Хэбзэ лъапсэхэм афэгъэхьыгъэу

Урысыем июристхэм я Ассоциацие и Адыгэ къутамэ МКъТУ-р игъусэу Адыгеим проектэу «Урысые хабзэм ылъа­псэхэр» зыфиIорэр щагъэцакIэ. Ащ къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэ АР-м и Конституцие и Мафэ ипэгъокIэу зэхащагъ.

Ар зыфытегъэпсыхьагъэр къыткIэхъухьэхэрэм правэм ылъэныкъокIэ яшIэныгъэхэм ахэгъэхъогъэныр, щыIэныгъэм къыхэтэджэрэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ правэм къыпкъы­рыкIырэ шIыкIэ-амалэу щыIэхэр къызфагъэфедэнхэр ары.

Проектым ипшъэрылъ шъхьа­Iэхэм ащыщых юридическэ сэ­нэхьатым мэхьанэу иIэм анаIэ тырягъэдзэгъэныр, юриспру­денцием нэIуасэ фэшIыгъэнхэр, сэнэхьатэу къыхахыщтымкIэ нахь теубытагъэ ахэлъыныр.

Проектым лъэныкъуитIу къы­зэлъеубыты: теориер ыкIи прак­тикэр. ГущыIэм пае, МКъТУ-м административнэ ыкIи уголовнэ правэмкIэ икафедрэ икIэлэ­егъэджэ шъхьаIэу, Урысыем июристхэм я Ассоциацие хэтэу Джамырзэ Бэлэ лицееу N 35-м исоциальнэ-гуманитарнэ классхэм правэм фэгъэхьыгъэу лекцие заулэмэ къащеджагъ. Урысыем хэбзэгъэуцун Iофыр зэрэщызэхащагъэм, цIыфхэм фитыныгъэхэу ыкIи гарантие шъхьаIэхэу яIэхэм яхьылIагъэу апшъэрэ классхэм арысхэм къафиIотагъ.

Урысыем июристхэм я Ассоциацие и Адыгэ республикэ къутамэ, практическэ лъэны­къоу ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэм тегъэпсыхьагъэу, Адыгэ Рес­публикэм и Мыекъопэ къэлэ хьы­кум кIэлэеджакIохэр ыщэгъагъэх. Къэлэ хьыкумым иIоф­шIэн зэрэгъэпсыгъэм, цIыфхэм яфитыныгъэхэр хьыкумхэм къы­зэращаухъумэхэрэм, а лъэ­ныкъомкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэу щыIэхэм нэIуасэ афашIыгъэх. Хьыкумхэм аIэкIэхьэрэ тхылъхэм зэрахаплъэхэрэм, зэ­хэсыгъохэр зыщыкIохэрэ унэ­хэр техникэм ылъэныкъокIэ зэ­рэзэтегъэпсыхьагъэхэм, аудио ыкIи видеофиксациекIэ заджэ­хэрэм, нэмыкIыбэмэ ашIогъэшIэгъонэу нэIуасэ за­фашIыгъ. Уголовнэ Iофхэм ыкIи Iоф­шIэным епхыгъэ зэгурымыIоныгъэ­хэу къахэта­джэхэ­рэм шъхьэихыгъэу хьыкумышIхэр зэрахаплъэхэрэм зыщагъэгъозэн амал кIэлэеджакIохэм аратыгъагъ.
Элективнэ курс­кIэ заджэхэрэр — «Урысые правэм ылъапсэхэр» зыфи­Iорэм икIэухым кIэ­лэеджакIохэм игъо афалъэгъугъ француз тхэкIо цIэрыIоу Жозеф Жубер игущыIэхэм: «Правосудие — это справедливость в действии» зыфиIорэм еплъыкIэу фыряIэр къаIонэу.

IофшIагъэхэу къырахьылIа­гъэхэм анахь дэгъоу 4 къаха­хыгъ, доклад шIыкIэм тетэу ахэр гъэпсыгъагъэх.

Мы Iофтхьабзэм хэлажьэ­хэрэм шIуфэс къарихызэ Адыгэ Республикэм и Конституционнэ Хьыкум и Тхьаматэу, Урысыем июристхэм я Ассоциацие и Адыгэ республикэ къутамэ и Тхьаматэу ЛIыхьэтыкъо Аскэр къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы Iофыгъом итегущыIэн епхыгъэ зэIукIэр Адыгэ Республикэм и Конституцие — тирес­публикэ и Закон ШъхьаIэ и Мафэ ехъулIэу зэрэзэхащагъэм мэхьэнэ гъэнэфагъэ иIэу щыт. ЦIыфхэм яконституционнэ фитыныгъэхэм якъэухъумэн фэгъэ­зэгъэ къулыкъум — Адыгэ Рес­публикэм и Конституционнэ Хьыкум пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр хэбзэгъэуцугъэр гъэпытэгъэным, къыткIэхъухьэхэрэр Адыгэ Рес­публикэм и Конституцие лъытэныгъэ фашIэу, ащ къыдилъытэрэ пстэури зэрищыкIагъэм тетэу агъэцэкIэн алъэкIыным нахь фэщэгъэнхэм япхыгъэу щыт.

«Егъэджэнхэу зэхатщэхэрэм ялъэхъан шIэныгъэу зэжъугъэгъотхэрэр къышъушъхьапэнхэу, сэнэхьатэу хэшъухыщтымкIэ шъуишIоигъоныгъэрэ шъуимурадхэмрэ шъуакъыпкъырыкIы­нэу, мафэ къэс щыIэныгъэм шъущызэутэлIэрэ Iофыгъохэр зэшIошъухынхэмкIэ яшIогъэшхо къышъокIынэу сэгугъэ», — къы­хигъэщыгъ ЛIыхьэтыкъо Аскэр.

Джащ фэдэу шIуфэс гущы­IэхэмкIэ къэзэрэугъоигъэхэм за­къыфагъэзагъ Урысыем июрист­хэм я Ассоциацие и Адыгэ республикэ къутамэ и ГъэцэкIэкIо комитет и Тхьаматэу, Адыгэ Республикэм иочылхэм я Палатэ и Президентэу Мамый Алый, Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ кIэлэцIыкIухэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ япIункIэ къэралыгъо политикэр пхырыщыгъэным фэ­гъэзэгъэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Нэгъэрэкъо Алый, кIэлэцIыкIум ифитыныгъэхэмкIэ Уполномоченнэу Адыгэ Рес­публикэм щыIэ Александр Ивашиным, джащ фэдэу Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым экономикэмкIэ ыкIи юриспруденциемкIэ ин­формационнэ системэхэм афэгъэзэгъэгъэ факультетым идеканэу Дэргушъэо Асыет.

КъэгущыIагъэхэм къаIуагъэ­хэм атегъэпсыхьагъэу проектым хэлэжьагъэхэм чIыпIэхэр афагъэшъошагъэх: а 1-рэ чIыпIэр — лицееу N 35-м ия 11-рэ класс исэу Якуб Валид, я 2-рэ чIыпIэр — мы лицей дэдэм ия 11-рэ класс исэу Кристина Балабановам, я 3-рэ чIыпIэр — а класс дэдэм ис-хэу Владислав Каратеевымрэ Богдан Селезневымрэ.

Урысыем июристхэм я Ас­социацие ыцIэкIэ текIоныгъэр къыдэзыхыгъэхэм дипломхэмрэ нэпэеплъ шIухьафтынхэмрэ афагъэшъошагъэх.

Мы проектым кIэлэеджакIо­хэмрэ кIэлэегъаджэхэмрэ ашIогъэшIэгъонэу анаIэ зэ­рэтыра­дза­гъэм пае республикэм инэ­мыкI къалэхэмрэ ирайонхэмрэ а Iофтхьабзэр ащалъагъэкIотэнэу унашъо ашIыгъ.