Мурат Яган игупшысэ дунай

Философым и Мафэ фэгъэхьыгъэ Iэнэ хъурае темэу «Философия и социология в культурном пространстве региона» зыфиIорэмкIэ шэкIогъум и 17-м гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм щыIагъ.

Ащ хэлэжьагъэх институтым, АКъУ-м яшIэныгъэлэжьхэр, культурэм иIофышIэхэм ащыщхэр, журналистхэр.

Зигъо IофыгъомкIэ Iофтхьабзэр къызэIуихыгъ гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым идиректорэу, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЛIыIужъу Адам. Iэнэ хъураер адыгэ-абхъаз лъапсэ зиIэ темыр-американ философэу Мурат Яган итхылъыкIэу «Хабзэ и Суфизм» ыIоу шIэныгъэлэжьэу, Кавказ Ассоциацием йогэмкIэ и Президентэу Жэнэ Заур Къырымызэ ыкъом зэридзэкIыгъэм зэрэфэгъэхьыгъэр къыIуагъ. ГущыIэр ащ фигъэшъошагъ.

Мурат Яган игупшысэ дунай, иIофшIагъэхэр ашIогъэшIэгъон дэдэхэу шIэныгъэлэжьхэу къэралыгъо зэфэшъхьафхэм ащыпсэухэрэр ахэр зэхафэу, зэрагъашIэу, ежьхэми яшIошI-еплъыкIэхэр ахэмкIэ кIагъэтхъэу зэрэлажьэхэрэр игущыIэ Заур къыщыхигъэщыгъ. Ежь З. Жанэм цIыф бэгъашIэхэм яшхакIэкIэ монографиер ытхы зэхъум, апэдэдэ Мурат Яган ишIэныгъэ IофшIагъэу «Феномен кавказского долголетия и питания» зыфиIорэм зызэрэфигъэнэIосагъэр, абхъаз шIэныгъэлэжьхэм яупчIыжьи, мы мэхьанэ зиIэ тхыгъэм изэдзэкIын ыуж зэрихьагъэхэр къыIуагъ, ар дэгъоу зэшIуахыгъэуи ылъытагъ. Учение зэфэшъхьафхэм къапкъырыкIызэ анахь мэхьанэ зиIэм М. Яган къыфэкIуагъэу Заур елъытэ. Эпическэ гъэпсыкIэ-шIыкIэ хабзэхэм — шъошэ дахэм, шIыкIэ-гъэпсыкIэхэм (цIыфыр зыухъумэхэрэми) гъунэ алъыфыгъэныр, ахэр кIэугъоегъэнхэм М. Яган уасэ зэрафишIырэр къыIуагъ, ау мыщ дебгъэштэным е демыгъэштэным ухэтми о уфитэу елъытэ Заур. Мурат Яган итхылъыкIэу «Хабзэ и Суфизм» зыфиIоу бэмышIэу къыдэкIыгъэм нахь къыщыуцугъ. Псэ зыпыт дунаим ыгупчэ ит ЦIыфым — тхьэкъэгъэшIыгъэ гъэшIэгъоным научнэ екIолIакIэ фэшIыгъэныр тхылъым пхырыкIырэ гупшысэ шъхьаIэу зэрэщытыр къыIуагъ. ЧIым къытехъогъэ цIыфымкIэ анахь мэхьанэ зиIэр псэуным, щыIэным ежь ыкIуачIэ иакъылкIэ фытегъэпсыхьэгъэныр зэрэапэрэр, ау сыд ишIыкIэми, ушхэу, учъыеу, мафэхэр, мазэхэр, илъэсхэр пкIэнчъэу огъакIохэкIэ, пкIуачIэу уицIыфыгъэ хабзэ зэшIопхэу зэрэщымытым Жанэр къащыуцугъ. ЦIыфыр наукэм иобъект (ипредмет) инэу зэрэщытыр, джащ фэдэ къабзэу «сознанием» (акъылым) иамалхэр зэкIэ зэгъэшIагъэу кIэгъэтхъыгъэнхэр, акъылыр шIуагъэ хэлъэу гъэфедэгъэныр «Хабзэ и Суфизм» зыфиIорэ тхылъым М. Яган къыщызэхифыгъэу, къызэрэщыриIотыкIыгъэм узэригъэразэрэр З. Жанэм хигъэунэфыкIыгъ. Философ инхэм — Сократ, Плутон а зэкIэмкIэ яеплъыкIэхэр зэфищэжьхэзэ, тхылъыкIэу «Хабзэ и Суфизм» зыфиIорэм купкIышхо зэриIэр, дунэе гупшысэм лъапсэу иIэр ежь ЦIыфым, иакъыл, гъэшIэ Хабзэм къапкъырыкIэу, зэрэзэфэкIожьхэрэм анаIэ тыраригъэдзагъ. ЦIыфыр опсэуфэ акъыл-амалыр пытэу ыIыгъэу щыIэным Хабзэр фэлажьэу, ар пшIэу, бгъэфедэмэ, бзэджагъэм, Iэягъэм ащыухъумагъэ узэрэхъущтым, гукъэбзагъэм, зэфагъэм, шъыпкъагъэм, Iофыр уикIэсэным, ащ уегугъуным, шIум, дэхагъэм, зэхэтыкIэ-зэфыщытыкIэ дэгъухэм, акъылыгъэ хэлъэу пшIэрэ ыкIи пшIырэ лъэбэкъу пэпчъ къызэрэотэжьырэр, пэсэрэ адыгэхэм ячеркес чъыгхатэхэр цIыфышIу IэшIагъэхэу зэрэщытыгъэхэм ягугъу Жанэм къышIыгъ. М. Яган итхылъыкIэу «Хабзэ и Суфизм» зыфиIорэр философскэ кIэн инэу гупшысакIом лIэужхэм къызэрафигъэнагъэр къыIуагъ.

Тхылъым ехьылIэгъэ еплъыкIэ-шIошIхэр шIэныгъэлэжьхэу Хьанэхъу Руслъан, нэмыкIхэми кIэкIэу къыраIотыкIыгъэх. Адыгэхэм ыкIи абхъазхэм яижъырэ культурэ хабзэр ыкIи суфизмэр зэрэщызэхъулIэхэу, зэгозыгъэуцохэрэр къыхагъэщыгъэх. Мурат Яган итхылъ диным зэрэфэмыгъэхьыгъэр, ау ащ гупшысэу щыкIэкIырэр зэкIэ цIыфым иакъыл-гулъытэ шапхъэ кIигъэтхъэу, гушъхьэлэжьыгъэшхоу пкъырылъыр зэрэбгъэIорышIэщтым ишъэфхэр къыщызэIухыгъэхэу, зэрэщыкIэгъэтхъыгъэхэр хагъэунэфыкIыгъ.

МАМЫРЫКЪО Нуриет.

Сурэтыр Iэшъынэ Аслъан тырихыгъ.