Гъогу дахэ къыкIугъ

ЦIыф гъэсэгъэ Iуш узыIукIэрэм удэгущыIэ зэпытми уезэщырэп, игущыIэ щэрыохэм гухахъо ахэогъуатэ. Ащ фэдэм дэгущыIэгъу уахътэу тебгъэкIуадэрэм урыкIэгъожьырэп, уезэщырэп, къыкIэлъырыкIыжьыгъуаеуи бэрэ къыхэкIы, нэужми пщымыгъупшэу шъхьэм къенэ.

Непэ зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор джащ фэдэ цIыф шIагъоу Уайкъокъо Рэмэзан Щухьаибэ ыкъор ары. Ар адыгэ унэгъо Iужъу къызэрыкIоу къуаджэу ПчыхьалIыкъуае дэсмэ ащыщ къихъухьагъ. ЗэкIэмкIи зэшищырэ зы шыпхъурэ хъущтыгъэх. Щухьаибэ илъфыгъэхэр цIыф хьалэлхэу унагъомкIи, къоджэдэсхэмкIи щытыгъэх. Янэ-ятэхэм адеIэхэу, ахэм сыдигъуи анаIэ атырагъэтэу къэтэджыгъэх. ЕджапIэм къикIыжьхэмэ, унагъом IофшIэнэу илъыр зэшIуахымэ, етIанэ пчыхьэм ядесэхэр ашIыжьхэу яшэныгъ. Янэ-ятэхэм ямыупчIыжьхэу лъэбэкъу щагум дадзыныеп.

«Щухьаибэ икIалэхэм афэдэ зиунагъо исым Тхьэр етагъ», аIощтыгъэ хьаблэм тесхэм.

Уайкъокъо Щухьаибэ илъфыгъищ унэгъо дахэхэр яIэу ячылэ гупсэу ПчыхьалIыкъуае щэпсэух. Ахэм ашыпхъу закъоу Хъарыети унагъо иI, къуаджэу Тэхъутэмыкъуае дэс. Апшъэрэ гъэсэныгъэ иIэу къоджэ гурыт еджапIэм Iоф щешIэ.

Ежь Щухьаибэ къыгъэшIагъэм чIыпIэ колхозэу «Путь Ильича» зыфиIорэм щылажьэзэ къы­хьыгъ.

Хэгъэгу зэошхор къызежьэм ыныбжьыкIэ къытефэу фронтым апэу Iухьагъэхэм Щухьаибэ ащыщыгъ. Пый мэхъаджэмкIэ къызэкIакIо имыIэу, нэмыц те­хакIохэр зэхэзыгъэтакъохи ти­чIыгу изыфыжьыгъэхэм ахэ­тыгъ. Молдавием икъалэу Бельцы нэсыгъэу частэу зыхэтыгъэр фашистхэм хьалэч къызырагъа­фэм, ежь инасыпкIэ псаоу къы­хэкIыжьыгъ, ау гъэрэу аубы­ти, нэмыцхэм яконцлагерь дафи, хьазабышхо дилъэгъуагъ. Гъабли, чъыIи, узи зэпимычыжьыгъэ щымыIэу тидзэхэм шъхьафит зашIыжьхэм, изэо гъогухэм апидзэжьыгъ, Берлин нэсыгъ. ТекIоныгъэр къыдахыгъ, гушIом зэрихьэу, ыбгъэ наградэ лъапIэхэр зэпэжъыужьэу хэлъхэу ичылэ гупсэ къэкIожьыгъ.

Щухьаибэрэ ишъхьэгъусэу Хъа­джэтрэ ялъфыгъэхэм япIун-егъэ­джэн дэшъхьахыгъэхэп, апIугъэх, алэжьыгъэх, рагъэджа­гъэх.

1967-рэ илъэсым Рэмэзанэ гурыт еджапIэу Советскэ Союзым и ЛIыхъужъэу Нэхэе Даутэ ыцIэ зыхьэу ПчыхьалIыкъуае дэтыр дэгъоу къеухы. Ащ ыуж бэ тыримыгъашIэу Мыекъуапэ дэт къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет иадыгэ отделение ушэтынхэр ытхи чIэхьагъ. Еджэгъу уахътэу илъэси 5-м къыкIоцI институтым щигъэкIуагъэр пкIэнчъэу хъугъэп. Къыдеджэхэрэм апэ имышъыгъэмэ, ауж зыкъы­римыгъанэу еджагъ. Уайкъокъо Рэмэзанэ институтыр дэгъу дэдэу къыухи, кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр иIэу чылэм къэзэкIожьым, Бжы­хьэкъоякIэм щыригъэджэнхэу агъакIо. Къуа­джэм дэт гурыт еджапIэм ищытхъу аригъаIозэ илъэсищрэ Iоф щишIагъ. ЕтIанэ, 1975-рэ илъэсым, къутырэу Качинэм дэт гурыт имыкъу еджапIэм ипэ­щагъ. Коллективэу Рэмэзанэ Iоф зыщишIагъэхэм шъхьэ­кIа­фэрэ щытхъурэ къызэращи­лэ­жьыгъэхэм яшIуагъэкIэ IэнэтIэ шIукIаехэр къырапэсыгъэх.

Ащ фэд цIыфхэм социальнэ фэIо-фашIэхэр афэзыгъэцэкIэрэ Гупчэм ипащэу зэрэщытыгъэр, сэкъатныгъэ зиIэхэм яоб­ще­ственнэ организации Iоф щи­шIагъ, сыдигъуи ипшъэрылъ егугъущтыгъ.

Уайкъокъо Рэмэзанэ шэн гъэтIылъыгъэ шIагъо Тхьэм къыхилъхьагъ, ымакъэ Iэтыгъэу гущыIэу, зыгорэм ыгу хигъэкIыгъэу е къызэрэтефэгъэ лъэIур фимыгъэцэкIагъэу зыми къыIон ылъэкIынэп. Шъыпкъэныгъэ зиIэ цIыф шIагъу, чэф зэпыт, гущыIэ дахэ фэшъхьаф непэ ренэ ыпа­шъхьэ уисыгъэкIи зэхэпхынэп.

Егугъоу сыдигъуи, гуетыныгъэ хэлъэу Iоф ышIагъ, ащ пае АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Щытхъу тхылъ, Урысыем Iоф­шIэнымкIэ ыкIи социальнэ ухъумэнымкIэ и Министерствэ бгъэхэлъхьэ тамыгъэ къыфагъэ­шъошагъэх. Адыгэ­къалэ иадминистрацие ирэзэныгъэ тхылъхэри къы­ратыгъэх. Ау ежь ахэм анахь къахигъэщырэр АР-мкIэ сэкъат­ныгъэ зиIэхэм яорганизацие къыфи­гъэшъошэгъэ медалэу «За любовь и верность» зыфиIорэр ары.

Уайкъокъо Рэмэзанэ литературнэ творчествэм ишъыпкъэу пылъ. ИкIэлэгъум къыщегъэжьагъэу усэхэр, рассказ цIыкIухэр, юморескэхэр ытхыхэзэ къэтэ­джыгъ. Адыгеим культурэмкIэ и Министерствэ зэхищэхэрэ Iофтхьабзэхэм ахэлажьэ, хагъэ­унэфыкIыгъэ чIыпIэхэри къыдехых, дипломхэри къыфагъэшъуашэ.

Сэкъатныгъэ зиIэхэм я Дунэе мафэ ехъулIэу икIыгъэ илъэсым, шэкIогъу мазэм Адыгэ Республикэм литературэмрэ искусствэмрэкIэ ипремие илауреат хъугъэ тхылъэу «СыфэкIо цIыфым» («Человек, иду к тебе») зыфиIорэмкIэ.

Уайкъокъо Рэмэзанэрэ ащ ишъхьэгъусэу Хьалимэтрэ пшъэ­шъэжъыитIу зэдапIугъ. Нахьы­жъэу Заремэ Мыекъуапэ дэт МКъТУ-р къыухыгъэу исэнэхьаткIэ къалэу Краснодар Iоф щешIэ. Ащ къыкIэлъыкIорэ Марини ар дэдэр къыухыгъэу Мыекъуапэ щэлажьэ.

Уайкъокъо Рэмэзанэ бэдзэогъу мазэм и 1-м илъэс 70-рэ мэхъу. Тыгу къыддеIэу тиныб­джэгъу кIасэ тыфэгушIо, насыпышIоу илъэсыбэ джыри къыгъэшIэнэу, илъфыгъэхэм адэтхъэнэу, яхъяр хэплъэнэу тыфэ­лъаIо.

Хъодэ Сэфэр.

Сурэтым итыр: Уайкъокъо Рэмэзан.