Артек мэзым есагъ

Урысыем чIыопсым ибаиныгъэхэмрэ экологиемрэкIэ и Министерствэ Кавказ заповедникыр, Шъачэ лъэпкъ паркыр, Московскэ зоопаркыр, автономнэ мыкоммерческэ организациеу «Кавказ чIыопсым и Гупчэ», нэмыкI­хэри зэгъусэхэу ыкIи ахэм чIыопсым икъэухъумэн и Дунэе союзрэ зоопаркхэмрэ аквариумхэмрэ яассоциациеу Европэм щызэхащагъэмрэ яIэпыIэгъухэу Кавказым леопардхэр щыпсэухэу хъужьыным фэгъэхьыгъэ программэр зэдагъэцакIэ.

Кавказ заповедникым апэу хатIупщыхьэгъэгъэхэ мэзчэ­тыухэм специалистхэр дэгъоу апылъыгъэхэми ыкIи алъыплъа­гъэхэми, зыр капканым дафи лIагъэу, адрэми ыпсэ хэкIыгъэу къагъотыжьыгъагъэх. Ящэнэрэ леопардэу Артек зыцIэм икъэбар зэхамыхэу бэрэ къыхэкIы, заповедникым хагъэуцуагъэхэ аппаратхэм ар къаридзэуи макIэ зэрэхъурэр.

МэзитIу фэдизкIэ узэ­кIэ­Iэбэжьымэ, Мостовской районым ар чэщ-зымафэм ехъоу зэрэщыIагъэр агъэунэфыгъагъ. Мэз пчэн ылIи ар ешхыфэкIэ зыдэщыIэ чIыпIэр къыбгынэ­гъагъэп. Нэужым ар нэмыкI чIыпIэм сыхьати 154-рэ щыпсэугъ. Ар ашIогъэшIэгъонэу леопардхэм алъыплъэрэ специалист купым мэзчэтыур ащ фэдизрэ зэтезыIажэрэр ауплъэ­кIугъ.

Кавказ биосфернэ заповедникым инаучнэ IофышIэ шъхьа­Iэу, экспертэу Сергей Трепет къеIуатэ:

—Леопардым цIыфым ыпэ зыкъыригъафэу ихабзэп. Ау хъуа­тэхэм ащыщ мэзыкъо хашхыхьагъэу тапэ къыщифагъ. Хъотэ чапэхэм пырэжъые куандэхэр Iужъоу атетыгъэх. Мэзыкъом ышъхьэ иинагъэ ащ илъэси 4 — 5 фэдиз зэриныбжьыгъэр къегъэлъагъо. Мэзчэтыур мэзым зыхатIупщыхьагъэм къы­щегъэжьагъэу ащ фэдэ псэушъхьэ иным текIуагъэу апэрэ къызэрэхэкIыгъэр. НахьыбэрэмкIэ ар къощырхэр арых зытенэцIыхьэщтыгъэхэр.

ЧIыопсым и Дунэе фонд ипредставительствэу Урысыем щыIэм иэкошъолъырэу «Урысые Кавказыр» зыфиIорэм итхьаматэу Валерий Шмунк зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, леопардыр мэзым есагъ, чIыпIэ зэфэшъхьафхэр ыушэтыгъэх, шэкIоныр къызIэкIигъэхьагъ ыкIи псэушъхьэ иным тебэнэнымкIэ гу ышIэу хъугъэ. Ащ къегъэлъагъо ежьыркIэ щынагъо зэрэщымыIэжьыр.

Зэ нахь мыхъуми Артек цIыфхэм апэ къызэримыфагъэ­ми мэхьанэ иI, джащ фэдэу унэгъо былымхэм къатебэна­гъэуи къыхэкIыгъэп. Ахэм къаушыхьаты ар икъарыукIэ ицыхьэ зытелъыжьэу, ышхыщтыр ежь- ежьырэу къыгъотын ылъэкIэу заповедникым зэрэхэхъухьа­гъэр.

Мэзыкъоу ышхыгъэм щыщэу къэнэжьыгъагъэхэр ышъхь, ышъу ыкIи ылъабжъэхэр арых. Ар зыдэщылъыгъэм пэмычыжьэу ежьыр тхьамафэрэ зыщыпсэугъэ чIыпIэри къагъотыгъ. Артек мэзым «лIы хэхъухьагъ».

(Тикорр.).