Гуфэбэныгъэшхо афыриI

Мы аужырэ илъэсхэм гъэсэныгъэм исистемэ уахътэм диштэрэ зэхъокIыныгъэхэр щы­фэхъух, кIэлэегъаджэм уасэу фашIырэм зыкъеIэты.

Гъэсэныгъэ зыщарагъэ­гъотхэрэ IофшIапIэхэм шIыкIакIэ пэрытхэр ащагъэфедэх, кIэлэеджакIохэмрэ кIэлэ­егъаджэхэмрэ япшъэрылъхэр нахь дэгъоу зэрагъэцэкIэщтхэм тегъэпсыхьэгъэ амалхэр зэрагъэгъотых.

Дунаим тет сэнэхьатыбэмэ ялъытыгъэмэ, анахь мэхьанэшхо зэратэу ренэу щытыгъэр кIэлэегъэджэ IофшIэныр ары. ШIум, зэфагъэм узэрафэлэжьэн фаем ишыхьатэу лъэ­хъэнэ пстэуми ар щытыгъ. КIэлэегъэджэ шъыпкъэу цIыфыгъэшхо зыхэлъым кIэлэцIыкIухэр шIэныгъэхэм ахещэх, IофшIэным фэщагъэхэу, гупшысэшъухэу ыкIи ежь-ежьырэу хэкIыпIэ горэхэр къагъотышъухэу егъасэх.

КIэлэегъаджэхэр арых зэлъытыгъэр къыткIэхъухьэхэрэ лIэужхэм щыIэкIэ-псэукIэу яIэщтыр зыфэдэщтыр, тиреспубликэ хэхъоныгъэшIухэр ышIыхэзэ ыпэкIэ зэрэлъыкIотэщтыр.

Тиреспубликэ икIэлэегъэ­джэ пэрытхэм зэу ащыщ Адыгэкъалэ епхыгъэу, Псэ­къупсэ дэт гурыт еджапIэу N 5-м тарихъымкIэ ыкIи географиемкIэ икIэлэегъаджэу Хъут Фатимэ Ахъымтэч ­ыпхъур. Ригъаджэхэрэ кIэлэеджакIохэм къатегущыIэ зыхъукIэ ащ гухахъо хегъуатэ, гуфэбэныгъэрэ щэIэгъэшхорэ афыриIэу ренэу ахэт.

«ШIэныгъэ уиIэ къодыекIэ зи къикIырэп, ар кIэлэеджа­кIохэм икъоу анэбгъэсыжьы­шъуни фае», — еIо Фатимэ.

1992-рэ илъэсым Фатимэ гурыт еджапIэр дэгъу дэдэу къыухыгъ ыкIи Адыгэ кIэлэегъэджэ училищым чIахьи, илэсиплIэ щеджагъ. Ащыгъум класснэ пащэу иIагъэр Iэпэ­Iэсэныгъэшхо зыIэкIэлъ кIэлэегъэджэ бэлахьэу Шэуджэн Светланэ Махьмуд ыпхъур ары. Училищым ыуж Адыгэ кIэлэегъэджэ университетыр къыухыжьыгъ. Илъэс 23-рэ хъугъэу Псэкъупсэ гурыт еджа­пIэм Iоф щешIэ. Зы унагъом фэдэу, зэгурыIожь кIэлэегъаджэх Iоф зыдишIэхэрэр. Фатимэ ныбжьыкIэ дэдэу еджапIэм Iухьагъ ыкIи мыщ Iоф щызышIэхэрэм дэгъукIэ зыкъаригъэштэн ылъэкIыгъ, кIэлэегъэджэ нахьыжъхэм яшIуагъэкIэ педагогикэм ишъэф­хэр, кIэлэцIыкIухэм екIолIакIэ къызэрафэбгъоты­щтыр ыIэ къыригъэхьагъэх.

— Сиапэрэ кIэлэегъаджэу Нэхэе Разиет Исмахьилэ ыпхъур щысэтехыпIэу ренэу сиIагъ, непэ къызнэсыгъэм шIукIэ сыгу къэкIыжьы. ЦIыф хьалэлэу, губзыгъэу, ренэу гушIор ынэмэ къакIихэу, узыIэпищэу щытыгъ. Непэ икIэрыкIэу сызэрагъэплъэ­кIыжьыгъагъэмэ сисэнэхьат елъытыгъэу а лъагъоу къэс­кIугъэ дэдэр ары къыхэсхы­жьыщтыгъэр. Сыда пIомэ цIыф дэгъухэм Iоф адэсшIэнэу си­насып къыхьыгъ. Джащ фэд я 5 — 9-рэ классхэм сикIэлэегъэджагъэу Делэкъо Сусанэ Зэчэрые ыпхъури. Ар IэпэIэсэныгъэшхо зыIэкIэлъ ыкIи зисэнэхьат гухахъо хэзыгъотэрэ кIэлэегъадж, лъэ­гэпIэ инхэм адиштэу гъэшIэ­гъонэу иурокхэр зэхищэщтыгъэх. Ащ нэмыкIэу Очэпщые гурыт еджапIэм икIэлэегъа­джэхэу, мы сэнэхьатым сищы­Iэныгъэ гъогу еспхыным сы­кIэзгъэгушIугъэхэу, шIэныгъэм ылъэ­псэ пытэ сэзыгъэгъоты­гъэхэм лъэшэу сафэраз.

Фатимэ джыдэдэм я 8-рэ классым исхэ кIэлэеджакIохэм якласснэ пащ, зэкIэмкIи классищ къычIигъэкIыгъ. Ригъэджагъэхэм дахэкIэ агу къэкIыжьы, зэхахьэхэр яIэхэ хъумэ рагъэ­благъэ, ежьри игуапэу аIокIэ. «Джарэущтэу дахэкIэ агу укъэ­кIыжьэу, уащымыгъупшэ хъумэ, сэркIэ ащ нахь гушIуагъо щы­Iэп», — еIо ащ.

— КIэлэегъэджэ сэнэхьатыр къыхэсхынэу зэрэхъугъэм, ащ лъапсэ фэхъугъэм джэуап къес­тыжьышъунэу сшIэрэп. Ау си­цыхьэ телъэу къэсIон слъэкIыщт кIэлэцIыкIухэм сахэтыныр зэ­рэсикIасэр, ахэм шIулъэгъоу афысиIэр зэрэгъунэнчъэр. Ахэм сахэтызэ, сэри садэкIэлэжьы, ежьхэми цыхьэ ыкIи шъхьэкIэ­фэныгъэшхо къысфашIы, сагъэ­лъапIэ. Ар сэркIэ зымыуасэ щыIэп. Шъыпкъэ, сицIыкIугъом къыщыублагъэу сыфэягъ кIэлэ­егъаджэ сыхъунэу ыкIи ар къыз­дэхъугъ. СиIофшIэн уасэ къыфэзышIынхэ зылъэкIыщтхэр сикIэлэеджакIохэр ары. Ахэр гушIохэу, еджэным егугъухэу, яшъэф цIыкIухэр къыуаIохэу, пIорэм къедэIухэ зыхъукIэ, джащыгъум зэкIэри къыбдэ­хъугъэу пIон плъэкIыщт, — къы­Iуагъ ащ.

КIэлэегъаджэхэм язэнэкъо­къоу «Илъэсым икIэлэегъадж» зыфиIорэм ятIонэрэ илъэс хъу­гъэу Хъут Фатимэ хэлажьэ. Апэ, муниципальнэ мэхьанэ иIэу, 2005-рэ илъэсым лъэныкъоу «Педагогическая перспектива» зыфиIорэмкIэ къыхагъэщыгъ. Мыгъи республикэ зэнэкъокъум хэлажьи, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэр къыдихыгъ.

— Лъэшэу сигуапэ хъугъэ сиIофшIэн уасэ къыфашIи сыкъызэрэхагъэщыгъэр, — еIо Фатимэ. — Сэ сызэреплъырэмкIэ, кIэлэцIыкIухэр шIу умы­лъэгъухэу мыщ фэдэ лъэгапIэм ныбжьи унэсын плъэкIыщтэп. Зэнэкъокъум сыхэлэжьэным-кIэ зишIуагъэ къысэзыгъэкIы­гъэхэу, методическэ IэпыIэгъу къысфэхъугъэхэу Адыгэкъалэ гъэсэныгъэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу С. ПчыхьалIыкъом, методистхэу Х. Чылэгъотым, М. Пэрэныкъом, Псэкъупсэ гурыт еджапIэм ипащэу С. Ды­хъум ыкIи сиIофшIэгъухэм, къысфэгумэкIыгъэхэм зэкIэми сирэзэныгъэ гущыIэхэр апэсэгъохых. Ащ нэмыкIэу сызыпIугъэхэу, сезыгъэджагъэхэу, гъогу тэрэз сытезыщагъэхэу сятэу Ахъымтэчрэ сянэу Хъарыетрэ лъэшэу сафэраз.

ЦIыфым ежь ыгукIэ зыфэ­щэгъэ сэнэхьатыр ыIэ къызыригъахьэкIэ, ащ гухахъо хи­гъуатэзэ рэлажьэ. Джащ фэдэ цIыф Фатими. Джырэ лъэхъан кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр анахь къинхэм зэращыщыр къыгурэIоми, кIэлэеджакIохэм Iоф ади­шIэныр икIас, «иIофшIэн Тхьам къыфигъэхъугъ» зыфаIохэрэм ащыщ.

— ГъашIэр зы чIыпIэ итэп, лъэкIуатэ, илъэсхэр зэблэкIых, адыгабзэр зиныдэлъфыбзэ ­адыгэ лъэпкъым итарихъ нэ­кIубгъуакIэхэр зэредзэкIых. ЛъэхъаныкIэу тызыхэтым елъы­тыгъэу адыгэ бзэшIэныгъэр ыпэкIэ инэу лъыкIотагъ, непэ адыгабзэр мэлажьэ, игъогу лъегъэкIуатэ. Арэу щытми, бзэм ехьылIэгъэ Iофыгъоу зэшIохыгъэн фаеу къэтэджырэр макIэп. БлэкIыгъэр умышIэу, уапэ къи­кIыщтыр пшIэщтэп. Сэ зэрэ­слъытэрэмкIэ, тиреспубликэ Iоф щызышIэрэ кIэлэегъаджэ пэпчъ адыгабзэр къыухъумэныр, къыт­кIэхъухьэхэрэ лIэужхэм ар икъоу аригъэшIэныр, шIу аригъэлъэгъуныр ипшъэрылъ ­шъхьаI, — еIо Фатимэ.

Фатимэ унэгъо дахэ иI, ишъхьэ­гъусэу Хьилымрэ ежьыр­рэ сабыитIу зэдапIу, Иринэ Пшызэ къэралыгъо универси­тетым истудентк, Азэмат я 6-рэ классыр къыухыгъ.

— Непэ кIэлэегъаджэхэм мэхьанэ гъэнэфагъэ араты зэ­рэхъугъэм, уасэу афашIырэм зыкъызэриIэтыгъэм уимыгъэгушIон плъэкIырэп, ащ кIуачIэ къысеты, — еIо Фатимэ. — КIэ­лэеджакIохэм шIэныгъэу пIэ­кIэлъыр яптыжьышъоу, уишIуагъэ къызэрэкIорэр пшIэу, къыо­дэIунхэ алъэкIэу зыбгъасэхэкIэ, ар хэткIи зымыуасэ щыIэп.

КIАРЭ Фатим.