Трэхъо лIакъом ищытхъу зыIорэ тхылъ

Сапашъхьэ илъ тхылъэу «Стрела времени: биографические очерки о Лю и Ас­ла­не Траховых» зыфиIоу мыгъэ къыдагъэкIыгъэр.

Ащ ыкIышъорэ тхьапэу дэтхэмрэ тхыпхъэхэмкIэ зэрэгъэкIэрэкIагъэр нэм зэу къыкIедзэ. Къуаджэу Щынджые къыщыхъугъэ, адыгэ лъэпкъым бэ фэзышIэгъэ сатыушI лъэрыхьэу Трэхъо Лыу иунэу я XIX-рэ лIэшIэ-гъум ыкIэхэм адэжь агъэпсыгъагъэм ыгупэ ащ фэдэ тхыпхъэхэм зэрагъэ­дахэщтыгъэр тхылъеджэм нафэ къы­фэхъущт. Тхылъым иапэрэ пычыгъо зыфэгъэхьыгъэр шIушIэным къыфэ­хъугъэгъэ, сатыушIэшхоу щытыгъэ, об­щественнэ Iофхэм чанэу апылъыгъэ Трэхъо Лыу ары.

Тарихъ-краеведческэ материалхэу мы аужырэ илъэсхэм къыхаутыгъэхэри, нэмыкI къэкIуапIэхэри ­Iэубыты­пIэ къызыфишIыхэзэ, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым инаучнэ IофышIэ шъхьаIэу, очеркыр зытхыгъэ Бузарэ Азэмат лъэпкъ тари­хъым зилъэужышIу къыхэзынэгъэ Трэ­хъо Лыу ищыIэныгъэ гъогурэ игъэ­хъа­гъэхэмрэ игъэкIотыгъэу тащегъэгъуазэ.

Октябрэ революцием ыпэкIэ ичаныгъэкIэ, лъэкIэу иIэмкIэ адыгэхэм къахэщыгъэхэм ар зэу ащыщ. ЦIыф акъылышIоу, чыжьэрыплъэу щытыгъэ, шэн пытэ зиIэгъэ адыгэлI чаныр а лъэхъаным къэхъугъэ хъугъэ-шIагъэхэм япчэгу ренэу итыгъ, лъэпкъым исоциальнэ, икультурэ Iофтхьабзэхэм иIахьышIу ахишIыхьагъ. Ащ сатыу фирмэ иIагъ, изаводхэм къащыдэ-кIырэ псэолъапхъэхэр Урысыем икъы­блэ дэгъоу щыIукIыщтыгъэх. Промышленникым гупыкIышхуи иIагъ, ащ имылъкукIэ агъэпсыгъэ мэщытхэр джы къызнэсыгъэм Мыекъуапи, Краснодари адэтых. Джащ фэдэу Трэхъо Лыу имылъкукIэ еджапIэхэм, сымэ­джэщхэм, нэмыкI социальнэ учреж­дениехэм IэпыIэгъу афэхъущтыгъ. Я XX-рэ лIэшIэгъум иублэгъу Кубань хэкум ипромышленник анахь цIэрыIохэм ыкIи лъэрыхьэхэм ар ащыщыгъ. Екатеринодар изы квартал (Мамырныгъэм иурам) тет унэхэр имылъкукIэ ыгъэпсыгъэх. Ахэм зыщыпсэухэрэ унэхэр, шхапIэр, хьамамыр, общежитиер, мэщытыр, нэмыкIхэр ахэтыгъэх. ЦIыфхэр къызэрэкIэлъэIугъэхэм тетэу ащ Пшызэ лъэмыдж тырилъхьэгъагъ, Екатеринодар ирайонэу Дубинкэмрэ адыгэ къуаджэхэмрэ зэзыпхыщтхэ мыжъо гъогу ыгъэпсыгъагъ. ШIукIэ лъэпкъым итарихъ зыцIэ хэхьэгъэ Трэхъо Лыу ищыIэкIагъэм фэгъэхьыгъэ нэмыкI къэбархэри тхылъеджэм мыщ дигъотэщтых.

Юридическэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, республикэм иобщественнэ IофышIэ цIэрыIоу, Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Хьыкум итхьамэта-гъэу Трэхъо Аслъан ятIонэрэ пычы­гъор фэгъэхьыгъ. Пшызэ шъолъыр изаслуженнэ юристэу, Урысыем итхакIохэм я Союз хэтэу О. М. Соловьевар Трэхъо лIакъом ищытхъу языгъэIогъэ шIэныгъэлэжьым ищыIэныгъэ гъогу игъэкIотыгъэу къытегущыIэ.

Трэхъо Лыу къызыхъугъэр илъэси 165-рэ зыщыхъурэм ехъулIэу мы тхылъыр къыдагъэкIыгъ. Документхэу, сурэтхэу ащ дэтхэм биографи­ческэ очеркхэр къагъэбаигъэх. Тирес­публики, Пшызэ шъолъырми ятхылъеджэхэм ар ашIогъэшIэгъонынэу сэгугъэ.

ЕмтIылъ Разиет.

Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэкIэ щытым иведущэ научнэ IофышI.