Лъэпкъым ибаиныгъэу ти Сырыфыбг

Адыгэ къужъым и Мафэ Мыекъопэ районым ипсэупIэу Каменномостскэм дэжь щыт мэзхэм игъэкIотыгъэу ащагъэмэфэкIыгъ.

Сырыфыбг (Руфабго) итеплъэ­кIэ дахэ. Уцым зэлъикIугъэ чIышъхьашъор, мэз шхъонтIэ кIырхэр гуIэтыпIэх. Къушъхьэпс чъэрым ымакъэ укIэдэIукIызэ зыоплъыхьэ. Псыхъоу Сырыф ощхым ыуж гъожьышъоу къэлъагъоми, къушъхьэ лъапэм тыщытэу тыкъэзыуцухьэрэ дунаим идэхагъэ нэм фэплъырэп. Адыгэ къушъхьэм екIурэ гъогум узэрэтехьащтым удэгуIэ.

ЛIэкъо тамыгъэхэр

МэфэкIым кIэщакIо фэхъугъэ IофшIапIэу «Руфа-Турым» ипащэу Бибэ Мурат зекIо къэкIуа­гъэхэм, хьакIэхэм къапэгъо­кIыгъ, ригъэб­лэгъагъэх. Лъэпкъ IэшIагъэхэу къыщагъэлъагъо­хэрэм унагъом ищыкIэгъэ Iэ­мэ-псымэхэр, нэпэ­еплъ шIухьафтынхэр, нэмыкIхэри къахэтэгъэ­щых.

Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм Бибэ Мурат къафэгушIуагъ, лIакъохэм ятамыгъэхэр нахьыбэу зыщалъэгъунхэ алъэкIыщтым икъэбар къытегущыIагъ. ЛIакъо пэпчъ чъыгэу Сыры­фыбг щигъэтIысхьагъэр къызэрэкIырэм теплъыгъ. Хьэпаехэм, Сим­болэтхэм, Уджыхъухэм, фэшъхьафхэм ячъыгхэр лъэгъупхъэх.

ЛIакъом итамыгъэ чъыгым къешIэкIыгъэу щыт. «Хэт ичъыг анахь даха?» зыфэпIощт упчIэр къэтэджыми, зэгъэпшэнхэм удамыхьыхэу IофшIагъэу щыIэм уегъэгушхо. Лъэпкъ шIэжьым зыкъызэриIэтырэм имэхьанэ ор-орэу къыхэогъэщы.

Чъыгым екIолIэгъошIоп

— Къужъ чъыгхэр зыдэщытхэ чIыпIэхэр тэшIэх, ау тякIолIэныр псынкIэ Iофэу щытэп, — къыIуагъ М. Бибэм. — Псыкъе­фэххэм шъуяплъ, гъогур цIэнлъагъо, урыкIоныр хьылъэ.

ХэушъхьафыкIыгъэ псыкъе­фэхым зынэсхэм, кIэлэцIыкIу­хэм, бзылъфыгъэхэм, зыныбжь хэкIотагъэхэм е зипсауныгъэ къымыхьыхэрэм къагъэзэжьын фаеу хъугъэ.
Адыгэ Республикэм зекIонымкIэ ыкIи курортхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Къэлэшъэо Инвер, иIофшIэгъоу Максим Приходькэр апэ итхэм ащыщхэу цIыфхэр агъэгъуазэщтыгъэх. Къушъхьэпсым кIэлэцIыкIухэр икIынхэм, бзылъфыгъэхэм шъобж хамыхэу гъогур акIуным афэшI пащэхэр, опыт зиIэхэр IэпыIэгъу къафэхъущтыгъэх.

Купым Иорданием къикIыгъэ­хэ тилъэпкъэгъухэр хэтыгъэх. Хьэлащтэхэр, Хъутхэр, Хъотхэр, Тыгъужъхэр, Нашхъохэр, Бэ­чыжъхэр, ГутIэхэр, Къынэхэр, Абдзахэхэр, нэмыкIхэри гъогу чыжьэм техьагъэх. Адыгэ къужъ­хэр нахьыбэу къызыщылъэгъо­хэрэ чIыпIэхэм танэсыгъэу пшъашъэхэм ащыщ шIогъэшIэгъонэу къыкIэупчIагъ зы чIыпIэм чъыг зэфэшъхьафхэр къызэрэщыкIыхэрэм.

Къужъыр, мыер…

ХьамыщхунтIэр, мыер, мыIэ­рысэр, къужъыр, фэшъхьафхэри зы чIыпIэм щытэлъэгъух.

МКъТУ-м иполитехническэ колледж икIэлэегъаджэу Къудаикъо Нурыет зэхахьэм хэлажьэ­хэрэм къафиIотагъ адыгэ къу­жъым икъэбар. Чъыгым лъапсэу иIэм хащыгъэр къызэрэкIыгъэ шIыкIэр сыдэущтэу умыгъэшIэгъощта?! Чъыгхэр зэхагъэкIы­хьэхи, бырабэ хъугъэх.

— Лъэпсэ пытэ яIэшъ бэгъа­шIэх, — къыIуагъ Къудаикъо Нурыет. — Илъэс 200 фэдиз зыныбжь чъыгым ыпашъхьэ тыщыт.

Чъыгым щэнаутхэр тыраутхэ­хэрэп, чIыгъэшIукIэ ешIушIэ­хэрэп. Тхьэм къызэригъэкIы­гъэу къэлъагъо. Мэшэлахь, къужъэу къыпыкIагъэр бэ, къутамэхэр къеуфэх. ЧIым тыщытэу чъыг лъапсэм къыщаугъоирэ къу­жъым, мыIэрысэм, нэмыкIхэм тяплъышъ, къабзэх. ТIэкIу телъэ­кIыхьэхэшъ, ашхы.

Студентхэу ГъукIэлI Миланэ, Къудаикъо Ислъам, нэмыкIхэм къужъым ехьылIэгъэ къэбарэу зэхахырэр, ежьхэм алъэгъурэр яныбджэгъухэм къафаIотэжьын ямурад. Къэралыгъо телера­диокомпаниеу «Адыгеим» ижурналистэу Борэкъо Фатимэ тизэдэгущыIэгъу къызэрэщыхигъэщыгъэу, адыгэхэм ятарихъ гъэшIэгъон дэдэу щыт. Мыщ фэдэ зэIукIэгъухэм ныбжьыкIэхэр апIух, лIэужхэр зэфащэх.

Иорданием къикIыгъэхэ ти­лъэпкъэгъухэм адыгэ къужъым шIуагъэу хэлъыр нахьышIоу зэрагъэшIагъ.

Къужъхэр ацIэхэмкIэ зэфэшъхьафых: къужъыкIыс, лъэкIэ­сэкъужъ, бжьэлэкъокъужъ, къужъ­Iэрыс, нэмыкIхэри. МыIэ­рысэхэм ацIэхэр 30 фэдиз хъухэу Къудаикъо Нурыет къы­лъытагъ.

Адыгэ чъыгха­тэхэм ябаиныгъэ зырагъэпшэщтыр амышIэу Ростов- на-Дону къикIыгъэ пшъа­шъэхэр бэмэ къакIэупчIагъэх.

Къужъыр хафэп. Чъыгым ылъапсэ пытэшъ, чIыгум чыжьэу хэхьэ, итеплъэкIэ зэрэбырабэм дакIоу дахэ. Къужъ чъыгыр зыбгъэтIысхьэкIэ илъэс 12 зыте­шIэкIэ ары ныIэп къутамэхэр къырищэхыхэу къызыпыкIэрэр.

Чъыгым ипхъэ агъэфедэ. Бысымгуащэм ищыкIэгъэхэ пкъы­гъохэр хашIыкIых. Къужъыр агъэгъушъ, хьаджыгъэ хашIыкIы. Нахьыжъхэм къызэраIотэжьырэмкIэ, гъаблэм илъэхъан къу­жъыр унагъохэм федэ афэхъущтыгъ. ФашIэ иIэу гъомылэр зэрэщытым дакIоу Iэзэгъоу щытыгъ. ЦIыфым кIоцIузым зыщиухъумэным фэшI адыгэ къужъыр Iэзэгъу уцхэм арагъап­шэщтыгъ.

Сырыфыбг ышыгу уитэу чъыг­хатэхэм уяплъы, тятэжъ пIашъэ­хэм яшIушIагъэ уасэ фэпшIызэ къушъхьэ лъагэм укъехыжьы. Жьым икъэбзагъэ гур егъатхъэ. Жьыор зэикIыр къызэрэпщэрэр пкъынэ-лынэхэм къызэралъы­Iэсырэр зыдэошIэжьы.

Къушъхьэр къэрэгущыIи…

Къэлэшъэо Инвер, Максим Приходькэм, ку­пым хэтхэм Сырыфыбг тыкъе­хыжьызэ, къушъхьэхэм ядэхагъэ къаIотагъ. Къушъхьэм ычIэгъ учIэтэу онджэкъым фэдэу упхырэплъы, ошъогу шхъуантIэр олъэгъу.

Мыжъохэр «къы­зэрэгущыIэ­хэрэр» тарихъым инэкIубгъохэм ащызэхэохы. Къушъ­хьэм имы­жъохэр лъэгъуп­хъэх, щэтырым фэбгъадэхэу ачIэгъ учIэт. Зы­щыб­гъэпсэфын, чэщыр щыбгъэ­кIон плъэкIыщт. Iанэр бгъэуцу- нэу, ущычъые- нэу къушъхьэм ычIэгъ чIыпIэхэр иIэх. Къыптещхэщтэп, жьыр илыягъэу къыоокIыщтэп.
Сырыфыбг непэ тырэгушхо. Ростов хэкум, Краснодар краим, Сыбыр, нэмыкIхэм къарыкIы­гъэхэм таIукIагъ. Тишъолъыр ашIодах, къехъуапсэх. Непэ Сырыфыбг тшIогъэшIэгъон, ау джыри илъэс 50 е илъэси 100 зытешIэкIэ сыда Сырыфыбг, адыгэ къужъхэм, чъыг­хатэхэм къарыкIощтыр?

Лъэпкъым ичIыпIэ дахэхэм якъэухъумэн, чIыопсым лъып­лъэ­гъэным, фэшъхьаф Iофыгъо­хэм агъэгумэкIыхэрэр къужъым имэфэкI хэлэжьагъэх. ШIэныгъэ­лэжьэу Къуекъо Асфар, Къудаикъо Нурыет, Бибэ Мурат, Иорданием щыщхэр, нэмыкIхэри къэгущыIагъэх. Ансамблэу «Абрекхэм» хэтхэм концерты­шхо къатыгъ. Хьалыжъор анахь псынкIэу зышхыщтымкIэ, нэмыкI­хэмкIи зэнэкъокъухэр зэхащагъэх. Адыгэ къужъым фэгъэ­хьыгъэ мэфэкIыр дунэе зэхахьэ хъугъэ.

Сахьидэкъо Нурбый.
Сурэтхэр зэхахьэм къыщытетхыгъэх.