Тыгъэнэбзый

Гъэтхапэм и 8-р – бзылъфыгъэхэм я Дунэе маф

Гъатхэ

Ар илъэсым иохътэ анахь ныбжьыкI, кIэракI, нэфын. Гъэт­хапэр, мэлылъфэгъур, жъоныгъуакIэр гъэт­хэ мазэх, зыр зым нахь дах, нахь фаб, Iугъэ­шIыгъ; тыгъэр мафэ къэс нахь къыдэкIуае, чIыгур къэфабэ; осыр ежъухы, ощхыр зэпэу, чIыгур къэгъушъы; уцыр шхъон­тIабзэу къэкIы, къэгъэгъэ пасэхэм къарехы, гур ащэфэу; цIыфхэр Iэжь-лъэжь псынкIэхэу IофшIэнхэм афежьэх, хэбдзэ къодыемэ, адыгэ чIыгур боу гъэ­бэжъулъ!

Гъатхэр мэфэкIхэмкIи бай:

Гъэтхапэм и 8-р – бзылъфы­гъэхэм я Дунэе маф. Тянэхэм, тшыпхъухэм, тинанэхэм, шъхьэ­гъусэхэм, ныбджэгъу хьалэлхэм ямаф.

Бзылъфыгъэхэр арба дунай гъэдахэхэр ыкIи емызэщыжь хъуп­хъэхэр: сабыир апIу, унагъор ашIэ, аIэ зынэсырэр агъэчъы, шIыкIашIох, Iугъэ-шIыгъэх; шъырытых, акъылышIох. Тиадыгэ бзылъфыгъэшъ, «уай— уай!» аригъаIоу, иIэдэбкIэ, инэхъойкIэ, ишIыкIэшIуагъэкIэ, игубзыгъагъэкIэ тарихъ культурэм хэхьагъ. Непэрэ мафэр армэ, бзылъфыгъэр – врач-хирург, архитектор, тыжьынышI, космонавт, сурэтышI, усакIо, журналист, артист, композитор, музыкант – Ны. Ащ фэмышIапхъэ щыIа?! Къатенагъэп хэти: усакIуи, тхакIуи, композитори бзылъфыгъэм идахэ аIэтыгъ.

Гъэтхапэм и 14-р — адыгабзэмрэ адыгэ тхыбзэмрэ я Маф

Бэрэтэрэ Хьамид
Синыдэлъфыбз

Джыри згъэшIэ­нэу сэшIэ сэ гъи­шъэ,
Ау сымышIэжьмэ синыдэлъфыбзэ,
Нарт Саусырыкъо сшIэна ихъишъэ,
Айдамыркъан сшIэна игъыбзэ?
СIорэмылъыжьи адыгэ псалъэр,
Сянэ сыдэущтэу ыцIэ къесIона?
Сыбзэ Iумылъмэ, шIулъэгъу пщына­лъэр
Слъэпкъ сыдэущтэу фэзгъэлэжьэна?
СэшIэ сэ Iаджи адыгэ хабзэр
ШъорышI тамыгъэ зыфишIыжьыгъэу,
Ау Пшызэ икIмэ, иадыгабзэ
ЗигъэнэшIошIзэ щыгъупшэжьыгъэу.
СикIыгъ сэ Пшызи, сикIыгъ хэгъэгум,
Ау сщыгъупшэжьыгъэп лъэпкъым ылъапсэ,
Гупшысэ къабзэу дэлъыр сыбгъэгум
КъырысIотагъ сэ сиадыгабзэ.
* * *
Акъылрэ зэхэшIыкIырэ зиIэмкIэ, епIожьын имыщыкIагъэу, бзэр – псэ, нэ ыкIи Ны.

Мэлылъфэгъум и 1-р – сэмэркъэум, щхым я Маф


Мэлылъфэгъум и 12-р – космонавтикэм и Маф

Апэрэ космонавтэу Юрий Гагариныр космосым зыбыбыгъэр илъэс 58-рэ хъущт. Ау апэдэдэ космосым гъогу пхырызыщыгъэ цIыфым ыцIэ хэти щыгъупшэрэп, илъапI. А лъэуж ялыем нэмыкI нэбгырабэ ащ ыужым рыкIуагъ.

Жъоныгъуа­кIэм и 1-р – IофшIэным ыкIи гъатхэм ямэфэкI

Хэти пытэу тыгу итыубытэн фаер IофшIэныр щыIэкIэшIум зэрилъапсэр, Iофым цIыфыр зэриу­зэн­кIырэр ары.

ГущыIэжъэу «Лажьэрэм лыжъ ешхы» зыфиIорэм бэ къыубытырэр, ущыIэ пшIоигъомэ, ущысынэу щытэп.

ЖъоныгъуакIэм и 9-р – ТекIоныгъэм и Маф

Ар нэпсыр, гушIуагъор бэу зыхэлъ мэфэкI. Советскэ народым, мамырныгъэр, шъхьа­фит­ныгъэр, гупсэфыныгъэр зыгъотыжьыгъэ­хэр шIэхэу илъэс 74-рэ зэрэхъурэр тихэгъэгу ыкIи ащ исубъект пстэумэ игъэкIоты­гъэу ащыхагъэунэфыкIыщт. Къэрэмыхъужь ныбжьи ащ фэдэ зэо тхьамыкIагъо!

Бзыухэр къэбыбыжьыщтых

Гъатхэм, анахьэу мэлылъфэгъум, дунаир гоIу къытфашIыжьыщт къолэбзыу зэфэшъхьафхэу къыб­лэм къибыбыкIыжьыщтхэм. Гъэтхэ къэгъэгъэ пкIырапкIынэхэм, гъэтхэ жьы къабзэм, уцымэ IэшIум ыкIи бзыу орэд жъынч макъэу чIыр зэлъызы­штэжьыщтым афэдэу, гум шъхьапэм нэмыкI тхъагъо къэгъо­тыгъуай.

Дунаир зыдэкIэжьэу, гум щыщ хъурэ гъатхэр къытфэмыгъэсыжьэу сыдигъуи хэти тежэ.

Жэнэ Къырымыз

Ныр

Ны! А гущыIэр гущыIэ лъапI,
Фэбагъэу хэлъымкIэ тыгъэм ычIапI.
Ныр дунаим зэ щыогъоты,
Игуфэбагъэ кIуачIэ къыуеты.
УзыпIугъэ ныр сыдым пэпшIын,
Ным нахь ппэблагъэ тыдэ къикIын!
Джары ныр анахь зыкIэлъапIэр.
Бзылъфыгъэхэм, ныхэм ацIэкIэ усакIохэм, композиторхэм усэ макIэп, орэд макIэп атхыгъэр. Хэта зэхэзымыхыгъэу, къэзымыIуагъэу е зымышIэрэр хэгъэгур зэфэдэкIэ къэзыбыбыхьэгъэ орэдэу «Солнечный круг» зыфиIорэр. Ащ ижъыу тыгу къэдгъэ­кIыжьызэ зедгъэIэтын:
Къытферэпс ренэу тыгъэр!
Къаргъоу огур щэрэт!
Ренэу сянэ серэI сэ!
Ренэу сэ сыщэрэI!

Ныбджэгъур зыщыпсэурэр

(Пшыс)

Зы лIырэ зы шъузрэ щыIагъэх. КIали-гъуали яIа­гъэп, язакъоу псэущтыгъэх.
Чэщ горэм пчъэм къытеуагъэх.
— Хэт ар? – джагъэ лIыр.
— IофшIэныр ары. Шъуиунэ сыщыпсэу сшIоигъоу сыкъэкIуагъ, — джэуап къытыжьыгъ пчъэм къытеуагъэм.
— УсищыкIагъэп, — ыIуагъ бысымым, — гъолъыпIи сиIэп.
ЕтIани пчъэм къытеуагъэх.
— Хэта ар? – упчIагъэ лIыр.
— Тэры, — къызэдаIуагъ мэкъэ заулэ. — Щыт­хъур, Насыпыр, Мылъкур аIоу тыкъыпфэкIуагъ.
— Шъукъихь, шъукъихь! Боу сигуапэ. Шъузэрэфаем фэдизэ шъуис, сиунэ ины, гъолъыпIэр хъои, шъушхыни шъузэшъони шъущызгъэкIэнэп. Шъузымрэ сэрырэ щэхъу унэм исэп.
— IофшIэныр о уиунэба зэрысыр? – агъэшIэ­гъуагъ Щытхъуми, Насыпыми, Мылъкуми.
— Сыд ащ есшIэщт? КъыIухьэгъагъэти, къизгъэхьагъэп.
— Ащыгъум тэ тиныбджэгъу зыщыпсэурэм тыкIон, — аIуи, Щытхъур лъагэу, Насыпыр дахэу, Мылъкур фэшIыгъэу, лIыр алъыбанэзэ IукIыжьыгъэх.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.