Тыгъэнэбзый

Мэлылъфэгъу мазэр

Охътэ ныбжьыкIэу гъатхэр мафэ къэс нахь лъэпытэ мэхъу. Хэп­шIыкIэу мафэм къыхэ­хъуагъ, Тыгъэри нахь хьалэл фабэ къэхъу. Агурэ гъэтхэ мазэу мэ­лылъфэгъур къихьагъ: уашъор къаргъо, жьыр къабзэ. ШIэхэу дунаир яцIырыу-щырыу орэд макъэкIэ зэпагъэ­джэ­жьэу къолэбзыухэр къэ­быбыжьыщтых. ЧIыгур къэфэбагъ, уцым зыкъе­пхъуатэ, апэрэ гъэтхэ къэгъагъэхэри къушъхьэ мэзым къыщыхэплъы­гъэх: фыжьых, шэплъых, гъожьых – дэхэ закIэх.

Ау, гухэкIми, ахэр къэкIыгъо щакIохэм рагъафэхэрэп, лъэп­сэичэу къыхатхъыхэзэ, ащэх. КъагурыIорэп мы къэгъэгъэ лъэпкъхэр къэ­кIыгъое дэдэ зэрэхъугъэхэр. Джащ пае ахэм якъэухъумэн-къызэтегъэнэн тынаIэ тедгъэтын фае.

Мэлылъфэгъум шъоф хъупIэхэми къэтэбэ шъуашэу уцыр къащэшъхьалъэ; унагъохэми ягуапэу ябылымхэр губгъом дафых, заужьыжьыгъэу пчыхьапэрэ щагухэм къадэхьажьых.

 

КIэлэцIыкIухэр унэм изэгъэжьхэрэп: джэгуным рихьыжьагъэх. ИлъэсыкIэ еджэгъури икIынкIэ бэп къэнагъэр, ау гъэтхэ мафэхэр тхьагъэпцIых, хъопсагъох, ухэтми, зыдэмышIэ­жьыхэу, тхэн-еджэным укIэращы. Нахь пытагъэ зыхэлъхэр зыфырекъужьых, яеджэн къыкIырагъэчырэп, егугъух. Къэнэжьыгъэшхо щыIэп, мэзитIур псэу чъэнышъ, гъэмэфэ гъэпсэфыгъо тхъагъор къэсыщт.

Ауми, тигуапэу «Къеб­лагъ мэлылъфэгъоу дунаир зыдэкъэгъагъэу, псэм кIочIэгъу фэхъурэр!» тэIо.

МэфэкIхэмкIэ баи:

и 1-р – къолэбзыухэм я Дунэе маф, сэмэркъэум и Маф.
и 2-р – кIэлэцIыкIу тхылъым и Дунэе маф;
и 6-р – лIыхъокIо органхэм яIофышIэ и Маф;
и 7-р – псауныгъэм и Дунэе маф;
и 11-р – фашист концлагерьхэм ащаIыгъыгъэхэр шъхьафит зашIы­жьыгъэхэм и Дунэе маф;
и 12-р – УрысыемкIэ космонавтикэм и Маф;
и 15-р – культурэм и Маф;
и 18-р – саугъэтхэм ыкIи тарихъ чIыпIэхэм якъэухъумэн и Дунэе маф;
и 22-м – В.И. Лениныр къэхъугъ, чIыгум икъэбзэныгъэ и Маф;
и 23-р – тхылъым ыкIи авторскэ фитыныгъэр къэухъумэгъэным я Дунэе маф;
и 24-р – ныбжьыкIэхэм языкIыныгъэ и Дунэе маф;
и 25-р – адыгэ быракъым и Маф;
и 26-р – радиационнэ тхьамыкIагъохэм ыкIи хъугъэ-шIагъэхэм ахэ­кIодагъэхэм яшIэжь Маф;
и 28-р – IофшIэныр къэухъумэгъэ­ным и Дунэе маф;
и 29-р – къашъом и Дунэе маф;

и 30-р – мэшIогъэкIосэ къулы­къум и Маф.

Езбырхэр зэжъугъашIэх!

Къуекъо Налбый

Гъатхэр

Гъатхэр, гъатхэр, сыдэу чIыгур бгъэдэхагъ,
ШхъуантIэу-шхъуантIэу мэзы кIырыр къэпфэпагъ,
Псыхъо нашхъоу къэущыгъэр нэфынабз,
Ошъогу къашхъоу жъыутэхрэм фэдэкъабз.

Пчэдыжь

ШхъуантIэшъ, шхъуантIэ
Ошъогу нашхъор,
Ащ къыщэкIы
Уцы къашхъор.
Ар осэпсым егъэшъокIы,
Гъогу занкIэр
Ащ пхырэкIы.
Къыщэхьарзэ
Жьы IэшIу макIэр,
Джары тыгъэм икъежьакIэ.

Пшысэхэм тяжъугъэдэIу!

Къамзэгур 

Къамзэгур гъогум тетэу кIозэ, лIы горэм IукIагъ. А лIым хьакIэ-къуакIэмэ абзэ ышIэщтыгъ.
— Сыдэу пшъхьэ ина? — ыIуи къам­зэгум къеупчIыгъ.
— СымэкIэшхышъ ары, — ыIуагъ къамзэгум.
— Адэ сыдэу ппхэкI ина?
— CыкIочIэшхошъ ары, — риIожьыгъ.
Сыд фэдиз пIэтыщт адэ?
— Сэщ фэдиз пцашIо сIэтын слъэ­кIыщт.
— Адэ, мэкIэшхыр, сыд фэдиз пшхын плъэкIыщт?
— Зы коцыцэр илъэсым сфэхъущт, — къамзэгум ыIуагъ.
— Пфэхъумэ теплъын, — ыIуи, лIым къамзэгур ыубыти, хьазырэу ицые илъым ридзи, зы коцыци ащ фырилъхьажьыгъ.
Аущтэу хэтызэ, илъэс тешIагъ. ЛIым къамзэгур щыгъупши етIани зы илъэс тешIагъ. ИлъэситIу тешIагъэу къамзэгур ихьазыр зэрэригъэтIысхьэгъагъэр ыгу къэкIыжьыгъ.
— Мыр псаужь шъуIа? – ыIуи ихьазыр иплъыхьагъ. Къам­зэгур псау, коцыцэм ызыныкъо джыри зэриI.
— Зы коцыцэр илъэсым пфэхъунэу пIогъагъэ, илъэситIум коцыцэм ыныкъо нахь пшхыгъэп. Сыд зытепшIыхьагъэр – лIым ыIуагъ.
— Сшъхьэ акъыл илъы­ти, «Мы лIым илъэси 4-кIэ ыгу сыкъэмыкIы­жьынкIи мэхъу» сIуи, гъомылэу сиIэр илъэсиплIэ зэрэсфэхъунэу сы­псэугъ, — къамзэгум ыIуагъ.

Хэшъо цыгъомрэ унэ цыгъомрэ

Адыгэ пшыс

Хэшъо цыгъом дэжь унэ цыгъор хьакIакIо къэкIуагъ.
— Сыд уищыIакIа? – еупчIыгъ.
— Сэ сищыIакIэ ущымыкI, — ыIуагъ хэшъо цыгъом. — Губгъом сыщэугъуае, ау зэщым сегъалIэ, шъо тхъагъоу шъущыIэщтын.
— Зи гумэкI сэ сиIэп! – ыIуагъ унэ цыгъом. – Сэ сыбай, сытхъэжьэуи сыщыI! СищыIакIи озгъэлъэ­гъун, некIо.
Ядэжь къызещэм, зыхэс бынмэ коцэу, тхъоу, къуаеу яIэр ригъэлъэгъугъ.
— Сызыщыфаем сэшхэ сэ, — ыIуагъ унэ цыгъом, — зи гумэкI сиIэп.
— Мор хэта? Сыда чэфынчъэ дэдэуи зыпэсыр?
— Ар Нэгыежъ-лъэгубгъу, зэупхъужьышъ яжьэм хэс, — ыIуагъ унэ цыгъом.
— Адэ сыд есIощт мыщ? — хэшъо цыгъор къыкIэуп­чIагъ.
— Чылэмэ «ЧыракI» раIоу, ежь «ЧычашъэкIэ» еджэу къо закъо иIагъэти, ар лIагъэ, фэтхьаусых, — ыIуагъ.
Сырэ лъапсэм хэшъо цыгъор зычIэ­кIым, къызэбэнэкIи чэтыум ыубытыгъ.
— «ШIуи-шIуи!» ыIо зэхъум, «ШIуми бзаджэми джары тэ тызхэтыр», — ыIуагъ унэ цыгъом.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр
Мамырыкъо Нуриет.