Фатимэ идахэ пIонэу къелэжьы

Чылэ зэхахьэхэм е сиIофшIэпIэгъэ еджапIэм япхыгъэми, сикъоджэ бзылъфыгъэхэм бэрэ сахахьэу, сахаплъэу хъугъэ. Ахэм сагъэгушIоу, шIу къадэхъуным сыдигъуи сыфэягъ. Тыдэ пщагъэхэми укъамыгъэукIытэжьынэу слъытэщтыгъэ. А гу­къэкIыжьхэм сахэзыщагъэр сикъоджэгъу кIэлэегъаджэу Фатима МурадиновнэкIэ заджэхэрэр ары.

Мафэ горэм Фатимэ зысэлъэгъум, янэу Ожъ Риммэ иныбжьыкIэгъур, апэрэу нэIуа-
сэ тызэрэзэфэхъугъагъэр сыгу къыгъэкIыжьыгъ. Риммэрэ сэрырэ илъэс 30-м къехъурэ Iоф зэдэтшIагъ, ар бзылъфыгъэ Iушэу, дахэу, Iэдэб хэлъэу Адэмые къытфыращыгъагъ. ЛIакъоу къызхэхьагъэм уасэ фишIын ылъэкIыщтыгъ, ащ къыхэкIэу нахь лъытэныгъэ фэсшIыгъагъ. Джы ащ ыпхъоу, тичылэ Хъуажъ­хэм янысэу Фатимэ Улэпэ гурыт еджапIэм адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ щырегъаджэх, ащ ыпэкIэ еджапIэм илъэс 12 ипэщагъ, ным игъогу пхъур рэкIо. Фатимэ дэгъоу еджагъ, анахьэу ыгу рихьыщтыгъэхэр тарихъыр, хьисапыр, физкультурэр арыгъэх, сэнэхьатыр къы­хэхыгъэным зынэсым, кIэлэеджакIохэм ахэтыныр ыгукIэ къыхихыгъ. Фатимэ 1971-рэ илъэсым мэкъуогъум и 12-м Ожъ Мурадинрэ Риммэрэ яуна­гъо апэрэ сабыеу къихъухьагъ. 1977-рэ илъэсым еджапIэм класси 8-р къызыщеухым, 1986-рэ илъэсым Адыгэ кIэлэ­егъэджэ училищым чIэхьагъ, ар диплом плъыжькIэ 1990-рэ илъэ­сым къыухыгъ, Хьатикъое гурыт еджапIэм иIофшIэн щыригъэжьэнэу хъугъэ.

А уахътэр Фатимэ бэрэ ыгу къэкIыжьы, IофшIэкIэ шIыкIэ­хэм­кIэ хьалэлэу къыдэгощэгъэ Джолэ Тэмарэ Щухьаибэ ­ыпхъур, джы ар район методкаби­нетым ипащ, еджапIэм идиректорыгъэу ШъхьакIэмыкъо Юрэ Къасимэ ыкъор (Тхьэм джэнэт къырет) щыгъупшэхэрэп. Мы еджэгъу илъэсым къыщегъэ­жьа­гъэу Фатимэ икъоджэжъ иIоф­шIэн щылъегъэкIуатэ.

Адыгэ къэралыгъо университетыр заочнэу къыухыгъ. УблэпIэ классхэм арысхэр ыкIи адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ ригъэджэнхэ амал иIэ хъугъэ.

1992-рэ илъэсым унагъо ихьагъ, кIэлитIурэ зы пшъашъэрэ иI. 2006-м къыщегъэжьагъэу 2018-м нэс еджапIэм ипэщагъ. Фатимэ зэнэкъокъухэм чанэу ахэлажьэ, «Илъэсым икIэлэ­егъадж» зыфиIорэм лъэныкъоу «Анахь урок дэгъу» зыфиIорэмкIэ къыщыхагъэщыгъ. Хъуажъ Фатимэ Красногвардейскэ рай­оным иметодическэ объединение адыгабзэмкIэ езыгъаджэ­хэрэм япащ, зэрэфэамалэу егъэцакIэ. ИIоф зэрегугъурэм щытхъу тхылъхэр къыкIэкIуа­гъэх, ахэр АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, Красногвардейскэ районымкIэ гъэсэныгъэм игъэIорышIапIэ къырапэсыгъэх. Егъэ­джэнымкIэ опыт IэкIэлъ хъугъэ. Ащ бзылъфыгъэр ицIыфыгъэкIи дештэ, ары еджапIэм ипащэу зыкIыхадзыгъагъэр.

Фатимэ илъэс пчъагъэм еджа­пIэм зэрипэщагъэр гъэ­хъэгъэшхоу плъытэнэу щыт. Ащ­кIэ ищыкIэгъэ шэнхэр зэкIэ хэлъэу къычIэкIыгъ, цIыфхэр зэгурыгъэIогъэнхэм, дахэу зэдеIэжьхэзэ Iоф ашIэным фигъэчэфыгъэх, зы нэбгыри ыгу хигъэкIыгъэп.

Фатимэ янэ «Сыда уипшъа­шъэ анахьэу зыфэбгъэсагъэр?» сIуи сеупчIыгъагъ. Джэуапым бэрэ емыгупшысэу къысиIожьыгъагъ:

— Ежь цIыфым бэ хэлъэу къэхъоу сэлъытэ, ау къэзыуцу­хьэрэ щыIакIэми зыгорэ ­къы­­­химылъхьэу щытэп. Гъэсэпэтхыдэ сыкъыфеджэщтыгъэу сфэ­Iощтэп, тиунэгъо зэфыщытыкIэрэ тищыIакIэрэ къахихыгъэр ары зэрэзекIорэр. Тхылъхэм тиунагъокIэ мэхьанэшхо ятэты, уфаемэ ахэм шIури ери къыбгурагъэIощт, Фатимэ еджэ зэпытыгъ.

Сэри сэшIэ Фатимэ зыфэдэ цIыфыр, ар бзылъфыгъэ IэпэIас, пшысэхэм ахэт лIыхъужъхэм апае ыIитIукIэ щыгъын шъо­шэ дахэхэр едых, ащи адыгэ шъуашэри дышъэидагъэр тетэу ешIы. ЦIыф зэхахьэхэм апае шхын IэшIу зэфэшъхьаф дэ­гъу­хэр егъэхьазырых, цIыф шэн-зэхэтыкIэ дахэхэм язехьакIу, Iэдэбныгъэ хэлъ, ыIэшъхьитIукIи, ышъхьэкIи чылэгъэдах.

Ауми, кIэлэегъаджэу Хъуажъ Фатимэ упчIэ заулэ естыгъ.

— Фатим, кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр сыда нэ­мыкIыбэм къызкIахэпхыгъэр?

— Ар къызхэкIыгъэр сянэ зэрэкIэлэегъэджагъэр ары. Ащ фэдэ сыхъумэ сшIоигъуагъ, ащ игъогу сытехьагъ. СызэцIыкIум слъэгъущтыгъ шъхьэкIэфагъэу кIэлэегъаджэм цIыфхэм фашIыщтыгъэр. Сэри джы къызнэсыгъэми сезыгъэджагъэхэ кIэлэ­егъаджэхэр сыгу шIукIэ къинагъэх. Ахэр сиапэрэ кIэлэегъэ­джагъэу Н. Шыкъултырыр, си­класс пащэщтыгъэу Р. Гъубжьэ­къор, хьисапымкIэ сезыгъэджагъэу Н. Тхьайшъаор, нэмыкI­хэри.

— Адыгабзэр, адыгэ литературэр ябгъэшIэнхэр къина е псынкIа?

— Адыгабзэмрэ литерату­рэмрэкIэ есэгъаджэх. АщкIэ ящыкIэгъэ шIэныгъи амали
си­Iэх, сэгъэфедэх. Ныдэлъфыбзэм джы непэ еджакIохэр къыфэбгъэущынхэр псынкIэп, «зэкIырыплъыжь» зыфаIощтыгъэр щыIэжьэп. Ны-тыхэм еджэным, адыгабзэм фыряIэщтыгъэ еплъы­кIэри зэщыкъуагъэ, классым ис еджэкIо закъохэр арэп, ахэм янэ-ятэхэри къызкъо­гъэуцогъэнхэр ищыкIагъ. Адыга­бзэр — адыгэм ыбзэ шъхьаI, арышъ, хэти тфэлъэкIырэр зэ­рэтшIэщтым тегугъоу тыпылъын фае. Тиреспубликэ иправи­тельствэ ащ гъунэ лъифэу фе­жьагъ. МылъкукIи IэпыIэгъу къыт­фэхъух.

— Джырэ мафэхэм сыда анахь мэхьанэ зиIэу кIэлэегъаджэр зыпылъын фаер?

— КIэлэегъаджэр ышъхьэкIэ бэ ышIэу, сыдкIи гулъытэ хэ­лъэу щытын фае. Ащ пае ренэу ежьыр еджэн ыкIи ригъаджэ­хэрэр гъэсэныгъэм къыфигъэущынхэр апэрэ пшъэрылъ. Уахътэм къызыдихьыгъэхэ шIыкIакIэхэм уащымыгъуазэу, ахэр бгъэфедэнхэ умылъэкIэу кIэлэ­егъэджэ дэгъу ухъун плъэкIыщтэп. ШIыкIэ-амалхэм егъэджэнымкIэ творческэ екIолIэкIэ дэгъухэр къатых, ахэр урокхэм ащыбгъэфедэнхэ фае. ПIуны­гъэ-гъэсэныгъэм иIоф къы­щыбгъакIэ хъущтэп, ау зэ­кIэми анахь мэхьанэ зэстырэр кIэлэеджа­кIохэм шIыкIэ тэрэз узфэгъэзэгъэ предметымкIэ къафэбгъотыныр, ар шIу ябгъэ­лъэгъуныр ары. А зэкIэри къы­дэтлъытэзэ мафэ къэс тиIоф лъытэгъэкIуатэ.

— Тхьауегъэпсэу, Фатим, гущыIэгъу укъы­зэрэсфэхъугъэмкIэ.

Пщыкъэнэ Май.
Улап.
Сурэтым итыр: Улэпэ гурыт еджапIэм икIэлэегъаджэу ­Хъуажъ Фатим.