ЦIыф лые хъурэп

«ЦIыфыр цIыфым ищхэпс» аIуагъ. Хэти щыIэныгъэм бэ зэмыжэгъахэу къыпигъохырэр; къин чIыпIэ ифагъэм адыгэхэр деIэхэ хабзэ, тэ тикъуаджэу Улапэ дэсхэм ащкIэ непэ къызынэсыгъэм зыгорэ къатенэрэп.

Бжыхьэ чъыIэкIэягъ. Шымэ зэрилъэкIэу ахаозэ, Кэбый гу­бгъом къикIыжьыщтыгъ. Плъэмэ, губгъо лъэгъонапцэм чIым хэупцIагъэу кIэлэ IэпцIэ-лъапцIэ щылъ. Шыхэр елбэтэу къызэтыриIэжагъ, щылъым еплъынэу екIолIагъ. Зэпыригъазэ фэдэу зешIым, кIалэм макIэу зыкъигъэхъыягъ; кIэлэкIэ хьазыр, тIэ­кIу зэрешъуагъэри гъуащэрэп. Щылъыр угу егъунэу кIыфыбз, зэшъуагъэри къызэремыкIугъэр къыхэщы, зыдэщыIэри, къыщышIыгъэри ежьми ышIапэрэп. ЫцIэкIэ еупчIыгъ.— Гена, — къыриIуагъ.

Ежь Кэбый къыщэгъэкIагъ, зэтелъфыхьэгъэ сабыитIу иIагъ. Кэбый янэу Куацэ бзылъфыгъэ Iуш лъэшэу, ицIыфыгъэкIэ уте­кIон зэрэмылъэкIыщтыр зэрэ­чылэу дэгъоу ашIэщтыгъэ. Кэбый мо кIэлэ утэшъогъэ-гъощагъэр гъогум къытыринагъэп, етIани хъугъэмкIэ зеупчIым, адрэр къэгъыгъ: зыщыщ гори зэ­рэщымыIэжьри, зыдэкIожьын зэ­римыIэри къыриIуагъ. Джащыгъум кIалэу тхьамыкIагъо хэфагъэр губгъом къыримынэу Кэбый ядэжь къыщагъ.

Гъунэгъухэми хъугъэр ашIагъ, Куацэ ибын къыфэгумэкIхэу «сымаджэми шъушIэрэп» къараIуагъ. Ау Куацэ цIыфым уасэ фишIын ылъэкIыщтыгъ, гукIэ­гъу-гуегъу ини хэлъыгъ. ИкIалэмэ зэрафыщытыщтым фэдэу ар апэрэ мафэм къыщыублагъэу Генэ фэхьалэлыгъ: ыгъашхэ­щтыгъ, фэгумэкIыщтыгъ; кIымэфэшхуагъ, ау пыдзы амышIэу унэшхо фабэм пIэр щыфашIыгъ, агъэгупсэфыгъ. ЗыгорэкIэ кIожьын мурад иIэмэ, кукIэ зэращэжьыщтыри раIогъагъ, ау зыдэкIожьынрэ зыкIэрызыубытэнрэ иIагъэп, джаущтэу урыс кIэлэ гъощагъэр адыгэ унагъом къинагъ. Зэрегугъухэрэри мыгъуащэу ыпкъышъолкIи зиштагъ, ынэгуи лъы къытехьажьыгъэу, нэгушъхьаплъ кIэлэ гоIу къэ­хъугъ. Зыхэс унагъоми, сабый­хэми мэкIэ-макIэзэ заригъэ­штагъ, ишIуагъэ горэ къызэригъэкIощтыми пылъыгъ. Уахътэ тешIэ къэс унагъори кIалэри нахь зэфэщагъэхэ хъущтыгъэх. ЯкIалэм фэдэу къагъэгъунэу фэгумэкIыщтыгъэх. ЦIыф лые мэхъуа?! ЕтIани Генэ «ыIэ дышъэр къыпэзы» зыфаIорэм ащыщэу къэнэфагъ; сыдми ыгуи ыIи афакIоу, пхъи, чи зэригъэкIущтыгъ.

Джыри мы унагъом Генэ иIэ­шIагъэхэр щыолъэгъух, къакъырышъхьэ нэзхэм, шъхьаныгъу­пчъэхэм, пчъашъхьэхэм, къэлапчъэм хъэрэ-пкIэрэ дахэхэу атыришIыхьагъэхэр къэнагъэх.

Генэ нэпсыр къетэ­къохэу къызэригъотыгъагъэр Кэбый ыгу икIыщтыгъэп, ыл фэузыщтыгъ, фэсакъыщтыгъ. Илъэси 10 фэдизрэ урыс кIалэр яцIыфы­шъхьэ хапчъэу унагъом ахэ-сыгъ, ау етIанэ зыгорэм гущыIэ гуао горэ къыриIогъэн фае, ежь шIоигъоу, гъунэгъу къутырым щыпсэунэу кIожьыгъагъэ. Шъхьэгъуси иIэ хъу­гъагъэ, ыIэшъхьитIукIэ унэшхо дахи ышIыгъагъ. Кэбый икIэлэцIыкIухэр нахь такъыр хъугъэхэу Генэ дэжь кIощтыгъэх, ежьыри Улапэ къакIощтыгъ.

Урыс-адыгэу Генэ аужырэу тикъуаджэ къызыкIогъагъэр Куацэ-нанэр щымыIэжьэу зыраIор ары. ИгъыкIагъэр джы къызнэсыгъэми ащыгъупшэжьырэп, янэ лIагъэмэ зэригъэенэу ыгъэежьыгъагъ, шIоу фишIагъэр зэкIэ къыпчъызэ гъыщтыгъэ. Ау, гухэкIми, Генэ насыпынчъагъ. Ащ ыужыIокIэ зылъэкIохэм, Генэ агъотыжьыгъэп, ишъузэу зикIалэхэр зыдипIущтыгъэм аригъэгъэтIысыгъэу къараIуагъ. Ежь Генэ бын иIагъэп, бзы­лъфыгъэм иехэр дипIущтыгъэх. ЦIыфым бэ техъыкIын ылъэкIыщтыр. Тхьэм къыухъу­мэн Генэ… Тхьэм Куацэ ишIу­шIагъэ ыгъэ­кIодынэп. Ежь Куа­ци ирызыкъ бэгъуагъэ Тхьэм зыпашъхьэ рилъхьажьыщтмэ ащыщ ешI.

* * *

Мы хъугъэ-шIэгъэ къэбархэр къысфэзыIотагъэр Хьаджым Хьаджэбый ыкъоу Аслъан. Ас­лъан ятэу Хьаджэбый, колхозым пае Лабэ пхъэ къырагъэсыкIызэ ытхьалэ пэтыгъ. «Е-о-ой» зымыIожьыщт колхозым ыцIэ­кIэ сэкIодышъ, Зэйнаб сфе­­шъуIожь» зыIогъагъэм Ас­лъан икIал. Хьаджым Хьа­джэбый ицIыфышIугъэкIэ, илэжьэ­кIагъэкIэ непи чылэм щыгъу­пшэрэп, «ышIэгъагъ» аIоу джы къызнэсыгъэми щызэхэпхыщт. Хьаджэбый ышэу Мурати джащ фэдэу шъыпкъагъэрэ зэфагъэрэ хэлъыгъэх. Парторгэу агъэ­нэфагъэу, чылэм щагощыщт шхын Iахьым щыщ зыфара­гъэхьыми, «зытефэхэрэ тхьамыкIэхэм афэ­жъугощ!» ыIуи къаригъэ­хьыжьыгъагъ. Джы хэт­ми зыгорэ зэфащэу зекIо зыхъукIэ, «Хьаджым Мурат ухъугъа?» аIо.

Сыдрэ къиныгъо зыхэтхи, яцIыфыгъэ напэ аухъумэзэ сичIыпIэгъухэм къахьыгъ. Шыкур! ЩыIэкIэ тынчыри къэтлъэгъужьыгъ.

Пщыкъэнэ Май.
Улап.