ШIушIагъэр гъашIэм щыкIодыщтэп

ЗэлъашIэрэ адыгэ предпринимателэу, общественнэ IофышIэшхоу, меценатэу Трахъо Лыу къызыхъугъэр илъэси 165-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэ зэхахьэу Щынджые щыкIуагъэр лъэпкъ шIэжьым, цIыфым ишIушIагъэ къапкъырэкIы.

Культурэм и Унэшхоу Мамый Ерэджыбэ ыцIэ зыхьырэм щызэхащэгъэ зэхахьэм дунэе мэ­хьанэ иIэу зылъытэгъэ зэкъо­джэгъухэм ягупшысэ щыIэны­гъэм куоу ухещэ, уегъэгушхо. Краснодар краим, Адыгеим ащыпсэухэрэр, IэкIыб къэра­лыгъохэм къарыкIыгъэхэр зэхахьэм хэлэжьагъэх.

Трахъо Лыу ехьылIэгъэ къэгъэлъэгъонэу тхылъеджапIэм иIофышIэхэм къызэIуахыгъэм уегъэгъуазэ. Культурэм и Унэшхо узэрэчIэхьагъэм лъыпытэу сурэтхэр, тхыгъэхэр нэплъэгъум къефэх. Ащ фэдиз щытхъур зыфаIорэ цIыфыр мэкъумэщы­шIэ унэгъо тхьамыкIэм къызэрихъухьагъэр къызыдэплъы­тэкIэ, тарихъым инэкIубгъохэм зафэбгъэзэныр нахьышIукIэ олъытэ.

Щынджые къыщыхъугъ

1854-рэ илъэсым чъэпыогъум и 1-м Трахъо Лыу Щынджые къыщыхъугъ. ИкIэлэцIыкIугъом шIэныгъэ зэригъэгъотын зэримылъэкIыгъэм къыхэкIэу Iоф­шIэнэу къэхъурэр ыгъэцакIэщтыгъ. Пхъэр мэзым къыхи­щыщтыгъ, Темыр Кавказым имэшIоку гъогу ишIын Новороссийскэ зыщыфежьэхэм, псэо­лъапхъэхэр къафищэщтыгъэх. Гулъытэу иIэм зыригъэушъомбгъун зэрилъэкIырэм ишIуагъэ­кIэ унэе IофшIапIэхэр къызэ­Iуихыгъэх.

Чырбыщ заводхэр, хьакIэщэу «Нью-Йорк» зыфиIорэр Ека­теринодар (Краснодар) щыриIа­гъэх, мэзым епхыгъэ Iоф­шIапIэхэр къызэIуихыгъэх. Псы­хъоу Пшызэ лъэмыджыр тырилъхьи, адыгэ къуаджэхэмрэ къалэмрэ язэлъыIэсыкIэ амалхэр ыгъэпытагъэх, сатыур цIыфхэм нахьышIоу къызыфагъэфедэу фежьагъэх.

Псыхъоу ЧIыбый темэнхэу къыпэIулъхэр, цIыфхэм алэ­жьынхэ амылъэкIыхэрэ чIыгу­хэр, нэ­мыкIхэри Л. Тра­хъор зыгъэгумэкIыхэрэм ащыщыгъэх. ХэкIыпIэхэр ащ къызэ­ригъотыхэрэм фэшI цIыфмэ агъэ­лъапIэщтыгъ.

ИшIушIагъэ уасэу къыфашIырэмкIэ цIэрыIо хъугъэ Л. Тра­хъор непи шIукIэ тыгу къэ­кIыжьы.

АгъэлъапIэ

Щынджые щыкIогъэ шIэжь зэIукIэр театрализованнэ едзыгъохэмкIэ къызэIуахыгъ. КIэлэеджакIохэм гущыIэр зэIэпа­хызэ Л. Трахъом ищыIэныгъэ гъогу къырыкIуагъэр къаIотагъ.

Тэхъутэмыкъое районым иад­министрацие иIофыгъохэм ­ягъэIорышIапIэ ипащэу Хьатитэ Симэ Щынджые цIыф цIэ­рыIуабэ зэрэщапIугъэр зэхахьэм къыщиIуагъ. ЩыIэныгъэм яшIэныгъэ щагъэфедэн, ясэнаущыгъэ къызэIуахын зэралъэ­кIырэр шIушIагъэкIэ ылъытагъ.

Мэщытхэр, еджапIэхэр зычIэт­хэ унэхэр, псэупIэхэу Л. Тра­хъом аригъэшIыгъэхэр мы уахъ­тэми Краснодар, Мые­къуа­пэ, Щынджые, нэмыкIхэм ащытэ­лъэгъух. Адыгэ театрэм иапэрэ къэгъэлъэгъонхэм зэхэщакIо ар афэ­хъугъ, имылъкукIэ адеIагъ.

Цэй Ибрахьим, Цэй Унай, Мамый Ерэджыб, зэлъашIэрэ орэдыIоу Муслим Магомаевым янэу Къэнджал Айщэт, Цэй Ев­гений, Бэгугъэ Ахьмэд, Бэгугъэ Щылэхъан, Талъэкъо Сулей­ман, Цэй Даут, Трахъо Эн­вер, фэшъхьафхэм яшIушIагъэ зэха­хьэм къыщытегущыIагъэх. Тра­хъо Лыу фэдэ цIэрыIохэм акIы­рыплъыхэзэ, непи нэбгырабэ мэпсэу. Трахъо Аскэр, ЕмтIылъ Зауркъан, нэмыкIхэри къуаджэм ицIыф гъэшIуагъэ хъугъэх. Пэнэшъу Налбый псэолъэшI, Краснодар пэщэ IэнатIэ ыIыгъэу Iоф щешIэ. Къуаджэм ифэIо-фашIэхэм ягъэ­цэкIэн, цIыф цIэрыIохэм ясау­гъэтхэм якъызэIухын, нэмыкI Iофыгъохэм чанэу ахэлажьэ.

Щынджые къоджэ псэупIэм ипащэу ПщыукI Алый IэпыIэгъу чылэм къыфэхъухэрэм «тхьа­шъуегъэпсэу» къариIуагъ. «Щынджые ицIыф гъэшIуагъ» зыфи­Iорэ щытхъуцIэр къэзыушы­хьа­тырэ тхылъыр Пэнэшъу Нал­бый ритыжьыгъ.

ШIэныгъэлэжьхэу, культурэм иIофышIэхэу Трахъо Аслъан, ЕмтIылъ Разыет, Агъыржьэнэкъо Симхъан, МэфэшIукъо Щангул, Шамэ Сафыет, нэмыкIхэри зэхахьэм къыщыгущыIагъэх, шIу­шIэ Iофыгъохэр зыгъэцакIэ­хэрэм гущыIэ фабэхэр къафа­Iуагъэх. Анахьыжъхэу чылэм дэсхэм я Совет ипащэу ЕмтIылъ Мыхьамэт хигъэунэфыкIыгъ Тра­хъо Лыу фэдэ меценатхэм яшIушIагъэ щыIэныгъэм зэрэщыхэмыкIокIэщтыр.

«ЧIыгур сэрэп зиер, чIыгум сэ сырий», — ыIощтыгъ Трахъо Лыу.

Урысыем имеценат анахь дэгъухэу зыцIэ къыраIуагъэхэ нэбгыри 100-мэ Трахъо Лыу ащыщ. Зэхахьэм ар щыха­гъэ­унэфыкIыгъ. Тэхъутэмыкъое районым иансамблэу «Уджым» иконцерт лъэшэу гум рихьыгъ. ОрэдыIохэу Мышъэ Азидэ, Ацумыжъ Адамэ, оркестрэм хэтхэм тагъэгушIуагъ.

ЕмтIылъ Нурбый.
Сурэтхэр зэхахьэм къыщытетхыгъэх.