Илъэсэу икIырэм къыдэкIыгъэхэр

Непэрэ мафэм къэбар къэкIуапIэу щыIэр бэ хъугъэми, тхылъым уасэу фашIырэм къыщыкIэрэп.

Илъэсым къыкIоцI Лъэпкъ библиотекэм тхылъыкIэу зэригъэгъотыхэрэм нэIуасэ шъуафэтшIыныр шэны тфэхъугъ. Ахэм анахь шъхьаIэхэм ягугъу къэсшIымэ сшIоигъу.

Апэрэ дунэе заом тхьамыкIэгъуабэ къыздихьыгъ, нэбгырэ мин пчъагъэ хэкIодагъ. Урысые Империем имызакъоу, Австро-Венгерскэ, Осмэн ыкIи Германие империехэр зэхигъэ­зыгъэх. ЗэлъашIэрэ журналистэу ыкIи тхакIоу ШъэуапцIэкъо Нурет итхылъэу «Неустрашимая и легендарная. Кавказская мусульманская конная дивизия. Первая мировая война 1914 — 1917» зыфиIорэр Кавказ шыу дивизием хэт адыгэ полкхэу апэрэ дунэе зэошхом хэлэжьагъэхэм афэгъэхьыгъ. Мыр анахь IофшIэгъэшхоу къытIэкIэхьагъэ­мэ ащыщ.

«Красногвардейский район Республики Адыгея. 95 лет» зыфиIорэр Мыекъуапэ 2019-рэ илъэсым къыщыдагъэкIыгъ. Адыгэ Республикэм щызэлъа­шIэрэ журналистэу В. А. Алифиренкэм тхылъым изэхэгъэуцон дэлэжьагъ. Лъэпкъ ыкIи Краснодар краим якъэралыгъо архивхэм ачIэлъ документхэр тхылъым щыгъэфедагъэх. Красногвардейскэ районым тарихъ гъогоу къыкIугъэм, республикэм щызэлъашIэрэ тхакIохэу, цIыф гъэсагъэхэу къуаджэхэм, къутырхэм ятарихъхэм, экономи­кэм, культурэм, гъэсэныгъэм алъэныкъокIэ районым гъэхъагъэу иIэхэм ыкIи нэмыкIхэм тхылъыр къатегущыIэ.

Къалэу Налщык щыщхэу, тхылъ къыдэгъэкIыным пылъ зэшъхьэгъусэ Котляровхэу Мариерэ Викторрэ япроектэу «Кавказ» зыфиIорэм щыщэу тихэгъэгу щызэлъашIэрэ тхылъ тедзапIэу «Кавказский литературно-исторический Олимп» зыцIэм 2019-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэ IофшIагъэхэм тифонд къагъэбаигъ. Тхылъищ хъоу ахэр къытIэкIэхьагъэх.

Апэрэр зэлъашIэрэ кавказоведэу Семен Броневскэм итхылъэу «Новейшие и исторические известия о Кавказе» зыфиIорэр ары. Кавказым ис цIыф лъэпкъхэм, анахьэу адыгэхэмрэ къэбэртаехэмрэ блэкIыгъэм ыкIи джырэ уахътэм ятарихъ, ящыIэкIэ-псэукIэ, яп­сэупIэ чIыпIэхэм цIыф зэхэтыкIэ хабзэу ахэлъхэм ыкIи нэмыкI Iофыгъохэм ар къатегущыIэ.

Сыд фэдэрэ лъэпкъи инароднэ жэрыIо творчествэ пшысэм мэхьанэ гъэнэфагъэ щиубытэу, ясабыйхэр рапIухэу хабзэ. Адыгэ пшысэмэ якъыдэгъэ­кIынкIи IофшIагъэу щыIэр ма­кIэп. Ахэм къагоуцуагъэх урысыбзэкIэ тхыгъэ тхылъэу «Сказания горских народов» (Налщык, 2019) зыфиIорэр. Ащ фольклористэу Евгений Барановым къыугъоижьыгъэ тхыдэжъхэмрэ пшысэхэмрэ зэхэубытагъэу къыдэхьагъэх. Ащ нэмыкIэу тхакIоу Константин Чхеидзе ифольклорнэ IофшIагъэхэри тхылъым дэтых. Ар ятIонэрэ тхылъыр ары.

«Сказки кабардинского народа» (Налщык, 2019) зыфиIорэр адыгэ лъэпкъым ифольклорнэ сборник зэфэшъхьафхэм къа­дэхыгъэхэу къэбэртэе пшысэхэр зэхэугъоягъэхэу урысыбзэкIэ ящэнэрэ тхылъым къыдэхьагъэх.

Мыекъопэ районым ит станицэу Ханскэм щыпсэурэ Надежда Байновам итхылъыкIэу «Деревенские истории» (Нижний Новгород, 2017) зыфиIорэм пае Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо премие мы илъэсым къыфагъэшъошагъ. Илъэсибгъу ыныбжьэу Надеждэ усэхэр ытхы­хэу ригъэжьагъ. Нэужым нахь кIасэу прозэр IэубытыпIэ ышIыгъ ыкIи иIофшIагъэхэр журналэу «Литературная Адыгея», сборникхэу «Лирика 2013», «Детская литература 2013», «Писатель года 2014» ыкIи нэмыкIхэм къащыхеутых. Рассказхэу ыкIи повестьхэу мы тхылъым дэтхэр щыIэныгъэм къыхэхыгъэх. Тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, къуа­джэу зыдэсым щилъэгъурэр къэугупшысыгъэ хэмылъэу ахэм къащеIуатэ.

Адыгэ Республикэм, Къэ­бэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым янароднэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ ироманыкIэу «Аджал гъогу» зыфиIорэм блэкIыгъэм адыгэ лъэпкъым къыхэхъухьэгъэ тхьамыкIагъоу 1708-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ Къэбэртае къыщыхъугъэ Къэнджал заом фэгъэхьыгъ. Тхылъым узIэпищэу, текIоныгъэр адыгэхэм а заом къызэрэщыдахыгъэм уигъэгу­шхоу романыр гъэпсыгъэ. Мы тхылъ дэдэр «Дорога смерти» ыIоу урысыбзэкIэ зэдзэкIыгъэу ыкIи арапыбзэм илъэу къыдагъэкIыгъ. Ащ нэмыкIэу МэщбашIэм итарихъ романэу «Хъан-Джэрый» зышъхьэр инджылызыбзэм илъэу Мыекъуапэ 2019-рэ илъэсым къыщыхаутыгъ.

2019-рэ илъэсым тхылъэу «Сыбзэ – сидунай» зыфиIорэр гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым бзэшIэныгъэмкIэ иотдел ипащэу Анцокъо Сурэт ипроектэу «Адыгабзэр охътэ кIэкIкIэ зэрэзэрагъэшIэщт курс» зыфиIорэм игъэцэкIэн дэлэжьэрэ купым ар зэхигъэуцуагъ. Ащ дэлэжьагъэх Атэжьэхьэ Сайхьат, Биданэкъо Мариет, Ситымэ Сарэ ыкIи Тыгъужъ Гощсымэ.

Автор купэу Тамбый Дж., Апыщ Ф., Шъоджэ З. тхылъэу «Тхыбзэ» зыфиIорэр къыщыдагъэкIыгъ. А 1-рэ классым адыгабзэр щызэрагъэшIэнымкIэ IэпыIэгъу къафэхъущт. КIэлэцIыкIухэм ашIогъэшIэгъоныщт сурэт гъэшIэгъонхэр IофшIэн пэпчъ къешIэкIыгъэх.

Мыхэр ыкIи нэмыкI тхылъ гъэшIэгъонхэу 2019-рэ илъэсым къытIэкIэхьагъэхэр титхылъеджэхэм Лъэпкъ библиотекэм чIагъотэщтых.

Мэрэтыкъо Зарем.
Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ тхылъеджапIэ иIофышI.