Зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъыкIэхэр

Адыгэкъалэ инароднэ депутатхэм яя ХХIV-рэ зэхэсыгъоу бэмышIэу щыIагъэм псэупIэм икIыгъэ илъэсым щызэшIуахыгъэм зэфэхьысыжь щыфашIыгъ.

Народнэ депутатхэм ярайсовет итхьаматэу ТIэшъу Аскэр зэрищэгъэ сессием иIофшIэн хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, Адыгэ Республикэм ичIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ икомитет итхьаматэу КIэдэкIое Руслъан, Адыгэкъалэ имэрэу ЛIыхэсэ Махьмудэ, Парламентым идепутатхэу Янэкъо Аскэррэ Джанхъот Аслъанрэ, Теуцожь районым ихьыкум итхьаматэу Шумэн Байзэт, Адыгэкъалэ ицIыф гъэшIуагъэхэр, IофшIэным иветеранхэр, нэмыкIхэри.

Сессием зыщытегущыIагъэхэр зы Iофыгъу – Адыгэкъалэ иадминистрацие 2018-рэ илъэсым иIофшIагъэхэм язэфэхьысыжь. Ащ фэгъэхьыгъэ докладэу ЛIыхэсэ Махьмудэ къышIыгъэм къызэрэщиIуагъэмкIэ, мы муниципальнэ образованием псэупIи 3 хэхьэ – Адыгэкъал, къуаджэу Хьалъэкъуай, къутырэу Псэкъупс. ЗэкIэмкIи чIыгоу къыгъэгъунэрэр гектар 3239-рэ, ахэм ащыпсэурэр нэбгырэ 15207-рэ (къэлэдэсхэр 12745-рэ).

ЛIыхэсэ Махьмудэ игъэкIотыгъэу къытегущыIагъ къэлэ бюджетым хэгъэхъогъэным ынаIэ зэрэтырагъэ­тыгъэм, тапэкIи ар зэрэлъагъэкIотэщтым. КъызэриIуа­гъэмкIэ гъэрекIо ябюджет сомэ миллион 375,45-рэ къихьагъ. Ащ щыщэу ежьхэм къахьыжьыгъэр миллион 86,6-рэ. Планэу яIагъэр проценти 104-у агъэцэкIагъ е нэмыкIэу къэпIон хъумэ, гухэлъэу яIагъэм шIокIэу сомэ миллиони 4-кIэ, 2017-рэ илъэсым елъытыгъэмэ миллиони 10,5-кIэ нахьыбэу якассэ ахъщэ къырагъэ­хьан алъэкIыгъ.

2018-рэ илъэсым къалэм ихэхъоныгъэ инвестицие мылъкоу халъхьагъэр сомэ миллион 332,7-рэ. Адыгэкъалэ квадратнэ метрэ 12016-м ехъу зэрылъ псэолъэ 17 щагъэпсыгъ – фэтэрыбэу зэхэт уни 3, тучани 4, пивэшI цех. Джыри инвентаризацие рагъэкIокIы, чIыгур бэджэндэу зыштэгъагъэхэу, зымыгъэфедэхэрэм къаIахыжьы. Джащ фэдэу гектар 35-рэ инвесторхэм аратынэу хьазыр.

Промышленнэ предприятиехэмкIэ анахь дэгъоу Iоф зышIагъэу къыхагъэщыгъэр Адыгэкъэлэ щэ заводыр ары. Ипланхэр фэдитIу хьазырэу ыгъэцэкIагъ. Пи­вэшI заводым фэдитIурэ ныкъорэм нигъэсыгъ. ООО-у «Олейным» сомэ миллиони 103,3-рэ зыосэ продукцие IуигъэкIыгъ. Ау ООО-у «Краснодар зернопродуктым» гъэрекIо IуигъэкIыгъэр ащ ыпэрэ илъэсым ипроцент 62,6-рэ ныIэп. Бизнес цIыкIум пылъхэм сомэ миллион 206,7-рэ зыосэ продукцие ащагъ.

Адыгэкъалэ жъокIупIэу къыфэгъэзагъэр гектар 1236-рэ ныIэп. ГъэрекIо коцэу Iуахыжьыгъэр гектар 784-рэ, гъэтхэ лэжьыгъэхэр 452-рэ. Коц тонн 2246-рэ къахьыжьыгъ. Натрыфым гектар пэпчъ центнер 30 къырахыгъ. Бжыхьасэу непэ яIэр гектар 420-рэ, гъэт­хэ лэжьыгъэхэр зыщапхъынхэу щылъыр гектар 816-рэ.

ЦIыфхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм фэгъэхьыгъэ Iофыгъом къытегущыIэзэ мэрым къыIуагъ ащ пае унэгъо ныбжьыкIэ 17-мэ сомэ миллион 13,8-рэ фэдиз зэрафатIупщыгъэр. Ащ щыщэу миллиони 8,9-р федеральнэ, миллиони 3,3-р республикэ ыкIи миллиони 4,9-р чIыпIэ бюджетхэм къарыкIыгъэх. 2019-рэ илъэсым унэгъо ныбжьыкIэ 20-м унэхэр арагъэщэфыщт. Нахь анаIэ зытетхэм ащыщых кIэлэ ибэхэр, ны-тыхэр зышъхьарымытхэр, унагъохэу сабыи 3, нахьыбэ зиIэхэр.

Къалэр зэтегъэпсыхьэгъэныр

Муниципальнэ программэу 2018 – 2022-рэ илъэсхэм Адыгэкъалэ зэтегъэпсыхьэгъэным фэгъэхьыгъэм къы­дилъытэу IофшIэнышхохэр зэрагъэцэкIагъэр зэкIэми янэрылъэгъу. Урамэу Лениным тет унэ заулэмэ ящагухэр зэтырагъэпсыхьагъэх. ХьакIэщэу «Псэкъупсэ» пэчIынатIэу щылъ чIыгур дэхэ дэдэу къагъэкIэрэкIагъ. Сомэ миллион 17,6-рэ ахэм апэIухьагъ.

КIэли 3 е нахьыбэ зиIэ унагъохэм хапIэхэр зыщаратыгъэхэм метрэ 3459-рэ зикIыхьэгъэ газрыкIуапIэхэр аращэлIэгъах.

— Урысыем ирегионхэм къарыкIыхэу хы ШIуцIэ Iушъом екIухэрэр зэкIэ Адыгэкъалэ ебгъукIорэ гъогушхоу М-4 «Доныр» ары зэрыкIохэрэр, — къыIуагъ мэрым. — Адыгеим къызихьэхэкIэ тэры апэу къызIуп­лъэхэрэр. Джары а гъогубгъур зыкIэдгъэкъабзэрэр. Рекламэ щит зэфэшъхьафэу шапхъэхэм адимыштэщтыгъэхэр Iуядгъэхыгъэх, бэдзэршIыпIэхэри зыпкъ ра­гъэуцох. А гъогум къыпэIулъ урамэу Коммунистическаяр тэгъэкIэракIэ.

Гъогухэр

Илъэс къэс ахэм язытет нахьышIу зэрэхъурэр тинэрылъэгъу. Ащ ишыхьат 2018-рэ илъэсым а Iоф­шIэнхэм зэрахагъэхъуагъэр. Проспектэу Лениным ыцIэ зыхьырэм, урамэу Едэпсыкъуаем щегъэжьагъэу федеральнэ гъогушхоу М-4 «Дон» зыфиIорэм нэсэу, метрэ 1600-рэ зикIыхьагъэм асфальт тыралъхьагъ. А проспектыр агъэкъэбзагъ, IофшIэныбэ ащ щызэшIуа­хыгъ. Урамэу Коммунистическаям цIыфхэр илъэсыбэрэ къызкIэлъэIущтыгъэхэ лъэсгъогур фарагъэшIи, асфальт тыралъхьажьи, гъэпсэфыпIэ пхъэнтIэкIухэр тырагъэуцожьыгъэх.

— ТикъалэкIэ псырыкIопIэ километрэ 84-у, фэбэрыкIопIэ километрэ 34-у тиIэхэм аныбжь илъэс 40-м шIокIыгъ, жъы хъугъэх, гумэкIыгъоу къытфахьырэр бэ, — къыIуагъ ЛIыхэсэ Махьмудэ. – ПсырыкIопIэ метрэ 2000 зэблэтхъугъэ, псыкъычIэщыпIэ кIэу дгъэ­уцугъэ. Насос станциехэм зэкIэми гъэцэкIэжьынхэр арашIылIагъэх. ГъэрекIо фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ягъэцэкIэжьын сомэ миллиони 4-м ехъу пэIудгъэ­хьагъ. Ау дэир ащ пае цIыфхэм къаугъоинэу щыт ахъщэр къаIытхын зэрэтымылъэкIыгъэр ары. ХэкIым идэщыни дэхэкIаеу рагъэжьагъ, тэгугъэ тикъалэ икъэбзэныгъэ тызэгъусэу тыдэлэжьэнэу.

Гъэсэныгъэмрэ культурэмрэ

Адыгэкъалэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 5, гурыт еджэпIи 5, гъэсэныгъэ тедзэ зыщызэрагъэгъотырэ учреждении 2 дэт. Илъэсэу икIыгъэм апэрэ ыкIи ятIонэрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр Всероссийскэ зэнэкъокъум хэла­жьэхи «Образцовый детский сад» зыфиIорэ щытхъуцIэр къафагъэшъошагъ. Гурыт еджапIэхэм ащеджэхэрэм шIэныгъэ куухэр ягъэгъотыгъэным, ныбжьыкIэ сэнаущхэр къыхэгъэщыгъэнхэм, олимпиадэхэр шIуагъэ къатэу зэхэщэгъэнхэм лъэшэу дэлажьэх. Предмет пэпчъыкIэ олимпиадэхэр, зэнэкъокъухэр зэхащэх. ГъэрекIо дэгъоу еджэрэ кIэлэеджэкIо, студент 11-мэ стипендиехэр аратыгъ.

Гурыт еджапIэхэм яматериальнэ-техническэ базэ нахьышIу шIыгъэным фэлажьэхэзэ гъэрекIо я 3-рэ, я 5-рэ еджапIэхэр кIымафэм дэгъоу фагъэхьазырыгъэх, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яшъхьангъупчъэхэр зэбла­хъугъэх.

— Анахь Iофыгъо шъхьаIэр кIэлэегъаджэхэм ялэжьапкIэ зэрэцIыкIур ары, — къыIуагъ докладчикым. – ГъэрекIо сомэ минрэ ныкъорэкIэ ар къэтIэтын тлъэкIыгъэ. Ау ари макIэ. Тэгугъэ джыри мыгъэ тIэкIу афыхэдгъэхъонэу. КадрэхэмкIи Iофхэм язытет дэгъоп, ныбжьыкIэхэр къакIохэрэп лэжьапкIэр макIэшъ. Ахэр мыщ щылэжьэнхэм кIэгъэгушIугъэнхэм фэшI программэ зэхэтэгъэуцо. Ащ къызэрэдилъытэрэмкIэ, Iоф ышIэнэу къытфакIорэ ныбжьыкIэм сомэ мин 300 зэтыгъоу ратыщт. ЯтIонэрэмкIэ, еджапIэр къэзыухырэ ныбжьыкIэу кIэлэегъаджэу еджэнэу институтым чIэхьанэу, къызиухыкIэ къэкIожьынышъ, Iоф тфэзы­шIэнэу зэзэгъыныгъэ къыддэзышIырэм мазэ къэс стипендиеу сомэ минитф ратыщт.

Джащ фэдэу культурэм ылъэныкъокIи IофшIэгъэшIоу яIэхэм ЛIыхэсэ Махьмудэ ягугъу къышIыгъ. Ахэм ащыщых лъэпкъ культурэм и Гупчэ илIыкIохэу дунэе зэнэкъокъуищымэ ахэлэжьагъэхэу, ахэм ялауреат хъугъэхэу хореографическэ коллективхэу «Гунэс», «Сидах», народнэ театрэу «Лъэпэмаф», нэмыкIхэу зищытхъу языгъэIуагъэхэр.

— 2018-рэ илъэсым гухэлъэу тиIагъэ­хэм янахьыбэр щытхъу хэлъэу дгъэцэкIагъэ, — икIэухым къыщиIуагъ идоклад ЛIыхэсэ Махьмудэ, — къэнагъэхэр шIэхэу тыухыжьыщтых. ГъэрекIо къэралыгъо ыкIи республикэ программэхэм тахэлажьэзэ, ахэм ягъэцэкIэн тичIыпIэ бюджет къикIыгъэ сомэ миллиони 10-рэ мин 522-рэ пэIудгъэхьагъ. Республикэ, федеральнэ бюджетхэми къытфыхагъэ­хъуагъэр миллион 53-рэ мин 297-рэ. Адыгэ Республикэм псэолъэшIынымкIэ, транспортымкIэ, псэупIэ-коммунальнэ ыкIи гъогу хъызмэтымкIэ и Министерствэ зэзэгъыныгъэ зэрэзэдэтшIыгъэмкIэ, гъогухэм ягъэцэкIэжьын пэIудгъэхьанэу 2019-рэ илъэ­сым сомэ миллион 30 къытфитIупщыщт. АщкIэ тикъэ­лэ гъогу 16-мэ асфальт атетлъхьащт.

«Формирование комфортной городской среды» зыфиIорэ программэмкIэ мы илъэсым урамэу Чайковскэм тет унэхэм ящагуи 4-рэ Лениным ыцIэ зыхьырэм тет унэхэм язы щагурэ зэтырагъэпсыхьащтых. Ахэм апэIухьанэу сомэ миллиони 4-м ехъу къафатIупщыщт.

Ащ нэмыкIэу зэтырагъэпсыхьащт мемориальнэ комплексэу «ТекIоныгъ» зыфиIорэмрэ ащ къыпэIулъ чIыпIэмрэ. Ахэм апае къатIупщыщтыр сомэ миллион 23-рэ. НэмыкI программэхэми ахэлажьэхэзэ, хэхъоныгъэхэр ашIызэ Адыгэкъалэ ыныбжь бжыхьэм илъэс 50 зэрэхъущтым ихэгъэунэфыкIын зыфагъэхьазыры.

— ИкIэухым сыфай тикъалэ щыпсэухэрэм ацIэкIэ ти ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат гущыIэ фабэхэр фэзгъэхьынэу, тимуниципалитет ренэу ынаIэ къызэрэтетым, республикэм иятIонэрэ къэлэ ныбжьыкIэ хэхъо­ныгъэ егъэшIыгъэным фэшI къызэрэфэгумэкIырэм, IэпыIэгъу къызэрэфэхъурэм апае «тхьауегъэпсэу» есIонэу.

Нэужым народнэ депутатхэм ясессие изэхэсыгъо къыщыгущыIагъэх, администрацием икIыгъэ илъэсым Iоф зэришIагъэм осэшхо зэрэфашIырэр къаIуагъ Теуцожь районым ихьыкумышIэу Лъэцэр Хъариет, меж­район сымэджэщым иврачэу Галина Веденовам, Iоф­шIэным иветеранэу Мамыекъо Кимэ.

Сессием къыщыгущыIагъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ыцIэкIэ ЛIыхэсэ Махьмудэрэ къалэм иактиврэ псэупIэм хэхъоныгъэхэр зэрэрагъэшIырэм фэшI лъэшэу зэрафэразэхэр къыIуагъ. КъыкIигъэт­хъыгъ республикэм и ЛIышъхьэ Адыгэкъалэ иIофыгъо­хэм язытет ренэу инэплъэгъу зэритыр, ихэхъоныгъэхэм зэрарыгушхорэр, IэпыIэгъу къыфэхъуным зэрэфэхьазырыр.

Нэхэе Рэмэзан.