Лъэпсэ пытэр зэгурыIоныгъэм къыщежьэ

Унагъом имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным, шэн-хабзэхэр гъэпытэгъэнхэм защытегущыIэгъэхэ Iэнэ хъурае бэмышIэу Мые­къуапэ щыкIуагъ. ЗАГС-м и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэр Iофтхьабзэм кIэщакIо фэхъугъ.

Iэнэ хъураер зэрищагъ филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, ЗАГС-м и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм дэжь щызэхащэгъэ Общественнэ советым ипащэу МатIыжъ Аминэт. Зэхахьэм джащ фэдэу хэлэжьагъэх АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ иминистрэ игуадзэу Ирина Ширинар, кIэлэцIыкIухэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ АР-м и Уполномоченнэу Алексей Ивашиныр, Парламентым гъэсэныгъэмкIэ, наукэмкIэ, ныб­жьыкIэ IофхэмкIэ, спортымкIэ, СМИ-мкIэ ыкIи общественнэ организациехэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ икомитет итхьаматэу Шэуджэн Тембот, нэ­мыкIхэри.

Iофтхьабзэм пшъэрылъ шъхьа­Iэу иIагъэр унагъом иинститут гъэпытэгъэным, зэхэкIыжьхэрэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэным пае шIэгъэн фаехэм атегущыIэгъэныр, ахэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэмкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщтыр къэ­гъэнэфэгъэныр ары.

ЗАГС-м и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм ипащэу Къошк Саидэ пэублэм къызэриIуагъэм­кIэ, аужырэ илъэсхэм унагъом имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным къэралыгъом лъэшэу ынаIэ тырегъэты. Ау ащ пае къэмынэу демографием изытет гумэкIыгъо шъхьаIэу непэ тиIэхэм ащыщ.

— ЦIыфым, нахьыбэрэмкIэ, обществэм мэхьанэ зэритырэм зыфекъудыи. Унагъом ибаиныгъэ, ащ мэхьанэу иIэм ягугъу бэрэ тшIы зыхъукIэ, ныбжьыкIэхэм зызэгуатхэным, зэхэ­кIыжьхэрэм япчъагъэ къыщыкIэным ар фэIорышIэщт, — къы­Iуагъ Къошк Саидэ. — Непэрэ мафэм ехъулIэу тикъэралыгъо щыпсэухэрэм унагъом уасэу фашIырэм къызэрэщыкIагъэр тинэрылъэгъу. Ар къаушыхьаты зызэгозытхэхэрэм, сабыеу къэ­хъухэрэм япчъагъэ къызэрэщыкIагъэм.

2018-рэ илъэсым зызэгозытхагъэхэр 2398-рэ, ар 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, 117-кIэ нахь макI. ЗызэгозытхыкIы­жьы­хэрэм япчъагъэ, 2017-рэ илъэсым елъытыгъэмэ, тIэкIу къыщыкIагъ нахь мышIэми, джыри макIэп.

Псэогъу зэфэхъугъэ нэбгыритIур зэпэзырызэу псэунхэу къызэрэхахырэр гухэкI, ау ахэм лъфыгъэ зэдагъотыгъэу зэго­кIыжьыхэ зыхъукIэ, гумэкIыгъор нахь щэчыгъуае мэхъу. БлэкIыгъэ илъэсым зэхэкIыжьыгъэ зэшъхьэгъусэ 1651-мэ ащыщэу 1053-мэ зыныбжь имыкъугъэ сабый­хэр яIэх. Ахэм ащыщэу 609-мэ — зы сабый, 341-мэ — лъфыгъитIу, 103-мэ сабыищ яI.

Зэшъхьэгъусэхэм зэхэкIыжьын гухэлъ ашIыным ушъхьагъу шъхьаIэ фэхъоу къыхагъэщыхэрэр зэгуры­Iоныгъэ азыфагу зэримылъыжьыр, псэупIэ зэрямы­Iэр, зэшъхьэгъусэхэм ащыщ шъон пытэхэм, компью­тер джэгуным апыщагъэ зэрэ­хъугъэр, ны-тыхэм зэрямыкIухэрэр арых. Такъикъ къи­ни, гушIуагъи зэгъусэхэу зэдагощызэ ягъашIэ къа­гъэшIэнэу аIозэ псэогъу зэфэхъу­хэ­рэм шIэхэу гу­чъыIэ зэфыряIэ зэ­рэхъурэр гухэкI.

Унагъом, зэ­шъхьэгъусэхэм гуфэбэныгъэу азыфагу илъыр нахь пытэ хъуным фэIорышIэрэ Iофтхьабзэхэр ЗАГС-м иIофы­шIэхэм зэхащэх. ЗэхэкIыжьын гухэлъ зышIыгъэ­хэр зэрагъэшIужьынхэм пылъых, психологхэр гущыIэгъу афа­гъэхъух, игъэкIотыгъэу Iоф ада­шIэ. Мыщ фэдэ шIыкIэм шIогъэ гъэнэфагъэ къеты. Гухэлъэу ашIыгъэр зэкIахьажьэу ыкIи унагъор гъэ­пытэгъэным игъогу рыкIонхэу езыгъэжьэжьырэри макIэп. Джащ фэдэу унэгъо ныбжьыкIэхэр зыкIыныгъэм фэ­щэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ зэхэхьэ гъэшIэгъонхэр республикэм щызэхащэх, илъэсыбэ зэ­дэзыгъэшIэгъэ зэшъхьэгъусэхэр агъа­шIох.

Унагъом имэхьанэ гъэпытэгъэныр ЗАГС-м икъулыкъу иза­къоу дэлэжьэнэу зэрэщымытыр Iэнэ хъураем къекIолIагъэхэм къыхагъэщыгъ. Пстэури зэгъусэу мыщ Iоф дашIэн зэрэфаер къаIуагъ. АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ унагъохэм IэпыIэгъу зэрафэхъурэм Ирина Ширинар къытегущыIагъ. Мы лъэныкъом къулыкъум ынаIэ зэрэтыригъэтырэр игущыIэ къы­щыхигъэщыгъ, Iофтхьабзэу зэхащэхэрэм ягугъу къышIыгъ.

КIэлэцIыкIухэм яфитыныгъэ­хэр къэухъумэгъэнхэмкIэ АР-м и Уполномоченнэу Алексей Ивашиным къызэриIуа­гъэмкIэ, зэшъхьэгъусэхэр зэ­хэкIыжьынхэ гухэлъ зашIыкIэ, сабыеу зэдагъотыгъэр ары анахь къин зылъэгъурэр.

ЗызэгуатхыкIыжьыным иIофыгъо зэхафыфэ ны-тыхэм ащыщэу кIэлэцIыкIур зыдэжь щыIэщтым епхыгъэу гумэкIыгъо гъэ­нэфагъэхэр къэуцух. Мыщ фэдэ гумэкIыгъохэм ядэгъэзыжьын, кIэлэцIыкIухэм яфитыныгъэхэр къаухъумэнхэр япшъэрылъ шъхьа­Iэу зэрэщытыр Алексей Ивашиным игущыIэ къыщыхи­гъэщыгъ.

Социологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Юлия Триль къы­гъэхьазырыгъэ докладым къызэрэщиIорэмкIэ, сабыйхэм ным ишэн къахэфэ, ащ фэдэу зашIы. Чэфэу щыIэныгъэр къэзыхьыгъэ бзылъфыгъэм исабыйхэм унэгъо пытэ агъэпсы. Ау гумэкIыр къызшъхьащыорэ ным илъфыгъэхэр ежь фэдэу гу­пшысэгъуаехэу мэхъух.

Америкэм щырагъэкIокIыгъэ социологие ушэтынхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, хъулъфыгъэр илъэс заулэкIэ нахьыжъэу, шъхьэгъусэм нахь шIэныгъэ куухэр IэкIэлъхэ зыхъукIэ, унагъор зэгурыIожьэу мэпсэу. Еджагъэу, шIэныгъэм рыгъозэрэ зэшъхьэгъусэхэм унэгъо пытэ ашIэн алъэкIы. Джащ фэдэу зэгурыIоныгъэм лъапсэ фэхъугъэу социологхэм агъэунэфыгъэр шъхьэгъусэм илъэIу пстэури фимыгъэцакIэ зыхъукIэ ары. Ар умыгъэшIэгъон плъэкIырэп, сыда пIомэ зы лъагъо къыбдытетыр зыфаер фэпшIэныр зэгурыIоныгъэм ылъапсэу тлъытэным тесагъ. Арэу щытми, социологхэм къаIуагъэр къэттхы­жьыгъ, ащ тетэу псэун е ежь тэрэзэу ылъытэрэм тетэу зе­кIоным ифитыныгъэ хэти иI.

Iэнэ хъураем къекIолIагъэхэм унагъом имэхьанэ гъэпытэгъэнымкIэ еплъыкIэу яIэхэр къыраIотыкIыгъэх. ЗэдэгущыIэгъоу яIагъэм къыпкъырыкIырэ пшъэ­рылъхэр агъэнэфагъэх.

Гъонэжьыкъо Сэтэнай.
Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъэх.