Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум иунашъу

А. Х. Авджян идэо тхылъ ыпкъ къикIэу Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь къазэрэратырэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иа 1-рэ Iахь Конституцием зэрэдиштэрэр уплъэкIугъэным фэгъэхьыгъ

къалэу Мыекъуапэ  мэкъуогъум и 14, 2019-рэ илъэс

Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум и Тхьаматэу А. К. ЛIыхьэтыкъор, ихьыкумышIхэу З. Р. Бырджыр, А. Г. Петрусенкэр, лъэныкъохэм ялIыкIохэр: — А. Х. Авджян илIыкIоу М. А. Чэу­жъыр; — зыфызэдэохэрэ актыр къыдэзы­гъэкIыгъэ къулыкъум илIыкIо — Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет —Хасэм и Аппарат и Правовой гъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу Т. Р. Трепалинар къыхэлажьэхэзэ; Адыгэ Республикэм и Конституцие ия 101-рэ статья ия 4-рэ пункт, Адыгэ Республикэм и Законэу «Адыгэ Рес­публикэм и Конституционнэ Хьыкум ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 3-рэ статья иа 1-рэ Iахь ия 3-рэ пункт, ия 2-рэ, ия 3-рэ Iахьхэм, ия 22-рэ статья ия 2-рэ Iахь ия 11-рэ пункт, ия 36-рэ, ия 90-рэ, ия 91-рэ, ия 93-рэ статьяхэр IэубытыпIэ къызыфишIыхэзэ, Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь къазэрэратырэм ехьы­лIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иа 1-рэ Iахь Адыгэ Республикэм и Конституцие зэрэдиштэрэр уплъэкIугъэным ехьылIэгъэ Iофым зэхэсыгъо шъхьэихыгъэу Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум иIагъэм щыхэплъагъ.

Iофым хэплъэнхэу зыкIэхъугъэр А. Х. Авджян дэо тхылъ къазэрэIэкIигъэхьагъэр ары. Iофым хэплъэнхэм лъапсэ фэхъугъэр А. Х. Авджян зыфэдэорэ за­коноположениер Адыгэ Республикэм и Конституцие зэрэдиштэрэмкIэ е зэрэдимыштэрэмкIэ Iофыгъом нэфэгъэ икъу зэрэхэмылъыр ары.

ХьыкумышIэу З. Р. Бырджым, зэхэсыгъом къырагъэблэгъэгъэ лIыкIохэм: Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ыцIэкIэ – Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие и Правовой гъэIорышIапIэ ипащэ игуадзэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ Адыгэ Рес­публикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие и Правовой гъэIорышIапIэ иотделэу законодательнэ инициативэхэр экспертизэ зышIырэм ипащэу М. В. Гильдельбаум; Адыгэ Республикэм и Прокурор ыцIэкIэ — Адыгэ Республи­кэм ипрокурор лIыкIо (законодательнэ), гъэ­цэкIэкIо къулыкъухэм, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ, правовой IофхэмкIэ къулыкъухэм адэлэжьэгъэнымкIэ иIэпыIэгъу шъхьаIэу Е. В. Черепановам; Адыгэ Республикэм имуниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ районым» иадминистрацие ыцIэкIэ — Адыгэ Рес­публикэм имуниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ районым» иадминистрацие мылъку, правовой зэфыщытыкIэхэмкIэ, архитектурэмкIэ, къэлэгъэпсынымкIэ игъэIорышIапIэ испециалист шъхьаIэу Г. В. Цаловым, цIыфым ифитыныгъэхэмкIэ Уполномоченнэу Адыгэ Респуб­ликэм щыIэ А. Я. Осокиным къаIуагъэ­хэм зядэIу, къыIэкIэхьагъэхэ документхэмрэ Iофым епхыгъэ нэмыкI материалхэмрэ захэплъэ нэуж, Адыгэ Респуб­ликэм и Конституционнэ Хьыкум мыхэр нафэ къыфэхъугъэх:

1. Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIы­кIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмы­лъэу чIыгу Iахь къызэраратырэм ехьы­лIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иа 1-рэ IахькIэ иконституционнэ фитыныгъэ­хэр аукъуагъэу ылъытэзэ, А. Х. Авджян дэо тхылъкIэ Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум зыкъыфигъэ­загъ.

Зэнэкъокъу къызыпытэджэгъэ правовой шапхъэм зэрэщыгъэнэфагъэмкIэ, унэ зэрэфэныкъохэмкIэ учетым щытхэм яунаеу къэралыгъо е муниципальнэ мылъкум хэхьэрэ чIыгу Iахьхэр ыпкIэ хэмылъэу зэ араты унэе унэ щагъэ­псынэу е унэе IэпыIэгъу хъызмэт щызэрахьанэу. Мыщ дэжьым къэIогъэн фае ащ фэдэ лъэIу тхылъыр къезыхьылIа­гъэр илъэси 5-м нахь мымакIэу зыщыпсэугъэ муниципальнэ районым, къэлэ коим ар къызэрэщыратын фаер.

Тхьаусыхэ тхылъым, документхэм якопиехэу ащ голъыгъэхэм зэрарытыгъэмкIэ, тхьаусыхэ тхылъ къезыхьылIагъэм илIыкIо хьыкум зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, 2017-рэ илъэсым шышъхьэIум и 10-м А. Х. Авджян ящэнэрэ сабыир къызыфэхъум, иунагъо сабыибэ ис зэрэхъугъэм епхыгъэу чIыгу Iахь ратынэу зыщыкIэлъэIурэ тхылъ 2017-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ муниципальнэ образованиеу «Мыкъопэ районым» иадминистрацие мылъку зэ­фы­щытыкIэхэмкIэ и Комитет рихьы­лIагъ.

Ау ащ илъэIу къыфагъэцэкIагъэп. Муниципальнэ учреждениеу «Муниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ районым» иадминистрацие мылъку зэ­фыщытыкIэхэмкIэ и Комитет» ипащэ джэуапэу ащ къыритыжьыгъэм зэритымкIэ, А. Х. Авджян илъэIу къыфамыгъэцэкIэнымкIэ лъапсэ хъугъэр Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь къазэрэратырэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иположение гъэнэфагъ ары (Адыгэ Республикэм и Законэу 2017-рэ илъэсым шышъхьэIум и 3-м аштагъэу N 82-р зытетым диштэу). А положением къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, сабыибэ зэрыс унагъом къэралыгъо е муниципальнэ мылъкум хэхьэрэ чIыгу Iахьыр пкIэ хэмылъэу къыратынымкIэ псэукIэ амалэу иIэр нахьышIу зыфа­шIынэу зытефэхэрэм яучет хэтын фае. Муниципальнэ образованиеу «Мыекъопэ районым» иадминистрацие А. Х. Авджян иунагъоу сабыибэ зэрысыр ащ фэдэ учетым щыхагъэуцонэу зэрамыдагъэм къыхэкIэу чIыгу Iахьи ыпкIэ хэмылъэу къаIихын ылъэкIыгъэп.

Тхьаусыхэ тхылъыр къаIэкIэзыгъэхьагъэм зэрилъытэрэмкIэ, сабыищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэу чIыгум епхыгъэ хэбзэгъэуцугъэм диштэу къэралыгъо е муниципальнэ мылъкум хэхьэрэ чIыгу Iахь пкIэ хэмылъэу зэратынэу фитыныгъэ зиIэхэр зыщыпсэущтхэ унэхэм зэрафэныкъохэмкIэ учетым щытынхэ фаеу законым зэрэщыгъэнэфагъэр Адыгэ Республикэм и Конституцие пэшIуекIо, А. Х. Авджян иконституционнэ фитыныгъи еукъо.

Тхьаусыхэ тхылъыр къаIэкIэзыгъэхьагъэм илIыкIо хьыкум зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, законым зэхъокIыныгъэхэр фамышIыфэ нэс сабыибэ зэрысхэ унагъохэу учетым щытхэми, щымытхэми чIыгу Iахьхэр аратыщтыгъэх. ШэпхъакIэм тетэу джы чIыгу Iахьхэр зэратыхэрэр псэукIэ амалэу яIэхэр нахьышIу зыфэшIыгъэнхэ фаехэу алъытэгъэхэ унэгъо Iужъухэр ары, ащ епхыгъэу сабыибэ зэрысхэ унагъохэм ащыщхэм ащ фэдэ социальнэ IэпыIэгъур атемыфэжь хъугъэ.

ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэр, тхьаусыхэ тхылъыр къаIэкIэзыгъэхьа­гъэм илIыкIо зэхэсыгъом къыщиIуагъэхэр IэубытыпIэ къызыфишIыхэзэ, А. Х. Ав­джян Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум елъэIугъ Адыгэ Респуб­ликэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь къазэрэратырэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иа 1-рэ Iахь Адыгэ Рес­публикэм и Конституцие ия 15-рэ статья иа 1-рэ пункт, ия 20-рэ статья иа 1-рэ пункт, ия 36-рэ статья иа 1-рэ пункт, ия 46-рэ статья иа 1-рэ пункт адимыштэу лъытэгъэнэу. Адыгэ Респуб­ликэм и Конституцие иположениехэу зигугъу къэтшIыгъэхэм зэращыгъэнэфагъэмкIэ, Адыгэ Республикэр социальнэ къэралыгъоу щыт, ащ политикэу зэрихьэрэр зытегъэпсыхьагъэр цIыфым шъхьафитэу хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр, щыIэкIэ-псэукIэ тэрэз егъэгъотыгъэныр ары; законымрэ хьыкумымрэ апашъхьэ зэкIэри щызэфэд; кIэлэцIыкIухэм япIун пае, ныбжьыр зыхэкIуатэкIэ, сымаджэ зыхъухэкIэ, сэкъатыныгъэ яIэу, Iоф ашIэн амылъэкIыжь зыхъукIэ, унагъом ышъхьэ зашIокIодыкIэ къэралыгъом социальнэ ахъщэ IэпыIэгъу зэраригъэгъотыщтымкIэ гарантие ареты; цIыфхэм яфитыныгъэ­хэмрэ яшъхьафитыныгъэрэ тырахыжьынхэ фитхэп, ащ фэдэ фитыныгъэхэр къыз­фагъэфедэнхэмкIэ къэралыгъоми, ащ икъулыкъухэми, IэнатIэхэм аIутхэми зэкIэ цIыфхэм зэфэдэ амалхэр арагъэ­гъотынхэ фае.

1.1. Адыгэ Республикэм и Законэу «Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 72.1-рэ статья ия 2-рэ, ия 4-рэ Iахьхэм адиштэу Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум унашъо зэриштэрэр тхьаусыхэ тхылъым ит Iофыгъо закъомкIэ, акт гъэнэфагъэм щыщэу Конституцием димыштэу зэнэгуехэрэмкIэ ары ныIэп. Мыщ дэжьым Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум тхьаусыхэ тхылъым къыпкъырыкIынэу щытэп.

Мы IофымкIэ зэхафыщтыр Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь зэраратырэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иа 1-рэ Iахь диштэу сабыищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм пкIэ лъамытэу чIыгу Iахь къаратынымкIэ фитыныгъэу яIэр къафалъэгъуным пае псэупIэ зэрэ­фэныкъохэмкIэ ахэр учетым щытынхэ фаеу хэбзэгъэуцугъэм зэрэщыгъэнэфагъэм лъэпсэ икъу иIэмэ ары.

2. Урысые Федерацием и Конституцие диштэу Урысыер правовой, социальнэ къэралыгъоу щыт, ащ политикэу зэрихьэрэр зытегъэпсыхьагъэр цIыфым щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу иIэнымкIэ, шъхьэфитэу хэхъоныгъэ ышIынымкIэ ищыкIэгъэ амалхэр егъэгъотыгъэнхэр ары (пэубл; а 1-рэ статьям иа 1-рэ Iахь; я 7-рэ статьям иа 1-рэ Iахь); къэралы­гъом ныхэр, кIэлэцIыкIухэр, унагъор Урысые Федерацием къыщеухъумэх, социальнэ ахъщэ IэпыIэгъу къыратынымкIэ хэти гарантие иI, кIэлэцIыкIухэм япIуни ар фэгъэхьыгъ (я 38-рэ статьям иа 1-рэ Iахь; я 39-рэ статьям иа 1-рэ Iахь).

Урысые Федерацием и Конституционнэ Хьыкум мызэу-мытIоу зэрэхигъэ­унэфыкIыгъэмкIэ, къэралыгъо IэпыIэгъу унагъом, ныхэм, тыхэм, кIэлэцIыкIухэм ягъэгъотыгъэным пае къэралыгъом эко­номикэ хэхъоныгъэу, финанс амалхэу иIэхэм адиштэрэ правовой амалхэр щыIэнхэ фае (Урысые Федерацием и Конституционнэ Хьыкум 2007-рэ илъэсым гъэтхапэм и 22-м ышIыгъэ унашъоу N 4-р зытетыр, 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 15-м ышIыгъэ унашъоу N 28-р зытетыр, 2012-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 6-м ышIыгъэ унашъоу N 31-р зытетыр ыкIи нэмыкIхэр).

Унагъом, ныхэм, тыхэм, кIэлэцIыкIу­хэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр, цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэр Урысые Федерациемрэ ащ ишъолъыр­хэмрэ зэдызэшIуахырэ Iофыгъохэм ахэхьэх (Урысые Федерацием и Конституцие ия 72-рэ статья иа 1-рэ Iахь ипунктэу «ж»-р). Урысые Федерациемрэ ащ ишъолъырхэмрэ зэдызэшIуахырэ IофыгъохэмкIэ федеральнэ законхэр ыкIи ахэм адиштэу аштэрэ законхэмрэ Урысые Федерацием ишъолъырхэм янэмыкI шэпхъэ правовой актхэмрэ къыдагъэкIых (Урысые Федерацием и Конституцие ия 76-рэ статья ия 2-рэ Iахь). Ау Урысые Федерацием и Конституцие цIыфхэр социальнэу зэраухъу­мэщтхэ шIыкIэр, ащкIэ шапхъэу щыIэхэр щыгъэнэфагъэхэп. Мыщ фэдэ Iофыгъохэм язэшIохын фэгъэзагъэр дискрецие икъу зиIэ хэбзэгъэуцур ары. Урысые Федерацием и Конституционнэ Хьыкум мызэу-мытIоу зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, социальнэ-экономикэ Iофыгъо заулэмэ, къэралыгъом финанс амалэу иIэхэм ялъытыгъэу хэбзэгъэуцум цIыфхэр социальнэу зэрэухъумэгъэщтхэ шIыкIэр къыхихын ылъэкIыщт (Урысые Федерацием и Конституционнэ Хьыкум 2009-рэ илъэсым шэкIогъум и 10-м ышIыгъэ унашъоу N 17-р зытетыр, 2010-рэ илъэ­сым шэкIогъум и 9-м ышIыгъэ унашъоу N 1439-р зытетыр, 2014-рэ илъэсым мэзаем и 4-м ышIыгъэ унашъоу N 236-р зытетыр ыкIи нэмыкIхэр).

Сабый зиIэхэр социальнэу Урысые Федерацием щыухъумэгъэнхэмкIэ кIэлэцIыкIу зиIэ унэгъо пстэуми атегъэ­псыхьагъэхэ амалхэри, амал тедзэхэри зэрахьэх. Ахэр конституционнэ шап­хъэхэмрэ кIэлэцIыкIум ифитыныгъэхэм афэгъэхьыгъэ Конвенциемрэ икъоу адештэх (я 27-рэ статьям ия 3-рэ пункт).

2.1. Мы лъэныкъомкIэ дискреционнэ полномочиеу федеральнэ хэбзэгъэуцум иIэр къызфигъэфедэзэ, кIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм чIыгу Iахьхэр унаеу ятыгъэнэу ыгъэнэфагъ. Урысые Федерацием ишъолъырхэм якъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм зэрагъэнэфэгъэ шIыкIэм, уполномоченнэ къулыкъум иунашъо адиштэу къэралыгъо е муниципальнэ мылъкум хэхьэрэ чIыгу Iахьхэр унэгъо Iужъухэм ыпкIэ хэмылъэу ятыгъэныр Урысые Федерацием чIыгухэмкIэ и Кодекс къыщыдэлъытагъ (я 39.5-рэ статьям ия 6-рэ подпункт).

Урысые Федерацием чIыгухэмкIэ и Кодекс ия 39.19-рэ статья ия 2-рэ пункт, Урысые Федерацием ишъолъырхэм язаконхэм адиштэу чIыгу Iахьхэр ыпкIэ хэмылъэу къызэратынэу фитыныгъэ зиIэхэр учет зэрагъэуцухэрэ, ащ зэрэхагъэкIыжьыхэрэ шIыкIэр, ыпкIэ хэмы­лъэу чIыгу Iахьыр унаеу зэраратырэ шIыкIэр, ялъэIу щагъэзыенымкIэ лъапсэу щыIэхэр, анахьыбэ дэдэмкIи чIыгу Iахьхэм яинэгъэн ылъэкIыщтыр агъэнафэх. Сабыищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм чIыгу Iахь зэраратырэ нэмыкI шIыкIэ федеральнэ гупчэм ыгъэнэфагъэп, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, федеральнэ хэбзэгъэуцум Урысые Федерацием ишъолъыр ихэбзэгъэуцу полномочие реты сабыибэ зиIэхэ унагъохэу ыпкIэ хэмы­лъэу чIыгу Iахьхэр къызыфыхагъэкIыщтхэр ежь-ежьырэу ыгъэнэфэнхэу.

Джащ тетэу къэтIон тлъэкIыщт Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет —Хасэм федеральнэ хэбзэгъэуцугъэмрэ Адыгэ Республикэм и Конституцие ия 70-рэ статья иа 1-рэ пункт иподпунктэу «б»-мрэ адиштэу иполномочие зэри­гъэфедагъэр. Адыгэ Республикэм и Конституцие ия 70-рэ статья иа 1-рэ пункт иподпунктэу «б»-м зэрэщыгъэнэфагъэмкIэ, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм къыфэгъэзэгъэ Iофхэм ахэхьэ Адыгэ Республикэм ыгъэзекIорэ IофыгъохэмкIэ, Урысые Федерациемрэ Адыгэ Республикэмрэ зэдагъэзекIорэ IофыгъохэмкIэ Адыгэ Республикэм иполномочиехэм арымы-
кIэу хэбзэгъэуцун Iофхэр зэрихьанхэр.

3. Адыгэ Республикэм и Конституцие ия 35-рэ статья иа 1-рэ пункт тетэу къэралыгъом унагъор къеухъумэ, унагъом, ныхэм, тыхэм, кIэлэцIыкIухэм къэ­ралыгъо IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ гарантиехэр аретых, цIыфхэр социальнэу ухъумэгъэнхэмкIэ гарантие зэфэшъхьафхэр я 15-рэ статьям ия 2-рэ пункт къыщыдэлъытагъэх.

Федеральнэ законэу «Урысые Федерацием ишъолъырхэм якъэралыгъо хабзэ изаконодательнэ (илIыкIо), игъэцэ­кIэкIо къулыкъухэр зэрэзэхащэрэ шIыкIэм ехьылIагъ» зыфиIорэм диштэу кIэ­лэцIыкIу зэрысхэ унагъохэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохын Урысые Федерацием ишъолъыр икъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм яполномочие хэхьэх (я 26.3-рэ статьям ия 2-рэ пункт ия 24-рэ подпункт).

Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь къызэраратырэм ехьы­лIагъ» зыфиIорэм (Адыгэ Республикэм и Законэу 2017-рэ илъэсым шышъхьэIум и 3-м аштагъэу N 82-р зытетыр ары джыдэдэм агъэфедэрэр) ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахьхэр зэ зэраратырэ шIыкIэр, ащ фэдэ социальнэ IэпыIэгъу зы­тефэхэрэр щыгъэнэфагъэх.

Урысые Федерацием и Конституции, Адыгэ Республикэм и Конституции чIыгу Iахьхэр пкIэ хэмылъэу ятыгъэнэу арытэп. Урысые Федерацием чIыгухэмкIэ и Кодекс тетэу федеральнэ законхэмрэ Урысые Федерацием ишъолъыр­хэм язаконхэмрэ ащыгъэнэфэгъэ лъэ­хъанхэм анэмыкIхэм чIыгур къызэрэзфагъэфедэрэмкIэ ыпкIэ аты (а 1-рэ статьям иа 1-рэ пункт ия 7-рэ подпункт).

Урысые Федерацием чIыгухэмкIэ и Кодекс ия 39.5-рэ статья ия 6-рэ подпункт зэрэщыгъэнэфагъэмкIэ, Урысые Федерацием ишъолъырхэм якъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм сабыищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахьхэр зэраратыщт шIыкIэр агъэнафэ зыхъукIэ, унэ зэрэфэныкъохэмкIэ учетым ахэр хэтынхэ е ащ фэдэ учетым агъэуцунхэм ифитыныгъэ яIэн фаеу къыдалъытэн алъэкIыщт.

ЧIыгумкIэ хэбзэгъэуцугъэм ишапхъэ­хэу чIыгу Iахьхэр къазэрафыхагъэкIырэм епхыгъэ Iофыгъохэр зыгъэзекIохэрэр зэхэтфызэ, мыщ фэдэ зэфэхьысыжь тшIын тлъэкIыщт: чIыгу Iахьхэр унэе мылъкоу ыпкIэ хэмылъэу араты заIокIэ къызэрэбгурыIон фаер Урысые Федерацием ишъолъыр изаконкIэ агъэнэфэгъэ шапхъэхэр щыIэхэ зыхъукIэ, правэм чIыгум епхыгъэ зэфыщытыкIэхэр зиIэ лъэныкъохэм Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэр зэрэзэрахьэхэрэр ары е, нэмыкIэу къэ­пIон хъумэ, Урысые Федерацием чIыгухэмкIэ и Кодекс ия 39.5-рэ статья ия 6-рэ подпункт диштэу федеральнэ хэбзэ­гъэуцум унэгъо Iужъухэм аритыгъэ фи­тыныгъэр къыдэлъытэгъэнымкIэ ама­лэу зэрахьащтхэр зэрагъэнафэхэрэр ары, ащ фэдэ фитыныгъэ зиIэр Урысые Федерацием ишъолъыр ихэбзэгъэуцу ары.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм Адыгэ Республикэм и Конституцие ия 15-рэ статья, ия 35-рэ статья иа 1-рэ Iахь адиштэу мы лъэныкъомкIэ идискреционнэ полномочиехэр къызфигъэфеди, кIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ащыщхэу къэралыгъо е муниципальнэ мылъкум хэхьэрэ чIыгу Iахьхэр унэе мылъкоу ыпкIэ хэмы­лъэу зэратынэу фитыныгъэ зиIэхэр ыгъэнэфагъэх, ахэм ахахьэхэрэр унэ зэрэфэныкъохэмкIэ учетым хэтхэр ары (я 2-рэ статьям иа 1-рэ Iахь).

Республикэ хэбзэгъэуцум ащ фэдэ иекIолIакIэ Федеральнэ законэу «Урысые Федерацием ишъолъырхэм якъэралыгъо хабзэ изаконодательнэ (илIыкIо), игъэцэкIэкIо къулыкъухэр зэрэзэхащэрэ шIыкIэм ехьылIагъ» зыфиIорэм дештэ. Мы Федеральнэ законым тетэу Урысые Федерацием ишъолъыр икъэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм фитыныгъэ яI яполномочиехэм арымыкIхэу цIыф куп заулэмэ социальнэ IэпыIэгъу зэраратыщтым епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохын пае Урысые Федерацием ишъолъыр изаконхэмкIэ ыкIи инэмыкI шэпхъэ пра­вовой актхэмкIэ цIыфхэр псэупIэ зэрэфыщыкIэхэрэм игъэунэфынкIэ шапхъэхэр агъэнэфэнхэу (я 26.3-рэ статьям ия 2.1-рэ пункт).

Iофым изэхэфынкIэ материалэу къы­рахьылIагъэхэм, шэпхъэ правовой актэу зыфызэдаохэрэр къыдэзыгъэкIыгъэ къулыкъум илIыкIо хьыкум зэхэсыгъом къыщиIуагъэхэм такъыпкъырыкIызэ къэ­тIон тлъэкIыщт ыпкIэ хэмылъэу чIыгу Iахь къаратыным пае унэгъо Iужъухэм псэупIэ зэрящыкIагъэмкIэ шIокI имыIэу учетым щытынхэ фаеу Адыгэ Респуб­ликэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм зелъытэм, сабыибэ зэрыс унагъохэу фэныкъохэм апэрэ чэзыоу къэралыгъо IэпыIэгъу арагъэгъотыгъэнэу зэрэщытым къызэрэпкъырыкIыгъэр.

Урысые Федерацием псэупIэхэмкIэ и Кодекс ия 49-рэ статья, Урысые Феде­рацием и Конституцие ия 40-рэ ­статья адиштэу унэ фэныкъохэм ахалъытэхэрэр гъот макIэ зиIэхэр, нэмыкI цIыф купхэу псэупIэ икъоу зимыIэхэу федеральнэ законымкIэ, Урысые Федерацием и Президент иуказкIэ е Урысые Федерацием ишъолъыр изаконкIэ агъэнэфагъэ­хэр ары.

Хэбзэгъэуцум апэрэ чэзыоу къэралыгъо IэпыIэгъур зытефэрэр зэригъэнэфагъэм бюджет мылъкур зыщымыин лъэхъаным къэралыгъом амалышIу къы­реты гъот макIэ зиIэхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ, сабыищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм япсэукIэ амалхэр нахьышIу афэшIыгъэнхэмкIэ.

Сабыищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм чIыгу Iахьхэр ыпкIэ хэмылъэу зэраратыщт шIыкIэмкIэ Урысые Федерацием ишъолъырхэм игъоу алъэгъугъэхэм яположениехэу Урысые Федерацием регион хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ 2013-рэ илъэсым Iоныгъом и 9-м ышIыгъэ унашъоу N 372-р зытетымкIэ аухэсыгъэхэр хэбзэгъэуцум IэубытыпIэ къы­зыфишIыгъэх. Ащ фэдэ положениехэм къазэращыдэлъытагъэмкIэ, Урысые Федерацием ишъолъыр фитыныгъэ иI сабыибэ зэрыс унагъохэм социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэным тегъэпсыхьагъэу чIыгу Iахьхэр ыпкIэ хэмылъэу къаратынымкIэ фитыныгъэу яIэр къызэрэда­лъы­тэщт шIыкIэм еусэзэ, социальнэ-эко­но­микэ, демографие Iофхэм язытет къыпкъырыкIызэ, кIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэр чIыгу Iахь къаратынымкIэ учетым агъэуцунхэм пае Урысые Федерацием псэупIэхэмкIэ и Кодекс ия 51-рэ статья ия 34-рэ пункт зэрэщы­гъэнэфэгъэ шIыкIэм диштэу япсэукIэ амалхэр нахьышIу зыфашIынэу зытефэхэрэм яучет ахэр щытынхэ фаеу ылъытэнэу.

Джащ тетэу къэтIон тлъэкIыщт хэ­бзэгъэуцум шапхъэу ыгъэнэфагъэр къэ­ралыгъом социальнэ политикэу, псэу­пIэхэмкIэ политикэу зэрихьэрэм зэрэдиштэрэр, Урысые Федерацием ишъо­лъыр къыфэгъэзэгъэ полномочиехэм ар зэрадэмыхыгъэр, кIэлэцIыкIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ащыщхэу нахь фэныкъохэм апэрэ чэзыоу социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэным зэрэтегъэпсыхьагъэр, Урысые Федерацием ишъолъыр социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэу, финанс амалэу иIэхэм къапкъырыкIызэ ар зэригъэуцугъэр ыкIи зигугъу къэтшIырэ цIыф купмэ яконституционнэ фитыныгъэхэр ащ ыукъуагъэхэу плъытэн зэрэмылъэкIыщтыр.

Арышъ, А. Х. Авджян зыфэдэорэ за­коноположением ащ иконституционнэ фитыныгъэхэр ыукъохэу плъытэнымкIэ лъапсэ зи щыIэп.

ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэр, Адыгэ Республикэм и Законэу «Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 71-рэ статья иа 1-рэ, ия 2-рэ Iахьхэр, ия 72-рэ, ия 77-рэ, ия 94-рэ статьяхэр IэубытыпIэ къызыфишIыхэзэ, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум унашъо ышIыгъ:

1. Адыгэ Республикэм и Законэу 2011-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 28-м аштагъэу N 59-р зытетэу «КIэлэцIы­кIуищ ыкIи ащ нахьыбэ зиIэхэм ыпкIэ хэмы­лъэу чIыгу Iахь къызэраратырэм ехьылIагъ» зыфиIорэм ия 2-рэ статья иа 1-рэ Iахь Адыгэ Республикэм и Кон­ституцие диштэу лъытэгъэнэу.

2. Мы унашъор кIэух унашъоу щыт, ащкIэ нахьыбэрэ тхьаусыхэжьынхэ алъэ­кIыщтэп, къызыхаутырэм щегъэжьагъэу кIуачIэ иIэ мэхъу, нэмыкI къулыкъухэмрэ IэнатIэхэм аIутхэмрэ ар къагъэшъып­къэжьынэу ищыкIагъэп.

3. Мы унашъор гъэзетхэу «Советскэ Адыгеим», «Адыгэ макъэм», Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум и «Вестник» къащыхэутыгъэн фае.

Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум

N 1-П