Къалъытэжьыщтых

Кавказ биосфернэ заповедникым щыпсэурэ псэушъхьэу къушъхьэ ачъэр Адыгеим ыкIи Краснодар краим я Тхылъ Плъыжьхэм, МСОП-м (Список Международного союза охраны природы) и Спискэ Плъыжь адэхьагъэх.

Илъэс къэс ахэр зыщыпсэурэ чIыпIэхэр къаплъыхьэх, зэрэхъухэрэ пчъагъэр къалъытэжьы. Ащ фэдэ ушэтынхэр кIы­мэфэ уахътэр ары зы­рагъэкIокIыхэрэр, сыда пIомэ ос кIыIум къыте-нэрэ лъэужхэм специалистхэм яIофшIэн къафагъэпсынкIэ.

Джыри шIэхэу Лэ­гъо-Нэкъэ къушъхьалъэм ахэр къыщалъытэжьыщтых. Ачъэхэр зыфэдизхэр 1948-рэ илъэсым къы­щегъэжьагъэу атхы. Аужырэ илъэс 70-м къыкIоцI ахэм япчъагъэ 1700-м нэсыгъагъ. Я 90-рэ илъэс­хэм зэрэхъужьыщтыгъэхэм процент 60 къыщыкIэгъагъ. Аужырэ илъэс­хэм ахэхъожьы, япчъагъэ миным ехъужьыгъ.

Кавказым ис къушъхьэ ачъэхэм къин зэралъэ­гъурэр апэрэу я 19-рэ лIэ­шIэгъум ыкIэхэм адэжь шIэныгъэлэжьхэм къыхагъэщыгъагъ. КIымафэрэ чъыIэр къяхьылъэкIы, ос куум ашхыщтыр къычIэхыгъуае мэхъу, къушъхьэхэм осыр е чIыгоу ателъыр къеохэу къыхэкIы, цIыфхэри къяшэ зэпытых. Ахэм зэкIэми язэрар къэкIо.

Мэзым щыщ Iахьхэр раупкIыхэу, мэзхэм гъогухэр апхыращыхэу, къу­шъхьэтх лъагэхэм хьайуанхэр аща­гъэхъухэу, ачъэхэм яша­кIохэу зырагъажьэм Кавказым ичIыпIабэмэ ахэр арыкIодыкIыжьыгъэх. Темыр Кавказым къызкIинагъэхэр Кавказ био­сфернэ заповедникым ынаIэ ренэу зэратыригъэ­тырэр ары.

Шъаукъо Аслъангуащ.