Сабый ибэхэр янэплъэгъу рагъэкIыхэрэп

Мы уахътэм кIэлэцIыкIу ибэ ыкIи зянэ-зятэхэр зышъхьарымытыжьхэ сабый 1501-рэ Адыгэ Республикэм щэпсэу, ахэм ащыщэу 1451-р (процент 97-р) апIунхэу унагъохэм аштагъэх.

2019-рэ илъэсым шышъхьэIум и 1-м ехъулIэу кIэлэцIыкIу­хэр зыщатхырэ къэралыгъо уче­тым Iэтэхъо 50 хэт, ахэм ащыщэу процент 53,4-мэ сэ­къатныгъэ яI ыкIи процент

74-р щыIэныгъэм чIыпIэ къин ригъэуцуагъэхэм ыкIи унэгъо зэгурымыIохэм къарыкIыгъэх.

АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэ­ныгъэмрэкIэ и Министерствэ кIэлэ­цIыкIухэм ясоциальнэ-хэ-бзэ фитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ отделым ипащэу Уджыхъу Беллэ къызэриIуагъэм­кIэ, зыныбжь имыкъугъэхэр къэзыгъэгъунэхэрэ ыкIи алъыплъэрэ къулыкъум иIофшIэн шъхьаIэхэм ащыщ къычIадзы­жьыгъэхэ кIэлэцIыкIухэр зые-
хэм арагъэштэжьынхэр. Зэфэ­хьысыжьхэм къызэрагъэлъэ­гъуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым иапэрэ илъэс плIанэ къычIа­дзыжьыгъэ сабый 23-рэ янэ-ятэхэм арагъэштэжьыгъ.

Джащ фэдэу мы уахътэм къыхиубытэу зянэ-зятэхэр зы­шъхьарымытыжь сабый 90-рэ Адыгэ Республикэм къыщы­хагъэщыгъ, апIунэу кIэлэцIыкIуи 110-р унагъохэм аштагъ. 2018-рэ илъэсым нэмыкI шъо­лъырхэм къарыкIыхи, кIэлэцIыкIу 54-рэ Адыгэ Республикэм къэ­кIуагъ, ахэм ащыщэу кIэлэцIыкIу 30-р яунагъохэм ягъусэх.

— АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ ипшъэрылъхэм ахэхьэ кIэлэцIыкIу ибэхэр ыкIи зянэ-зятэхэр зышъхьащымытыжь кIэлэцIыкIухэм афэгъэхьыгъэ къэбархэр къэугъоигъэнхэр, — еIо Беллэ. — Къыхэгъэщыгъэн фае мы лъэныкъомкIэ министерствэм ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм Iофышхо зэрашIагъэр. 2019-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м ехъулIэу муниципальнэ образованиехэу Красногвардейскэ, Теуцожь, Джэджэ районхэр ыкIи Адыгэ­къалэ зыныбжь имы­къугъэхэр къэ­зыгъэгъунэрэ къулыкъум ибанк епхыгъэх. Мыхэм Iоф ащызы­шIэщтхэ специалистхэр зычIэсыщтхэр къызэIуахыгъэх, ящыкIэгъэщт техникэр ачIагъэу­цуагъ. ЗэкIэ республикэм ирай­­онхэр мы шIыкIэм тыра­гъэхьащтых.

Гъэсэныгъэм, медицинэ фэ­Iо-фашIэхэм, псэупIэм изэгъэгъотынкIэ, IофшIэным алъэныкъокIэ кIэлэцIыкIухэм ясоциальнэ фитыныгъэхэр къэухъумэ­гъэнхэмкIэ къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм афэдэу чIыпIэ зы­гъэIорышIэжьын къулыкъуми гарантие тедзэхэр арегъэгъотых.

Къэралыгъо программэу «Обес­печение доступным и ком­фортным жильем и коммунальными услугами» зыфиIоу 2014 — 2021-рэ илъэсхэм ате­лъытагъэр АР-м щагъэцакIэ. Ащ къыдыхэлъытагъ кIэлэцIыкIу ибэ­хэм ыкIи зянэ-зятэхэр зы­шъхьарымытыжьхэ кIэлэцIыкIу­хэм псэупIэ ягъэгъотыгъэныр. Мыщ фэдэ кIэлэцIыкIухэу псэу­пIэ къызтефэхэрэм яспискэ ми­нистерствэм зэхегъэуцо. 2019-рэ илъэсым бэдзэогъум 1-м ехъулIэу сабый ибэхэм ыкIи зянэ-зятэхэр зышъхьарымытыжьхэ кIэлэцIыкIухэм япчъагъэ нэбгырэ 1498-рэ мэхъу. Мы уахътэм къыхиубытэу псэупIэ зищыкIагъэу спискэм хэтыр нэ­бгырэ 612-рэ.

КIэлэцIыкIу ибэхэм псэу­пIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм пае 2018-рэ илъэсым фэдэу мыгъи хэушъхьафыкIыгъэ псэупIэ фондым щыщ мылъкоу сомэ миллиони 113-рэ фэдиз къафатIупщыгъ. Мы ахъщэмкIэ псэупIэ 85-рэ къащэфын гухэлъ яI. КIэ­лэцIыкIу ибэхэм япсэупIэ фитыныгъэхэр аукъуагъэхэу ми­нистерствэм къэбар къыIэ­кIэхьагъэп.

Ащ нэмыкIэу мы купым ха­хьэхэрэ кIэлэцIыкIухэу еджапIэр къэзыухыгъэхэм IофшIапIэ къафэгъотыгъэным фэшI хэу­шъхьафыкIыгъэ къулыкъу зэхащагъэу Iоф адашIэ. IофшIэн языгъэгъотхэрэм зэзэгъыны­гъэхэр адашIых, IофшIэныр зэ­рэзэхэщагъэм, яIофшIэн фитыныгъэхэр амыукъонхэм алъэ­плъэх.

АР-м цIыфхэм IофшIэн ягъэ­гъотыгъэнымкIэ икъэралыгъо къулыкъу къызэ­ритырэмкIэ, 2018-рэ илъэсым кIэ­лэцIыкIу ибэхэм ахахьэу нэ­бгырэ 92-мэ закъыфагъэзагъ, ахэм ащыщэу 36-мэ Iоф­шIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотыгъэх. 2019-рэ илъэсым бэдзэогъум и 1-м ехъулIэу нэбгырэ 27-мэ а къулыкъум зыфагъэ­загъ, ахэм ащыщэу нэбгырэ 12-м IофшIапIэ къа­фагъотыгъ.

КIэлэцIыкIу ибэхэм гурыт ыкIи апшъэрэ еджапIэхэм аще­джэнхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным иIофыгъохэм алъэныкъокIэ министерствэм учет ышIырэп, сыда пIомэ мы лъэныкъом къыхиубытэхэрэм сэнэ­хьат зэрагъэгъотынымкIэ фэ­­гъэкIотэныгъэ яIэп.

АР-м сабый ибэхэр ыкIи зянэ-зятэхэр зышъхьарымытыжьхэ кIэлэцIыкIухэр зыща­Iыгъхэ учреждениеу 3 ит. Ахэр: АР-м псауныгъэр къэухъумэ­гъэ­нымкIэ и Къэралыгъо казеннэ учреждениеу «Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу унэр», «Зи­псауныгъэ зэщыкъуагъэ кIэлэцIыкIухэм, сабый ибэхэм ыкIи зянэ-зятэхэр зышъхьарымытыжь­хэ кIэлэцIыкIухэм апае еджэпIэ-интернатыр» ыкIи «АР-м и Къэралыгъо бюджет учреждениеу «Адэмые психоневрологическэ унэ-интернатыр». КIэлэцIыкIухэм ягушъхьэбаиныгъэ, яшIэныгъэхэм, яшIыкIэ-зекIуа­кIэхэм, яфизическэ ухьазы­рыныгъэхэм ахэгъэхъогъэнхэм афэшI учреждение пэпчъ Iоф макIэп щызэшIуахырэр. Уна­гъом нахь пэблагъэу кIэлэцIыкIухэр куп-купэу агощых, пIуныгъэ Iоф­тхьабзэхэр адызэрахьэх.

Уджыхъу Беллэ къызэриIуагъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым, шы­шъхьэIум и 1-м ехъулIэу АР-м ит еджэпIэ-интернатым илъэси 9-м къыщегъэжьагъэу илъэс 18-м нэс зыныбжь кIэлэцIыкIу 20 фэдиз щеджэ. Сэнэхьатхэр зыщарагъэгъотырэ учреждениехэм еджэпIэ-интернатыр къэ­зыухыгъэ нэбгырэ 20, апшъэрэ гъэсэныгъэ зыщарагъэгъотхэрэ еджапIэхэм нэбгыри 8 аще­джэх. Интернатыр къэзыухыгъэ­хэ кIэлэцIыкIухэр янэплъэгъу рагъэкIыхэрэп. Зыщыпсэухэрэ чIыпIэхэм макIох, ящыIэкIэ-псэу­кIэ зыфэдэм защагъэгъуазэ, мылъкукIэ IэпыIэгъу афэхъух.

Ащ нэмыкIэу ахъщэ тыныр, IэпыIэгъур ыкIи фэгъэкIотэныр къаратынхэмкIэ, ашIокIодыгъэхэ документхэр афагъэпсыжьынхэмкIэ, IофшIапIэ къафагъотынымкIэ яшIогъэшхо арагъэкIы.

Зыныбжь имыкъугъэхэр къэ­зыгъэгъунэхэрэ ыкIи алъыплъэ­рэ къулыкъум иIофышIэхэм шIуа­гъэ къытэу яIофшIэн зэхащэным фэшI яшIэныгъэхэм ренэу ахагъахъо. 2018-рэ илъэ­сым министерствэмрэ шIэны­гъэ­хэм защыхагъэхъорэ Адыгэ республикэ институтымрэ зэ­гъу­сэхэу курсхэр зэхащагъэх, нэ­бгырэ 41-рэ ­ра­гъэ­джагъ.
Къулыкъум иIофышIэхэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэу зэрахьэхэрэм яшIуагъэкIэ сабый къычIэзыдзыжьыгъэхэ унагъохэр нахь псынкIэу къычIагъэщых ыкIи сабыйхэр яунагъохэм къи­нэжьынхэм, джащ фэдэу зянэ-зятэхэр зышъхьарымытыжьхэ кIэлэцIыкIухэр унагъохэм ащапIунхэм мэхьанэшхо раты.

Унагъохэм апIунхэу аштэгъэ кIэлэцIыкIухэм яфитыныгъэ­хэр ыкIи яшIоигъоныгъэхэр къэ­ухъумэгъэнхэм фэшI зы­ныбжь имыкъугъэхэр къэзы­гъэгъунэхэрэ ыкIи алъыплъэрэ къулыкъум иIофышIэхэр уна­гъохэм кIохэзэ уплъэкIунхэр ашIых, ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэ­дэм, япсауныгъэ изытет, зэре­джэхэрэм защагъэгъуазэ. Ащ нэмыкIэу зэгурыIоныгъэ зэ­рымылъхэ унагъохэми макIох, пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр адызэрахьэх.

Джащ фэдэу зянэ-зятэхэр зы­шъхьарымытыжьхэ Iэтахъохэм кIэлэпIупкIэр къаратыныр анахь Iофыгъо шъхьаIэу зэ­шIуахырэмэ ащыщ. Минис­тер­ствэмрэ хьыкум приставхэм якъулыкъурэ зэзэгъыныгъэ зэ­дашIыгъэу кIэлэпIупкIэр игъом ыкIи икъоу кIэлэцIыкIухэм къа­ратынымкIэ Iофышхо ашIэ.

2019-рэ илъэсым шышъхьэIум и 1-м ехъулIэу зянэ-зятэхэр зышъхьарымытыжьхэу, кIэлэпIупкIэр зэратынэу агъэнэ­фэгъэ кIэлэцIыкIухэм япчъагъэ нэ­бгырэ 957-рэ мэхъу.

Министерствэм иунашъокIэ зыныбжь имыкъугъэхэр къызэрагъэгъунэхэрэм ыкIи зэра­лъыплъэхэрэм алъэныкъокIэ чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм къэралыгъо полно­мочиеу яIэр зэрагъэцакIэрэм епхыгъэ уплъэкIунхэр илъэс къэс зэхащэх. Мы лъэныкъомкIэ хэукъоныгъэхэу къыхагъэщыхэрэм ащыщых къагъэгъу­нэхэрэ кIэлэцIыкIухэм щыIэкIэ амалэу яIэм икъоу зызэрэщамыгъэгъуазэрэр, ямылъку къэгъэгъунэгъэным зэрэлъымы­плъэхэрэр, джащ фэдэу кIэлэцIыкIур зыпIунэу зыштагъэхэ унагъохэм зэзэгъыныгъэхэр тэ­рэзэу зэрадамышIыхэрэр, нэ­мыкIхэри.

КIэлэцIыкIур зыпIунэу зы­штэгъэ унагъомэ алъыплъэ­гъэным фэшI 2017-рэ илъэсым ми­нистерствэм игукъэкIыкIэ межведомственнэ IофшIэкIо куп зэхищагъ. Ащ хэхьагъэх АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи со­циальнэ хэхъоныгъэхэмкIэ и Министерствэ, АР-м псауны­гъэр къэухъумэгъэ­нымкIэ и Министерствэ, кIэлэцIыкIухэм ыкIи цIыфхэм яфиты­ныгъэхэр къэу­хъумэгъэнхэмкIэ Уполномо­ченнэхэу АР-м щы­Iэ­хэр, АР-м и Общественнэ палатэ, кIэлэцIыкIу психологыр. 2018-рэ илъэ­сым IофшIэкIо купым хэтхэр унэгъо 29-мэ ащыIагъэх, кIэлэцIыкIухэм жъа­лымагъэ ады­зэрахьагъэу хъугъэ-шIагъэ зыпари къыхагъэ­щыгъэп.

КIарэ Фатим.