Къалэм «ынэ къэплъэжьы»

Кавказ заом ыпэкIэ Къыблэ шъолъырым анахь лъэпкъ инэу исыгъэхэм адыгэхэр ащыщыгъэх, джы мэкIэ дэдэ тэхъу. ЛIэшIэгъурэ кIогъэ заом аущтэу тыкъыгъэнагъ.

Ащ тэкъуафэу къыпызыжьыгъэ тIэкIур Совет хабзэм къызыкъонэжьхэми, ежь ыгъэнэфэгъэ Iофтхьабзэхэр пхырещыхэу ыIозэ, нэужыми адыгэм утын къырих­ыгъ.
Краснодар псыIыгъыпIэр ашIын зэхъум адыгэ чылэхэу Апэрэ ыкIи ЯтIонэрэ Едэпсыкъоежъхэр, Къэзэныкъоежъыр, КъэзэныкъоякIэр, Шэбэнэхьаблэ, Лахъщыкъуае, Шыхьанчэрыехьаблэ, Ленинэхьаблэ ыкIи Нэчэрэзые, къутырхэу Маякыр, Кармалинэр агъэкощых. Ахэм анэмыкIэуи къуаджэхэу ПчыхьалIыкъуае, Очэпщые, Лъэустэнхьаблэ адэс унэгъуа­бэхэри ячIыпIэхэм къаIуагъэкIых. Ащ тетэу Адыгэ­къал непэ зыцIэ псэупIэр щыIэ мэхъу.

Бжыхьэу къакIорэм ар загъэпсыгъэр илъэс 50 хъущт. Апэ ар поселкэу Адыгейскэщтыгъ. 1976-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 27-м РСФСР-м и Президиум иунашъокIэ Теуцожь къалэ ашIыжьыгъагъ. 1977-рэ илъэсым ищылэ мазэ къэлэ Советым апэрэ зэхэсыгъо иIагъ. Джащ ыужым къэлэ исполкомым зэхэсыгъоу иIагъэм инструкторэу сыщагъэ­нэфэгъагъ. Нэужым, илъэс 35-м, IофшIэн зэфэшъхьафыбэ згъэцакIэзэ сылэжьагъ.

Апэрэ зэхэсыгъом сэщ нэмыкIэу IэнэтIэ зэфэшъхьафхэм аIуагъэхьэгъагъэхэми кIэкIэу ягугъу къэсшIымэ сшIоигъу. ГущыIэм пае, Ягъумэ Хьазрэт къэлэ исполкомым итхьаматэ ашIы­гъагъ. IофышIэшхуагъ, шэн гъэтIылъыгъэ иIэщтыгъ, коллективыр фэIазэу зэрищэщтыгъ. ЛIы Iэм-лъэмыгъ, лIэхъупхъагъ.

Ащ игуадзэщтыгъ Хьэкомэ Юрэ. ЛIы лъхъэнчэ зэкIэупкIагъэу щытыгъ, цIыф­хэм дэгъоу агурыIощтыгъ, шъыпкъагъэ зыхэлъ цIыфыгъ. Бэ зышIэу, ау макIэу зыIохэрэм ащыщыгъ.

Исполкомым исекретарыщтыгъ Шэу­джэн Бадур. ГукIэгъушхо зыхэлъ цIыфыгъ, шъырытыгъ, мэфэ реным тхэу щысын ылъэкIыщтыгъ.

Къэлэ исполкомым отдел 12 иIагъ. Ахэм япэщагъэхэм зэкIэми ацIэ къесIощтэп, ау дзэ къулыкъу учетым фэгъэзэгъэгъэ отделым ипащэщтыгъэ Абыдэ Даутэ игугъу къэсымышIын слъэкIыщтэп. БэкIэ ар сэщ нахьи нахьыжъыгъ, ау тызэныбджэгъущтыгъ. Лахъщыкъуае щыщыгъ, лIы губзыгъагъ, ымышIэщтыгъэ щыIэп.

ГукъэкIыжьхэм сызкIахэхьагъэр непэ къалэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм ягугъу къэсшIымэ сшIоигъошъ ары. Апэрэ цIэу иIэгъэ Адыгэкъалэр илъэсыбэкIэ узэкIэIэбэжьмэ зэрэратыжьыгъэм нэмыкI зэхъокIыныгъэ ащ фэмыхъоу тыщыIагъ. ПсэупIэм изытет дэгъу дэда­гъэу пIон плъэкIыщтэп. Къалэр ыцIагъэми, а статусым къыщыдэлъытагъэхэм ар апэчыжьагъ.

Джы мары тызхэт илъэсыр ары хэхъо­ныгъэ инхэр ышIынхэу зыригъэжьагъэр. ХэпшIыкIэу къалэм «ынэ къэплъэжьы». Игупчэ лъэшэу кIэракIэ къэхъугъ, чъыг­хэр бэу щагъэтIысхьагъэх, тIысыпIэхэр тфашIыгъэх, пстэури зэпэ­нэфыжьы, гъэ­псэфыпIэхэр цIыфхэм яIэ хъугъэ. Урам шъхьаIэу Лениным ыцIэ зыхьырэри агъэкъэб­загъ, зэрагъэфагъ, лъэсрыкIо гъогу дэгъу­хэр фашIыгъэх.

ЦIыфхэм къа­­пIорэр ящыкIагъэп, анитIукIэ алъэгъун, зэхашIэн фае. ЯщыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу зэрэхъурэр ары агу къэзыIэтырэр. Къэлэдэсхэм а зэхъокIыныгъэшIухэр Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Адыгэкъалэ иадминистрацие ипащэу ЛIыхэсэ Махьмудрэ арапхых. Ахэр ары тикъалэ иIофыгъохэм гу алъы­зытагъэр, ыуж ихьагъэхэр. Псауныгъэ пытэ яIэу, яшIушIэ, яамалхэм ахахъоу, ятетыгъо кIыхьэ хъунэу тафэлъаIо ахэм.

СиусэкIэ мы тхыгъэр сыухымэ сшIоигъу.

Угу къысэмыгъабгъ, сикъал!
Джы нэс уиIэгъахэп амал.
Акъылынчъагъэм урисаугъэт.
Ты зимыIэ сабыеу дунаим утет.

Уятэжъмэ якъупшъхьэхэр псы чIэ­гъым чIэлъ.
Лъэпкъэу лъэшыгъэм уиIахьышхо хэлъ.
О уикъэхъукIэ упчIабэ пылъ,
Ащ иджэуапхэр архивхэм ачIэлъ…

Ау щыIэныгъэр итэп зы чIыпIэ,
Къагъэкощыгъэмэ аубытых хапIэхэр.
Унэ зэтетхэм лъагэу заIэты,
Урамхэр чэщым къызэпэшIэтых.

КIэлэ зикъэщэгъумэ япчъагъэ хэхъо.
Унагъохэр ашIэх, сабыйхэр къэхъух.
Жъыр щагъэлъапIэ, чъыгхэр щагъэтIысхьэх,
Къэлэ Iофхэр зэхафэу депутатхэр зэхэсых.

Тиреспубликэ ипащэ къалэм зыкъыфегъазэ.
ЦIыфхэр мэпсэух, ащ лъэшэу фэразэу.
Пындж заводым лъагэу зеIэты,
Ащ IофышIабэмэ лэжьапкIэ къареты.

Унэгъо лэжьакIомэ хахъо япчъагъэ,
Зым хьалыгъу егъажъэ, адрэм кIефы дагъэ.
Къалэм ипащи къызхегъафэ лIыгъэ,
Къин чIыпIэ ифагъэхэм арегъэкIы ишIуагъэ.

Къалэм ыныбжь илъэс шъэныкъо мэхъу.
Джы нэс афэмышIагъэу шIукIае къа­дэхъу.
Ежьагъ Iэшъхьэтетмэ афашIэу цыхьэ,
ШIу къадэхъунэу селъэIу Алахьым.

УАЙКЪОКЪО Рэмэзан.
УФ-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ икъулыкъу ицIыф гъэшIуагъ.