Зызэхащагъэр илъэс 25-рэ мэхъу

Социальнэ страхованиер социальнэ-IофшIэн, общественнэ-экономикэ зэфыщытыкIэхэр зэрэзэрагъэкIурэ амалхэм зэу ащыщ.

Адыгэ Республикэм щыпхыращырэ проектхэмкIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьи, респуб­ликэм илIыкIо, игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэм аIутхэри яшъыпкъэу IэпыIэгъу къафэхъух.

Урысыем ирабочхэр страховкэ шIыгъэнхэу агу апэу къызыкIыгъэр 1889-рэ илъэсыр ары. Джащыгъум промышленнэ предприятиехэу зирабочхэм шъобжхэр зытыращэхэрэм пшъэдэкIыжь ягъэхьыгъэным ехьылIэгъэ законым ипроект Къэралыгъо советым къахилъхьэгъагъ. Фабрикхэм, заводхэм аIутхэу тхьамыкIагъо къызэхъулIэхэрэм, ахэм яунагъо­хэм арысхэм ахъщэ IэпыIэгъу ятыгъэным ехьылIэгъэ апэрэ урысые законыр 1903-рэ илъэсым мэкIуогъум и 2-м аштагъ.

1922-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу страховой взносхэр къызыфагъэфедэхэзэ, ащ фэдэ ахъщэ IэпыIэгъур язытыщтыгъэр предприятиехэр ары. 1929-рэ илъэсым къэралыгъо социальнэ страхованием пае бюджет зыкI щыIэ хъугъэ. 1931-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу социальнэ страхованием имылъкукIэ санаториехэм, пансионатхэм, нэмыкI зыгъэпсэфыпIэхэм къащяIазэхэу, кIэлэцIыкIу лагерьхэм защагъэпсэфхэу ауб­лагъ. 1933-рэ илъэсым социальнэ страхованием фагъэзагъэхэр советскэ профсоюзхэр ары.

РСФСР-м иминистрэхэм я Советрэ профсоюзхэм я Федерациерэ 1990-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 25-м аштэгъэ унашъоу N 600/9-3-р зытетым диштэу 1991-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м Урысые Федерацием социальнэ страхованиемкIэ и Фонд зэхащагъ. НепэкIэ ар бюджетхэм ямыпхыгъэ къэралыгъо фндхэм зэу ащыщ.

2004-рэ илъэсым шышъхьэIум и 22-м аштэгъэ Федеральнэ законэу N 122-р зытетым ипхырыщын тегъэпсыхьэгъэ пшъэрылъхэр 2005-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу Фондым егъэцакIэх, социальнэ фэIо-фашIэхэр зыфызэхащэхэрэм путевкэхэр къафэгъо­тыгъэнхэмкIэ, федеральнэ бюджетым имылъкукIэ къызщяIэзэщтхэ чIыпIэм ахэр нэсынхэмкIэ ыкIи ядэжь къагъэзэ­жьынымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зэрехьэх.

Урысые Федерацием и Правительствэ 2004-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 12-м ыштэгъэ унашъоу N 771-р зытетым тетэу сэкъатныгъэ зиIэхэм, ветеранхэм ащыщ­хэм япсауныгъэ зэрэзэтырагъэуцо­жьыщт техническэ амалхэр, протезхэр федеральнэ мылъкукIэ аIэкIэгъэхьэгъэнхэр 2005-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Фондым ипшъэрылъхэм ахэхьэ.

Адыгэ Республикэм и Правительствэ 1994-рэ илъэсым ышIыгъэ унашъоу N 262-р зытетымкIэ отраслэ къутамэхэр зэхагъэкIыжьхи, Урысые Федерацием социальнэ страхованиемкIэ и Адыгэ регион къутамэ зэхащагъ. Ащ апэрэ пащэу иIагъэр Шелягин Василий Захар ыкъор ары.

Страховой взносхэр нэбгырэ, учреждение мини 10-м ехъумэ тиреспуб­ликэ щаты, гурытымкIэ IофышIэхэр нэбгырэ мин 92-м къехъух, илъэс къэс Фондым ипшъэрылъхэм ягъэцэкIэн сомэ миллиард фэдиз пэIуагъахьэ.

Регион къутамэм ибюджет ихэхъо шъхьаIэ къызыхэкIырэр шIокI зимыIэ социальнэ страхованиемкIэ страховой взнос зэфэшъхьафхэр ары. IофышIэхэр къызэрэсымэджагъэхэм, сабый къазэрафэхъугъэм, сабыим ыныбжь илъэсрэ ныкъорэ охъуфэкIэ къыдекIокIынхэм, лъэрымыхьэ зэхъухэм жьэу учетым зэрэхэуцуагъэхэм ыкIи нэмыкIхэм апае сомэ миллион 710-рэ хъурэ ахъщэ IэпыIэгъу араты.

КъэIогъэн фае социальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ Дунэе ассоциацием (МАСО) IофшIапIэхэм шъобж гори щазэратырамыщэщт шIыкIэ къызэрэхихыгъэр. ГъэрекIо Урысые Федерацием социальнэ страхованиемкIэ и Фонди ащ фэдэ шапхъэм техьагъ.
ФэгъэкIотэныгъэ зиIэ цIыф куп заулэмэ япсауныгъэ зэтезыгъэуцожьыщт техническэ амалхэр, протезхэр ятыгъэн­хэмкIэ Фондым икъутамэ ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэм пае сомэ миллион 93-рэ мин 587.8-рэ къыфыхагъэкIыгъ. А мылъкум ишIуагъэкIэ сэкъатныгъэ зиIэ нэбгырэ 10258-мэ ялъэIухэр афагъэцэкIагъэх, нэбгырэ 3586-мэ япсауныгъэ зэтегъэуцожьыгъэнымкIэ ящыкIэгъэ техническэ амалхэр арагъэгъотыгъэх.

ФэгъэкIотэныгъэ зиIэ цIыф купхэм илъэс къэс санаториехэм, курортхэм къащяIэзэнхэм пае сомэ миллион 11-рэ мин 566.9-рэ къатIупщыгъ, ащкIэ сэкъат­ныгъэ зиIэ нэбгырэ 500-мэ путевкэхэр афащэфыгъэх. Фондым икъутамэрэ Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъу­мэгъэнымкIэ и Министерствэрэ къаратыгъэ путевкэхэмкIэ нэбгырэ 363-мэ гъогупкIэ амытэу чIыпIэ зэфэшъхьафхэм къащяIэзагъэх.

Цифрэ технологиехэмрэ программэхэмрэ мэхьанэу яIэм уасэ фэшIыгъуай. Мы лъэныкъомкIэ регион къутамэм амалэу щыIэхэр зэкIэ къызфегъэфедэх, ар къеушыхьаты непэ проектыбэ респуб­ликэм зэрэщыпхыращырэм.

Къэралыгъо, муниципальнэ фэIо-фашIэхэр электрон амалхэмкIэ зыфагъэцакIэхэрэр нахьыбэ хъунхэм иамалхэр регион къутамэм зэрехьэх. ГущыIэм пае, къэралыгъо фэIо-фашIэхэр зэрагъэцэкIэрэ порталымкIэ лъэIу тхылъ мин 31-м ехъу къаIэкIэхьагъ, ар фэIо-фэшIэ пстэуми япроцент 85,73-рэ мэхъу. 2017-рэ илъэсым къаIукIэгъагъэр процент 58-рэ. МФЦ-хэмкIэ лъэIу тхылъ 1763-рэ къаIэкIэхьагъ, ар фэIо-фэшIэ пстэуми япроценти 5,6-рэ мэхъу. Джыдэдэм республикэм и МФЦ-хэм Фондым ифэIо-фэшIэ 17 агъэцакIэ. АщкIэ Фондым ирегион къутамэ ящэнэрэ чIыпIэр ыIыгъ.

Финанс-экономическэ, юридическэ гъэсэныгъэ зиIэ, зиIоф хэшIыкIышхо фызиIэ нэбгырэ 97-рэ къутамэм щэлажьэ, муниципальнэ образовании 8-мэ уполномочени 9 ащыриI, структурнэ подразделение 17 хэхьэ. Гуетыныгъэ­шхо фыряIэу зэрэлэжьагъэхэм пае къутамэм иIофышIабэхэми, иветеранхэми федеральнэ ведомствэ, республикэ тынхэр къафагъэшъошагъэх. Ахэр – Л.А. Скорик, С.М. Шэрамыкъу, Т.П. Бильда, Л.М. Агъырджанэкъу, Т.И. Колодко, Л.В. Лобанова, О.М. Набока, Д.И. Протасов, В.И. Щур, Е.Н. Чупинская ыкIи нэмыкI­хэр.

Чанэу къызэрэдэлажьэхэрэм фэшI Фондым икъутамэ «тхьашъуегъэпсэу» ареIо Урысые Федерацием хэбзэIахьхэмкIэ и Федеральнэ къулыкъу Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ, Рос­трудым, Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ, Адыгэ Республикэм псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ, Урысыем ПенсиехэмкIэ и Фонд Адыгэ РеспубликэмкIэ и Къутамэ, федеральнэ учреждениеу «Медикэ-социальнэ экспертизэмкIэ Адыгэ Респуб­ликэм и Бюро шъхьаIэ», чIыпIэ зыгъэ­IорышIэжьынымкIэ Комитетым, профсоюзхэм яфедерацие, хьыкумышI приставхэм якъулыкъу, муниципальнэ об­­ра­зованиехэм япащэхэм. Ахэр мы­хъугъэехэмэ, Фондым ипшъэрылъыбэ­хэр, анахьэу проектхэр, ыгъэцэкIэнхэр къин къыфэхъущтыгъэ. Джащ фэдэу сэ­къатныгъэ зиIэхэм яобщественнэ ор­ганизациехэми лъэшэу тызэрафэра­зэр ятэIо.

Натхъо Разыет.
Къэралыгъо учреждениеу «Урысые Федерацием социальнэ страхованиемкIэ и Фонд Адыгэ Респуб­ликэмкIэ ирегион къутамэ» ипащ.