ХэбзакIэхэр

Гъэтхапэм кIуачIэ яIэ хъугъэ

Гъэтхапэм къыщегъэжьагъэу Iоф зымы­шIэ­жьырэ пенсионер пстэуми къаратырэ хэ-
бзэ ахъщэхэм хэхъоныгъэхэр афашIыгъэх. Страховой, социальнэ пенсиехэм, ыныбжь хэкIотагъэу е сэкъатныгъэ иIэу пенсием кIуагъэхэм ыкIи унагъор зыIыгъыгъэу зи­дунай зыхъожьыгъэхэм яехэр ахэм ахэхьэх.ТапэкIэ зы шIыкIэм те­тэу пенсиер къафалъы­тэщтыгъ ыкIи къараты­щтыгъ. ЦIыфэу Iоф зымышIэжьырэм къыратырэ ахъщэр зыщыпсэурэ шъолъырым анахь лэ­жьэпкIэ макIэу илъым фэ­мыди­зыгъэмэ, щыкIэ­рэм фэдиз къыфыхагъа­хъощтыгъ. Сомэ пчъагъэу къафыхагъахъощтыгъэр джыри къэ­нэжьыгъ, ау джы пенсиер индексацие зашIыкIэ къыхагъэхъогъэ ахъщэр ащ «ышхыжьыщтэп».

ГущыIэм пае, цIыфым пенсиеу къыратырэр сомэ мини 8 хъоу, ау зыщыпсэурэ чIыпIэм анахь лэжьэпкIэ макIэу щагъэфедэрэр сомэ мини 10-м нэсымэ, пенсием сомэ мини 2 къыфыхагъахъоти, сомэ мини 10 мазэ къэс къыIэкIахьэщтыгъ. ЕтIанэ анахь лэжьэпкIэ цIыкIум проценти 2 къыхагъахъуи, ахъщэр сомэ мини 10200-рэ хъугъэ. Пенсием проценти 7 къыха­гъэхъуагъэ­мэ (ар сомэ 560-рэ мэхъу), цIыфым сомэ 10560-м ычIыпIэкIэ 10200-рэ къыратыщтыгъэр. Ащ къыхэкIэу социальнэ IэпыIэгъоу сомэ 2000-р сомэ 1640-рэ хъоу къы­Iэ­кIахьэщтыгъ, цIыфым сомэ 560-у къыфыхагъахъо­рэр «ылъэгъущтыгъэп».

Джы хэбзакIэм тетэу а сомэ 560-р сомэ 8000-р (пенсиер) арэп къызхагъэхъощтыр, сомэ 10000-р ары. ТапэкIэ, зы илъэс зытекIыкIэ, пенсием проценти 7, лэжьэпкIэ анахь цIыкIум проценти 2 къызыхагъахъокIэ (ар 10400-рэ зыхъукIэ), цIыфым ипенсие сомэ мин 11 хъущт. Гъэтхапэм хэ­бзакIэр амыштэгъагъэмэ, ащ ыпэкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу сомэ 10400-рэ къы­ратыщтыгъэр.

Пенсиехэр зэкIэ 2019-рэ илъэсым бэдзэогъум и 1-м цIыфхэм къафалъы­тэжьыщтых.

СНИЛС-р щыIэжьыщтэп

«Карточкэ шхъонтIэ цIыкIукIэ» тызаджэхэ­рэр, СНИЛС-хэр, нэбгырэ пэпчъ иI, бэ­рэ тэгъэфедэх, тхылъ зэфэшъхьафхэр къэ­тыугъоихэ зыхъукIэ ахэр ябгъэлъэгъунхэ фаеу щыт.

Джы ахэр щыIэжьыщтхэп, карточкэхэр тхылъыпIэм тешIыхьэжьыгъэщтхэп. СНИСЛ-хэр тапэкIэ электроннэ шIыкIэм тетыщтых, ау апэрэу ПенсиехэмкIэ фондым зыщязы­гъэтхыхэрэм ахэр къаратыжьыщтхэп. Къэралыгъо реестрэм занкIэу хатхэщтых.

«Карточкэ шхъонтIэ цIы­кIухэр» къызэраты­гъахэхэу зыгъэфедэхэрэм ахэр зэблахъущтхэп, зэ­рэщытыгъэу къафэнэ­жьых. ЗыгорэкIэ амыгъотыжьымэ, агъэстымэ е те­тхагъэхэр текIыхэми кIэу къаратыжьыщтхэп, Къэралыгъо реестрэм зэ­рэхэхьагъэхэу къыхэнэщтых.

ФэдитIукIэ нахьыбэ хъугъэ

IэкIыб хэгъэгухэм лым хэшIыкIыгъэхэ шхы­ныгъохэм (товархэм) хьакъулахьэу аты­ралъ­хьэрэр фэдитIукIэ нахьыбэ хъугъэ.

Къэралыгъо гъунапкъэм къызэпыращыгъэхэ бы­лым­хэр, чэтылыр, кIэнкIэр, дагъэр, былым да­гъэр зэращэщтыгъэм осэ тедзэу проценти 10 иIагъэмэ, джы ар процент 20-м нагъэсыгъ. Джащ фэдэу супхэу ыкIи лэпсхэу лы зыхэлъхэм ахъщэ тедзэу афашIырэм ха­гъэхъощт. Хьэхэм, чэтыу­хэм, пцэжъыехэм яIусхэми хьакъулахьэу атыралъхьэщтыгъэм фэдиз къабзэ джыри ахагъэхъощт.

Хабзэр зэрэгугъэрэмкIэ, хьакъулахьхэр къы­зэраIэтыгъэхэм хэгъэгу кIо­цIым зигугъу къэтшIыгъэхэ товархэр нахьыбэу къыщыдагъэкIынхэм предпринимательхэр тыригъэгушIухьащтых. Къырара­гъэщынхэу чэт кIэнкIэхэу ыкIи чэщ-зымафэ нахь зымыныбжь чэтыжъыехэу IэкIыб къэралыгъо­хэм къаращыхэрэр бэ, тэ тицIыфхэм ящыкIагъэм ипроцент 75 — 80 фэдиз мэхъу. Арышъ, НДС-р къы­зэрэдагъэкIоягъэм товарым уасэу фашIы­гъэми хегъахъо. ЗэкIэм апэу инфляцием зыкъиIэтынэу къызыщежьэрэр гъомылапхъэхэр ары.

Кредитхэр

2018-рэ илъэсым хабзэм ахъщэ чIыфэу (кредитэу) цIыфхэм къыIахыгъэр сомэ триллиони 2,8-м нэсыгъ, 2014-рэ илъэсым ар ызыщанэкIэ нахь мэкIагъ.

КредитхэмкIэ бюроу «Эквифакс» зыфиIорэм идиректорэу Олег Лагуткиным къызэриIорэмкIэ, сомэ мин 200-м нэсэу ахъщэ чIыфэ къаIызых­хэрэм япчъагъэ процент 40 хэхъуагъ. Банк зэ­фэшъхьафхэм сомэ мин 700 фэдиз къаIызыхы­гъэхэми ахэхъуагъ, ахэр ахъщэу къалэ­жьырэм ызыныкъо е нахьыбэ атыжьызэ чIы­фэр агъэ­гъу­жьы­ным фэхьазырых. Ахъщэ къаIызыххэрэм яна­хьыбэр тхьамыкIэу псэухэ­рэп, ау ягъот инэуи пфэIощтэп. Банкирхэр джы ахъщэ чIыфэ зэратыхэрэ цIыфхэм нахь афэсакъыхэу рагъэжьэщт. Арышъ, джы зикредитнэ тарихъ «мыкъабзэм» (игъом ахъщэм езымы­гъэгъэзэжьыхэрэм) ахъщэ чIыфэ къырамытын алъэ­кIыщт е ахъщэ тедзэу къыфашIырэм къафыха­гъэхъощт.

Шъаукъо Аслъангуащ.