ макIэп.

— Адыгабзэмрэ тарихъымрэ язэгъэшIэн бгощы хъущтэп. Лъэпкъым итарихъ кIэлэеджа­кIохэм нахьышIоу ядгъэшIэн фае. Ащ фэшI тарихъ сыхьатхэр нахьыбэ тымышIы хъущтэп, — къыIуагъ кIэлэегъаджэу Хьасанэкъо Хьамедэ.

Лъэпкъым итарихъ изэгъэшIэн, апшъэрэ классхэм егъэ­джэныр дэгъоу ащызэхэщэгъэным къатегущыIагъэх Ацумыжъ Юсыф, Кушъу Ибрахьим, нэ­мыкIхэри.

«Щыгъыжъыем» ищысэшIу

КIэлэцIыкIу театрализованнэ купэу «Щыгъыжъыем» Адыгэ Хасэр зычIэт унэм зыщегъасэ. Художественнэ пащэу, Урысыем изаслуженнэ артисткэу, Адыгеим инароднэ артисткэу Уджыхъу Марыет, ащ иIофшIэгъухэм «тхьашъуегъэпсэу» араIожьыгъ.

«Щыгъыжъыер» Тыркуем щыIагъ, Дунэе фестивалым хэлэжьагъ, тилъэпкъэгъухэр зы­дэщыIэхэ псэупIэхэм зэIу­кIэгъухэр ащыриIагъ. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо шIухьафтын «Щыгъыжъыем» къыфагъэшъошагъ.

Адыгабзэм, тарихъым язэгъэ­шIэнкIэ «Щыгъыжъыем» фэдэ купхэр нэмыкI районхэм яIэнхэу тыфай. «Щыгъыжъыем» щысэшIу тырахынымкIэ опыт хэхыгъэ иI.

КIэщакIор — зэхэщакIу

Амакъэхэр аIэтызэ зэхахьэ­хэм чанэу къащыгущыIэхэрэм бэрэ таIокIэ. Адыгэ Хасэми ащ фэдэхэр щытэлъэгъух. Уджыхъу Марыет къыIуагъэр ыгъэцэкIэ­жьыгъ. Тхьапшъэкъо Альберти «Шыу Хасэм» кIэщакIо фэхъуи, Iофхэр лъигъэкIотагъэх.

Адыгэ шыухэр Санкт-Петербург щыкIогъэ зэхахьэм хэлэ­жьагъэх, шIухьафтын шъхьаIэхэр къыщыдахыгъэх. Шыухэм язекIохэр Адыгэ Рес­пуб­ликэм щыкIуагъэх.

Советскэ народымрэ ащ и УIэшыгъэ КIуачIэхэмрэ Хэгъэгу зэошхом ТекIоныгъэр къызыщыдахыгъэр илъэс 75-рэ зэрэ­хъурэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэм «Шыу Хасэм» зафегъэхьазыры. Тхьапшъэкъо Альберт къызэриIуагъэу, ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Правительст­вэр зэхэщэн IофыгъохэмкIэ Iэ­пыIэгъу къафэхъух.

Хьаблаукъо Адамэ Тэхъутэмы­къое районым егъэжьапIэ щи­шIыгъ, шы спортым зыкъе­гъэIэ­тыжьыгъэнымкIэ ащ иеплъы­кIэхэри тшIогъэшIэгъоных.

Адыгэ шъуашэр

ЗэкIэ шыухэм адыгэ шъуашэр ащыгъын фаеу А. Тхьапшъэ­къом, А. Хьаблаукъом, фэшъхьафхэм къаIуагъ. Адыгэ быракъри зэхахьэхэм, зекIохэм ащагъэбыбэтэщт. Адыгэ шъуа­шэхэр арагъэдынхэу шыухэр фежьагъэх. Ащ дакIоу Адыгэ Хасэм хэтхэми ахэр арагъэ­дыщтых. Ахъщэу ащ пэIухьащтыр нахь макIэ зэрашIыщт шIыкIэхэри къагъотыгъэхэу Хэсашъхьэм изэIукIэ къыщаIуагъ.

Тарихъым уепIу

ЗыкIыныгъэмрэ Зэзэгъыныгъэмрэ ясаугъэт республикэ филармонием ыпашъхьэ ща­гъэуцугъ. Пчэгоу ащ къыпэIу­лъыр дахэу зэрагъэфагъ, об­щественнэ-политикэ мэхьанэ зиIэ зэхахьэхэр щызэхащэх.

Кавказ заом хэкIодагъэхэм, тилъэпкъэгъухэу тичIыгу икъэу­хъумэн хэлэжьагъэхэм ясау­гъэт Мыекъуапэ джырэ нэс зэрэ­щамышIыгъэм ыгъэгумэкIыхэу зэхахьэм къыщыгущыIагъэх Уджыхъу Марыет, ЛIымыщэкъо Рэмэзан, Болэкъо Аслъан, Нэ­пшIэкъуй Амин, фэшъхьафхэри.

Саугъэтыр зыщагъэуцущт чIы­пIэм икъыхэхын зэдегу­пшысэщтых. Хабзэм икъулыкъу­шIэхэр ащ къызэрэхэлэжьэщтхэм тицыхьэ телъ.

Ным исаугъэт

Мыекъуапэ Ным исаугъэт къыщызэIухыгъэным илъэс пчъа­гъэ хъугъэу Адыгэ Хасэм щытегущыIэх шъхьае, Iофыр лъыкIотагъэу плъытэн плъэкIыщтэп. ЗэхэщэкIо купым изэхэсыгъохэм унашъохэр ащаштагъэх, ау Iофыр егъэжьагъэ хъурэп.

Мыгу Эдуард Ным исаугъэт Мыекъуапэ щыгъэуцугъэным ехьылIэгъэ Iофыгъохэм къафэгъэзэжьыгъэн фаеу ылъытагъ. Гъэзетхэу «Адыгэ макъэм», «Гъуазэм» къащыхаутыгъэр ма­кIэп. Ахэри Iофым щыгъэфе­дэгъэнхэ фаеу тэлъытэ.

Адыгэ Хасэм ифэIо-фашIэхэм, зэхэщэн Iофыгъохэм ягъэ­цэкIэн фэгъэхьыгъэу Бэгъушъэ Адамэ изэфэхьысыжьхэр Хэсашъхьэм къыщиIотагъэх.

ПэшIорыгъэшъэу зэрагъэнэфагъэмкIэ, 2020-рэ илъэсым щылэ мазэм и 25-м Адыгэ Ха­сэм и Зэфэс Мыекъуапэ щы­зэхащэщт. Къэралыгъо филармонием зэхахьэр щыкIощт.

Нэгъуцу Аслъан, Бэгъушъэ Алый, ЦIыкIушъо Аслъан, Бо­лэкъо Аслъан, Къэзэнэ Юсыф, Нэгъуцу Щамсудин, Къуижъ Къэплъан, Хъот Юныс, СтIашъу Юрэ, нэмыкIхэм яеплъыкIэхэр къаIуагъэх.

Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр зэхахьэм хэлэ­жьагъ, Iофыгъо шъхьаIэхэм яхьы­лIагъэу къыщыгущыIагъ. Хэса­шъхьэм унэшъо хэхыгъэхэр ща­штагъэх.

ЕмтIылъ Нурбый.