Лъыр къеукъэбзы, пщэрыщэ хъухэрэми къашъхьэпэщт

Ащ фэдэ шIуагъэхэр зыхэлъэу народнэ медицинэм зигугъу къышIырэр тишъолъыр щагъэбэгъорэ хьэр ары.

Медицинэ шIэныгъэм къызэриушыхьатырэмкIэ, хьэм фашIэу иIэмкIэ зэнтхъми, коцми, хьамцIыйми апэ рагъэуцо. Ащ илэ­жьыгъацэ бэ крахмалэу ыкIи белокэу хэлъыр.

Хьэм хэшIыкIыгъэ крупэхэр зэтефыгъэхэу тэгъэфедэх – перловэ крупар ыкIи «ячневая» зыфаIорэр. Апэрэр хьацэу шъуампIэ зытемылъыр, укъэбзыгъэр ары, ятIонэрэр гъэтэ­къуагъэр ары. ТIури диетэ зэфэшъхьафхэм ахэхьэх.

Хьэ гъэжъуагъэр (перловэ крупар) бгъэфедэнкIэ дэгъу шIур мэузымэ, сабыир быдзыщэ еогъашъомэ. Ащ лъыр еукъэбзы, пскэныр егъэмакIэ, нахь шъабэ ешIы, пкъышъолыр зэрэпсаоу егъэпытэ. Народнэ медицинэм къызэриIорэмкIэ, адэбзым хэхъоныр ащ зэтыреIажэ (икъежьэгъум). Мыр агъэфедэнкIэ дэгъу пщэры е пщэрыщэ хъухэрэм.

Шъуфэсакъ!

Зыщышъу­мыгъэгъупш хьэ гъэжъуагъэмкIэ узэIэзэжьы хъумэ, кIэн­кIэпсыр пшхыхэрэм ахэбгъахьэ зэрэмыхъущтыр. Джащ фэд, хьэр зыхэгъэжъукIыгъэ псым кIыбгъэгъухэ хъущтэп шъоумрэ уксусымрэ.

IэзэкIэ амалэу иIэхэр

Жъэжъыехэр мэузхэмэ

Хьэ гъэкIысэгъэ хьаджыгъэ («кIытэ» зыфаIорэр) джэмышхышъхьитIум псыжъо литрэ кIэпкIэнышъ, такъикъ 20-рэ щыбгъэтыщт. Ар зызэтебгъэчъы­жьырэм ыуж щаим е псым ычIыпIэкIэ уешъозэ пшIыщт.


Диатезым ыгъэгумэкIыхэрэм

ЦIыфым ышхырэ гъомылапхъэхэм ащыщ къемыкIоу, ащ къыхэкIэу кIышъом къытырип­хъэу (анахьэу кIэлэцIыкIухэм), ыгъэгумэкIэу бэрэ тырехьылIэ. АщкIи хьэр Iэзэгъоу еIо народнэ медицинэм. Ащ пае хьэ грамм 500-рэ чъыгэе кIышъо грамм 30-рэ зэхэплъхьанхэшъ, дэгъоу пхьаджыщт. Ар псы литри 10-м хэптэкъонышъ, мэшIо макIэм сыхьатныкъорэ къыщыбгъэжъощт, сыхьатрэ щыбгъэтыщт. КIышъор лъэшэу мэхъупцIымэ, а псымкIэ зыбгъэпскIыщт.


Лъы макIэ пкIэтыныр (малокро­виер)

Хьэ гъэкIысэгъэ хьаджыгъэ джэмышхышъхьэм псы стэчан кIэпкIэнышъ, чIыпIэ фабэ горэм сыхьатрэ щыбгъэтыщт. Нэужым ар такъикъи 10-м къэбгъэ­жъощт. Зэтебгъэчъыжьынышъ, ушхэным ыпэкIэ стэчанныкъо зырызэу мафэм щэгъогогъо уешъощт.

Щын къытекIагъэмэ

Ащ фэдэу кIышъом къытекIэрэм уеIэным, къибгъэкIыным уфэсакъын фае инфекцие хэмыхьаным фэшI. Народнэ медицинэм къызэриIорэмкIэ, хьэ цыпэ чан цIыкIур дэгъоу бгъэплъынышъ, ащкIэ щыныр тебгъэстыкIыщт.

Лъым шъоущыгъубэ хэлъымэ

Хьэ гъэкIысэгъэ (кIытэ) гъэ­ушъэбыгъэ джэмышхышъхьитIум псы литрэ кIэпкIэнышъ, сыхьатиплIырэ щыбгъэтыщт. Ащ стэчанныкъо зырызэу мафэм 4 – 6 уешъощт тIэкIу дэдэ шъоу дэпшхызэ.


КIэтIыишхо етагъэр (колитыр)

Мы лэжьыгъэм играмм 50-м псыжъо кIэпкIэнышъ, сыхьатихырэ щыбгъэтыщт. Нэужым такъикъ 15-рэ къэбгъэжъонышъ, етIани сыхьатныкъорэ щыбгъэ­тыщт. Узыжьынышъ, мафэм 3 – 4 уешъощт стэчаным изым ызыщанэ фэдизым.

Ныбжьымрэ гъомылапхъэмрэ

ЦIыфым ыгъашIэ къэс пкъышъолми зызэблехъу: апэ ащ хэхъо, зыпкъ еуцо, етIанэ тIэкIу-тIэкIоу жъыгъом зыфегъазэ.

ШIэныгъэлэжьхэм къызэрэхагъэщырэмкIэ, ныбжьым елъы­тыгъэу уз зэфэшъхьафхэр цIы­фым къеузыным ищынагъо нахь хэхъо. Ахэм янахьыбэр агъэгумэкIы атеросклерозым, лъыдэкIуаем, гум, шъоущыгъу узым, нэмыкIхэм. Ау медицинэ шIэныгъэм къыушыхьатыгъ гъомылапхъэу бгъэфедэн фаехэр тэрэзэу къыхэхыгъэхэ хъумэ, жъыгъор нахь къызэтебгъэуцон, нахь жъажъэу ар къызэхэпшIэнэу хъун зэрилъэ­кIыщтыр.

БэшIагъэу агъэунэфыгъ егъэ­лыягъэу щымытэу ушхэу, Iэ­шIумрэ тхъур бэу зыхэлъ гъомылапхъэхэмрэ нахь макIэу бгъэ­федэхэ хъумэ зэрэна­хьы­шIур. Ау уижъышъхьэр арэп арэущтэу узышхэн фаер, «ныбжь гурыт» зыфаIорэм щебгъэ­жьэ­нэу щыт. ШъуиIанэ нахьыбэрэ тежъугъэтых щэ шIоIугъэм ха­шIыкIырэ гъомылапхъэхэр, клетчаткэр бэу зыхэлъ кру­пэхэр.

Псыхъо ыкIи хы пцэжъыехэр, хэтэрыкIхэр, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр бэкIэ нахь пыутых ыкIи нахь федэх лы пщэрым е нэкулъым анахьи.

Уахътэ шъуиIэмэ, амал шъу­фэхъумэ мэзым шъукIу, къыщышъукIухь, жьы къабзэ къа­шъущэ. Ащ фэдэу физическэу пкъышъолым Iоф ебгъэшIэным федэу хэлъыр наукэм къеушыхьаты.

Зыщышъумыгъэгъупш: къэбаскъэр, пхъыр (морковкэр), гыныплъыр, бэлыджыр, помидорыр, нэшэбэгур, щыбжьый IэшIур, бжьыныр, бжьыныфыр гъэщтыгъэхэми, гъэшIоIугъэхэми, нэмыкI шIыкIэкIэ нахьыбэрэ жъугъэфедэнхэ амал шъуиIэмэ, пкъышъолымкIэ сыдигъуи фе­дэх.

«Жъыгъор узэп, ар цIыфым ищыIэныгъэ изы Iахь» аIо. Ар ифэшъуашэм тетэу жъугъэ­шIэным, бэгъашIэ шъухъуным фэшI гъомылапхъэу жъугъэфедэрэм мэхьанэшхо зэриIэр медицинэ шIэныгъэм къеушыхьаты.

Псауныгъэ Тхьэм къышъует!

Нарэхэр

— Доктор, мыузырэ цэм сыд пае ушIонагъ, арэп Iуп­чынэу щытыр!
— УмыгумэкI, узырэми сынэсыщт, иIоф къэсшIэщт ащи.

* * *

— ОшIа, лъэшэу сыкIэгъожьы стоматологэу сызэремы­джа­гъэмкIэ.
А зыр ары бзылъфыгъэм ыжэ зэтырыригъэлъхьан зылъэ­кIырэр.

* * *

— Доктор, сцэ чэщ къэс мэузы, сигъэчъыерэп. Сыда сшIэщтыр?
— Унагъом федэ къыфэпхьыщт, чэщырэ Iоф зыщыпшIэн IофшIапIэ уIухьащт.

* * *

Санитархэм ахьы сымаджэу носилкэхэм ателъыр.
— Зэ, шъукъэуцу, таблеткэ горэ къысэшъутымэ хъункIи пшIэнэп…
— УмыгущыI!
— Укол горэ къысфэшъорэшIа?!
— УмыгущыI къыуаIуагъэба!
— Адэ капельницэ къысхэшъорэгъэуцуа?..
— УмыгущыI! Врачым «Моргым шъущэ» ыIуагъэшъ, ут­щэщт.

* * *

Сымаджэм ынэ къызызэтырахыкIэ халат фыжьыр зыщыгъыр елъэгъушъ, макIэу къеIо:
— Доктор, сылIагъэп ныIа?
— Сыдокторэп сэ, сы Архангел Гавриил.

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр ЖакIэмыкъо Аминэт.