ГумэкIыгъом тыпэуцужьы

«Антидепрессант» зыфаIорэ Iэзэгъу уцхэр процент 15-кIэ нахьыбэу аптекэхэм ащэ хъугъэ. Рецепт зыпылъхэу врач­хэм къыратхыкIыхэрэри, «узыгъэIэсэрэ» уцхэри цIыфхэм бэу ащэфых.

Гукъыдэчъыр тIэкIу нахь ма­кIэ зыхъукIэ, сыд пае «депрессиеу» ар къытщыхъура? Тыгу­Iэзэ уцхэр зэдгъэгъотхэу, тэр-тэрэу ащ тыпэуцужьын амал тимыIэу сыд пае къытшIошIыра?

Мы илъэсым иапэрэ мазэ къыщегъэжьагъэу Iоныгъом нэс тикъэралыгъо ис цIыфхэм сомэ миллиарди 2,6-рэ зытефэгъэ Iэзэгъу уц къэмлан миллиони 5,5-рэ ащэфыгъ. Ахэр врачхэм къафыратхыкIыгъэхэр ары. Ежь-ежьырэу цIыфхэм къыха­хыгъэ Iэзэгъу уцхэм миллиарди 7 фэдиз апэIуагъэхьагъ, ащ фэ­дэ къэмлан миллиони 123-рэ къызIэкIагъэхьагъ.

Психиатрэхэм зэраIорэмкIэ, бжыхьэм цIыфхэм гукIуачIэу яIэр нахь макIэ мэхъу. Ащ пэ­шIуекIощт Iэзэгъу уцхэм яшъон­хэу рагъажьэ. Ау гукъыдэчъыр зэреIыхыгъэм пае «депрессия» зыфаIорэ узыр яIэу алъытэныр тэрэзэп. Мыщ фэдэ уз зиIэм щхыпэ къызэремыкIурэм дакIоу зигъэсысынри, гупшысэныри къехьылъэкIы, цIыфым «зиугъоин» ылъэкIырэп, иIа­хьылхэр гущыIэгъу къыфэхъухэ зыхъукIэ, ипсауныгъэ изытет нахь дэи мэхъу.

Мыщ фэдэ зекIуакIэр цIыфым тхьамэфитIум ехъурэ иIагъэу, Iоф ышIэнэуи фэмыеу, щыIэныгъэм мэхьанэ щыримыIэжьэу къыщыхъоу ыкIи псэунэу фэмыежьы зыхъукIэ — шIокI имыIэу психиатрэм дэжь кIон фае. Узыр къызщежьагъэр, ушъхьагъоу фэхъугъэр ащ ыгъэунэфыщт.

Тыгъэм инэф, чэщ-зымафэм инэфынэ нахь макIэ зэрэхъухэ­рэм, къызэрэучъыIырэм апкъ къикIыкIэ цIыфхэм гукъыдэчъэу яIэр нахь макIэ мэхъу. Пчыхьэм унэм остыгъэр нахь шIэтэу хэб­гъанэмэ, гумэкIыгъом зыщыу­ухъумэнкIэ ишIуагъэ къэкIощт.

Пкъышъолым ищыкIагъэм фэдизрэ учъыен фае. Режим гъэнэфагъэм утеты зыхъукIэ (а зы уахътэм угъолъыжьэу ыкIи укъэтэджэу), ар гъэцэкIэгъошIу хъущт. Чэщ-зымафэм сыхьати 7 — 8-м учъыен фае.

Джащ фэдэу цIыфым ыгу мыкIодынымкIэ, игукъыдэчъ бжыхьэ чъыIэм хэмыкIодэ­нымкIэ IэпыIэгъу къыфэхъущтмэ спортыр ащыщ. Фитнесым, бассейным, жьы къабзэм ухэтэу къэпкIухьаным е къэпчъыхьаным, къэшъоным яшIуагъэ къэ­кIощт. Зыбгъэгупсэфынышъ, рэ­хьатэу жьыкъэпщэныри мыщ фэдэ гумэкIыгъом иIэпыIэгъущт.

Тэрэзэу ыкIи игъом ушхэным унаIэ тебгъэтын фае. Диетэ «хьылъэхэм» уатетIысхьэмэ къикIын щыIэп, ау гукъыдэчъыр нахь макIэ зэрэхъугъэм пае зэпымыоу ушхэныри тэрэзэп.

Шъон пытэхэм, тутыным рэ­хьатыгъо къыуатэу зэраIорэр зэрэмытэрэзыр хэти къыгурыIон фае. Тутыным е шъоным тIэкIу нахь уагъэгупсэфыгъэу къыпщыхъун ылъэкIыщт, ау охъ­тэ тIэкIу зэрэтешIэу пстэури къы­зэпырызэжьыщт.
Къэзыгъэхьазырыгъэр

Гъонэжьыкъо Сэтэнай.