ЦIыф лъэпкъым ыпсэр ыбз

Гъэтхапэм и 14-м гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я Мафэ фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае «Адыгабзэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ: технологиякIэхэр, еплъыкIэхэр, гупшысакIэхэр» ыIоу щызэхащэгъагъ. МэфэкI Iофтхьабзэр шIуфэс псалъэкIэ къызэIуихыгъ институтым идиректорэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адам. Адыгабзэмрэ тхыбзэмрэ я МафэкIэ ар къафэгушIуагъ, Iэнэ хъураем кIэлэцIыкIухэр зэрэхэлажьэрэм гур зэригъэшIурэр, адыгабзэр къэзыгъэ­гущыIэжьыщт ыкIи къэзыгъэпсаужьыщт лIэужыкIэм ахэр зэрэщыщхэр игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.

«Мы цIыкIухэм абзэ агъотыжьыным, ашIодэхэным зэкIэми тызэхэтэу Iоф дэтэшIэ, — къыIуагъ ащ. — Бзэр унагъом къыщежьэ, щызэхэтэхы, етIанэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ыкIи еджапIэм ащылъытэгъэкIуатэ. СызэрэшъолъэIущтыр, бзэм изытет ренэу къыкIэтымыIотыкIыжьэу, ащ хэкIыпIэ-екIолIакIэу иIэхэмкIэ гъэзагъэу тишIошIхэр къитIотыкIынхэр ары».

Нэужым гущыIэр ащ ритыгъ институтым бзэшIэныгъэмкIэ иотдел ипащэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу Анцокъо Сурэт. Iэнэ хъураем итемэ шъхьаIэ ащ къыриIотыкIыгъ.

Ятхэн-гупшысэн готэу адыгабзэр кIэ­лэцIыкIухэм зэрябгъэшIэщт проект гъэ­нэфагъэхэр зэраушэтыгъэхэр ащ къы­Iуагъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIитIу — Мые­къуапэкIэ я 9-рэ, я 14-рэ ыкIи Тэхъу­тэмыкъое районымкIэ Инэм дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр, къуаджэу Еджэркъуае дэтыр IофыкIэм ипхырыщын къызэрэхагъэлэжьагъэхэр къыхигъэщыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэу «Жъогъобын», «Насып», «Нэбзый» зыфиIохэрэм ачIэс цIыкIухэу Мэрэтыкъо Ислъам, Жэнэ Элона, Цэй Динара, Нэгъой Инал, Тхьагъэпсэу Темыр адыгабзэр ашIэ зэрэхъу­гъэр къэгъэлъэгъонэу «Хьалыжъый» зыфиIорэмкIэ къыраIотыкIыгъ. МэфэкIым пстэуми апэу усэу «Сыоджагъ сыпсэкIэ» зыфиIорэм IупкIэу, ыгу къыдеIэу къе­джагъ Тхьабысым Джамболэт. Рассказэу «Унэ» зышъхьэр дэгъоу къаIотагъ Тхьагъэпсэу Мадинэрэ ОелI Амелинэрэ. Усэу «Пшъэшъэ хъупхъэм» — Емзэщ Бэлэ, адыгэ цые шхъонтIэбзэ дахэр зыщыгъ Нажьэ Нарт, усэу «Адыгэ Iан» (Нэхэе Руслъан) рагъэдэIугъэх. Бзыу орэд макъэу, сабый мэкъэ жъынчхэу зызыIэтыгъэхэм хэпшIыкIэу Iэнэ хъураем къе­кIолIагъэхэр къагъэчэфыгъэх. Анцокъо Сурэт игущыIэ къыпидзэжьыгъ, «Сыбзэ — сидунай» зыфиIорэ тхылъ цIыкIоу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм охътэ кIэкIкIэ адыгабзэр зэрэщябгъэшIэщтым телъытагъэм изэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ къыIотагъ. Джащ фэдэу шIэныгъэлэжьыр къыщыуцугъ «Адыгэ мэкъэпчъ чэфыр» зыфиIорэ Iахьым. Анахь Iофыгъо инэу зэшIуахыгъэмэ сериябэ хъурэ мультфильмэу «Фиксики» зыфиIоу адыгабзэкIэ зэрадзэ­кIыгъэр зэращыщыр, ащ щыщэу сериитIумэ адыгэ мэкъэкIэт зэрафашIыгъэр къыIуагъ ыкIи ар къагъэлъэгъуагъ.

Институтым фольклорымкIэ иотдел ипащэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Цуекъо Нэфсэт игущыIэ анахьэу къыхэщыгъэр сабыим ипIункIэ пшысэм мэхьанэу иIэр ары. Ар къыдалъыти, яотделкIэ адыгэ пшысэ 70-рэ фэдиз дэтэу тхылъ еджакIохэм, кIэлэцIыкIухэм ыкIи ны-тыхэм апае, сабыйхэм уафеджэным тегъэпсыхьэгъэ пшысэ тхылъитIу, сурэтхэмкIэ гъэкIэрэкIагъэхэу къызэ­рэдагъэкIыгъэхэр, бзэр пшIэным пае ащкIэ уеджэныр, зэхэпхырэр пытэу угу иуубытэныр, ор-орэу уеджэшъоу зыб­гъэсэ­ныр бзэм нахь пэблагъэ зыпшIынымкIэ IэубытыпIэ-егъэжьэпIэ дэгъухэу ылъытагъ.

Iэнэ хъураем иIофшIэнкIэ ыкIи адыгабзэр кIэлэцIыкIухэм зэрябгъэшIэщт шIыкIэхэмкIэ ишIошI-еплъыкIэхэр къыриIотыкIыгъэх институтым ишIэныгъэ секретарэу Тэу Нуриет. «Мы илъэсыр ныдэлъфыбзэхэм я Илъэсэу агъэнэфагъэшъ, адыгабзэм зэрэхэдгъэхъощтым, зыкъызэриштэжьыщтым тынаIэ тетын фае» — къыIуагъ ащ. Джащ фэдэу кIэ­лэцIыкIу IыгъыпIэу проектхэм япхырыщын мэзихым къыкIоцI Iоф дэзышIэгъэ яIофышIэхэу Хъуажъ Саният, Уджыхъу Светэ, Теунэ Заринэ, Шъхьэлэхъо Замрэт Iофэу ашIагъэмкIэ зэфэхьысыжьхэр къашIыгъэх. Ахэм ягущыIэ къыхэщыгъ «Сыбзэ – сидунай» зыфиIорэ программэр адыгабзэм изэгъэшIэнкIэ IэпыIэгъу къызэрафэхъугъэр, проектыр лъэныкъуабэкIэ гъэзагъэу зэрэгъэпсыгъэр, адыгабзэр ашIэн закъор армырэу, ащ готэу адыгэ шэн-хабзэхэр ашIэхэу пIугъэнхэм егъэджэн Iофыр зэрэфэIоры­шIэрэр, IокIэ-шIыкIэ зэфэшъхьафхэр ыкIи ахэмкIэ амал-къулайхэр уегугъоу бгъэфедэхэмэ, сабыйхэм бзэр ашIогъэшIэгъон ыкIи ашIодахэ зэрэхъурэр кIагъэтхъыгъ. Мы зэпстэуми гугъапIэ къаты адыгабзэм изэтегъэуцожьынкIэ хэкIыпIэ-IэубытыпIэхэр зэрэщыIэхэмкIэ, тапэкIи пIуныгъэ-гъэсэныгъэр, анахьэу адыгабзэм изэгъэшIэн гъэлъэшыгъэнымкIэ, хэти фэлъэкIырэмкIэ къогъанэ зэримыIэщтымкIэ.

Мамырыкъо Нуриет.
Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан тырихы­гъэх.