Ыгу пыкIырэр пэкIэжьы

Зезэрэхьэ Аслъан Шэуджэн районэу зыщылажьэрэм имызакъоу, республикэм ичIыгулэжь пэрытэу, илъэс къэс ана­хьыбэу лэжьыгъэр къэзыхьыжьыхэрэм ащыщ. МэкъумэщышIэхэм ямэфэкI ипэгъокIэу ащ игугъу къэпшIыныр тефэ шъып­къэу тлъытагъэ.

Зезэрэхьэ Аслъан мэкъумэщ хъызмэтшIапIэу джы зипащэр зызэхищагъэр мыгъэ илъэс 20 хъугъэ. Гектар 525-рэ елэжьы, илъэсыбэ хъугъэу ибжыхьа­сэхэми, гъэтхасэу ыпхъыхэрэми центнер 60 — 70-м нэсэу, ри­гъэхъоуи къарехыжьы. ЧIыгулэжьыным техникэу ищыкIэгъэ пстэур, комбайнэхэри, тракторхэри, ахэм апышIэгъэнхэ фаехэри, хьылъэзещэ автомашинэхэри иIэх, лэжьыгъэу Iуихыжьырэр зыщиIыгъыщтыри ежь иунаеу ыгъэпсыгъ. А зэпстэур макIэу пIон плъэкIыщтэп, ау ахэм къафэкIоным кIочIаби, чэщ мычъыяби, псауныгъи хилъхьагъ.

— ЕгъэжьапIэр сыдигъокIи къин, — ыIуагъ Аслъан гу­щы­Iэгъу тызыфэхъум. — Апэрэ илъэсхэр къызэрыкIуагъэхэп, джы къитхыжьырэ центнерхэм, лэжьыгъэ дэгъум ащыгъум тапэчыжьагъ, такъыфэкIонэуи тыгугъэщтыгъэп.

Лэжьыгъэ чылэпхъакIэу чIыгум къекIущтым икъыхэхын Iэ­шIэхыгъэп, техникэу ищыкIагъэр икъущтыгъэп, чIыгъэшIу­хэмкIи Iофхэр къызэрыкIуа­гъэхэп… Къэралыгъом зэрэщы­тэу зыпкъитыныгъэ зэримылъым къыхэкIэуи шапхъэхэу щыIэхэм илъэс къэс зэхъокIыныгъэ горэ афэхъущтыгъ, ахэр мэкъумэщышIэм фэIорышIэхэу пIон плъэкIыщтыгъэп. А зэ­пстэумэ анэмыкIэуи чIыгулэ­жьым игъэ ом бэкIэ елъытыгъ.

Арэу щытми, Аслъан Iофэу рихьыжьагъэр ыгъэтIылъыжьы­нэу зыпарэкIи ыгу къихьагъэп, хэукъуагъэмэ, ар ыгъэтэрэзы­жьыгъ, ыушэтыгъэр мыхъугъэмэ, нэмыкI ыуж ихьагъ. Ащ тетэу илъэсхэр нахьышIу хъунхэу ри­гъэжьагъ.

— НэмыкI мылъку къэкIуапIэ горэм ыуж сихьанэуи сыгу къы­сиIощтыгъэп, — къытиIуагъ ащ. — Лъэшэу къэIуагъэ хъущтыми сшIэрэп, ау мэкъумэщ хъызмэтыр, анахьэу чIыгулэжьыныр, шIу сэлъэгъу. Ар сицIыкIугъом къыщежьагъ. Сяти сятэшыри агъэшIагъэм колхозым щылэ­жьагъэх, чIыгулэжьыным яIахь мымакIэу халъхьагъ. Ахэм сы­рягъусэу гъэ реным губгъом ситыщтыгъ ыкIи джа сшIэрэр сыгу рихьыщтыгъ. Арышъ, сыгукIэ сыфаеу езгъэжьагъ ыкIи лъысэгъэкIуатэ.

Непэ гъэхъагъэхэу иIэхэм къафэкIонымкIэ лэжьыгъэ чы­лэпхъакIэхэм якъыхэхын зыщыпылъхэ институтэу Краснодар дэтыр IэпыIэгъушхо зэрэхъу­гъэр Аслъан къыхегъэщы. Ащ ишIэныгъэлэжьхэм зэпхыныгъэ ады­риIэу илъэсыбэ хъугъэу Iоф аде­шIэ. Ахэм яшIуагъэкIэ чIыгум къекIущтхэ чылэпхъакIэхэри, чIы­гъэшIухэри къыхэхыгъэхэ хъу­гъэ, лэжьыгъэ бэгъуагъэ къырихыжьыным къыфэкIуагъ.

Мары Аслъан мыгъэ бжы­хьэсэ коц гектар 230-рэ Iуихы­жьыгъ. Зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 62,6-рэ къырихыгъ. Бжыхьэсэ хьэ гектар 50 иIагъ, центнер 78-рэ ащ къытыгъ. Зэрихабзэу, итыгъэгъа­зи анахь бэгъуагъэхэм ащыщ. Гектар 245-рэ ыпхъыгъагъ, зы гектарым, гурытымкIэ лъыта­гъэу, центнер 29,8-рэ къырихы­жьыгъ. Мы пчъагъэхэм Зе­зэ­рэхьэ Аслъан зипэщэ хъызмэт­шIапIэр мыгъи пэрытхэм ащыщ зэрэхъугъэр къаушыхьаты.

— А зэпстэумэ етIани механизаторэу, комбайнерэу, во­дителэу, нэмыкIэу илъэс къэс къыздэлажьэхэрэм яшIушIэгъэшхо ахэлъ, — ыIуагъ гъэхъа­гъэхэр ежь изакъоу зыфимы­хьыжьхэу. — Зы мафи ащыщ сигъэхьаулыягъэп, згокIынышъ, нэмыкI лъэныкъо кIонэу ыIуагъэп, кIочIабэ халъхьэшъ, лъэшэу сафэраз.

Нэбгыритфымэ IофшIэпIэ чIы­пIэхэр аретых, ау хыныгъо уахътэр къызысыкIэ, ахэр нэ­бгырэ 15 — 17 къэхъух. А уахътэм ахэм зэкIэми непэ щэгъогогъо ашхыщтыр аIэкIа­гъэхьаным ынаIэ тет, лэжьапкIэри хьалэлэу ареты.

Аслъан илъэс къэс лэжьыгъэ чылапхъэу хилъхьэрэр зэфэ­шъхьафы, зы лъэпкъ гъэнэфагъэ епхыгъэу Iоф ышIэрэп. Институтым лэжьыгъакIэу къыгъэ­кIыхэрэм ежь ичIыгу, чIыопсым, климатым къякIунэу ахэтыр къа­хехышъ, епхъы. Ар, лъэныкъо пстэумкIи егъэразэмэ, къыкIэлъыкIорэ гъэм хелъхьэ. КъызэриIуагъэмкIэ, ащ фэдэу ыуплъэ­кIунэу коц тоннищ ыпхъыгъа­гъэмэ, 100 фэдиз къеты. Ар ежь чылапхъэ ышIынэу фэхъу.

ШIушIэ IэпыIэгъоу ытырэмкIи Зезэрэхьэ Аслъан районым щыцIэрыIу. Илъэс къэс илъэсыкIэ еджэгъум ипэгъокIэу еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ­хэмрэ адеIэ, Хэгъэгу зэошхом иветеранхэм ТекIоныгъэм и Мафэ къэс шIухьафтынхэр афе­шIых. Джащ фэдэу ежь ишIу­хьафтын илъэу футболымкIэ зэнэкъокъухэр кIэлэцIыкIухэм апае зэхещэх.

Аслъан къэралыгъо гъуна­п­къэхэр дзэхэу къэзыгъэгъунэ­хэрэм къулыкъу ащихьыгъ. Ащ фэшI пограничникэу щымы­Iэжьхэм апае саугъэт хьакуры­нэхьэблэ паркым ежь иунэе мылъкукIэ щигъэуцугъ, сомэ мин 300-м нахь мымакIэу ащ пэIуигъэхьагъ. Ежь фэдэ фермерхэри хэны ышIыхэрэп, ­илъэс къэс лэжьыгъэ чылэпхъакIэкIи техникэкIи IэпыIэгъу афэ-хъу. «Гум пыкIырэр пэкIэжьы» ­аIуагъ. Ащ фэдэу гупыкI зэриIэр арын фае чIыгури хьалэлэу къызкIетэжьырэр.

Аслъанрэ ишъхьэгъусэрэ пшъэшъищ зэдапIугъ, пхъорэлъфитф яI. Мыгъэ ипхъорэлъф шъэуитIу лэжьыгъэм иIухыжьыгъом хьамэм IэпыIэгъу щыфэ­хъугъэх. Ежь икIэлэгъум фэдэу ахэри IофшIэн къиным, гъэмэ­фэ фабэм, сапэм амыгъащтэхэу ятэжъ зэрэгоуцуагъэхэм рыгушхоу къыхигъэщыгъ.

Лъфыгъэ зиIэр ахэм апаеу аIо дунаим зыфытетыр. Ас­лъани ар къыушыхьатыжьыгъ. Псау­ныгъэ пытэ иIэу зэрыгушхоу дунаим зыфытет илъфыгъэхэм, ахэм къакIэхъухьажьыгъэхэм джыри бэрэ ашъхьагъ итынэу тыфэлъаIо, мэкъумэщ хъызмэтым иIофышIэхэм я Мафэу къэблагъэрэмкIэ тыгу къыддеIэу тыфэгушIо.

ХЪУТ Нэфсэт.