Хьарамрэ Хьалэлрэ (Этюд)

Зэлэгъух, зэгъунэгъух, зэджэгогъух Бубэрэ Хьамедэрэ. Бубэ шыхэри шыпхъухэри иIэх, ятэ шофер, самосвал машинэшхом ис, янэ чэмыщ, дэгъоу мэпсэух. Янэ-ятэхэр чаных, ренэу зыгорэ къыIуащэ, къахьы.

Хьамедэ янэ кIэлэегъадж. Ышыпхъу цIыкIурэ ежьыррэ янэжъ-ятэжъхэм акIэрысых, яни зэрахэтэу. Нанэ-татэхэр хъупхъэх, гушIубзыух, цIыфхэри, сабыйхэри лъэшэу якIасэх. Хьамедэ инанэ IэшIоу мэпщэрыхьэ: щыпс-пIастэри, щэлэмэ-хьалыжъохэри, нэмыкIхэри. Ары къэс тэмэшъхьэ кIэлэцIыкIу горэ Хьамедэ игъусэу къыздырещэ е еджагъэхэм фэдэу Бубэ къелъэразэ, епIожьын имыщыкIагъэу Iанэм пэтIысхьэ; яхьалэл, нэнэжъыр ащэгушIукIы, атеупхъухьэзэ егъашхэх. Бубэ зэкIэ псынкIэу, псынкIэу зэкIелъакIэ, етIани фырелъхьэ, ау гузэжъуаIозэ зэриуфэрэтырэр арыщтын, фимыкъугъэм фэдэу къызэплъэкIыжь зэпыт.

Хьамедэ шъэожъый Iоу умышIэнэу, фэсакъэу, дахэу машхэ. ЗышхахэкIэ, «Нан, тыбгъэтхъагъ, тхьауегъэпсэу!» ымыIоу ышIырэп. Тхылъхэр икIасэх, яджэ. «ЦIыф хэкIыщт», — еIошъ ыгукIэ янэжъи, пхъорэлъфым щэгушIукIы, шIоу щыIэмкIэ ары къэс фэлъаIо. Хэти ибын гъогу тэрэз техьэу цIыфы хъуныр арыба зыкIэхъопсырэр.

Бубэ еджэныр хэгъэкIи, тхылъ щыIэми ышIэрэп, ышIэнэуи фаеп. Ау зэрэдэгъур бзэджэн-къэчъыхьан, отэ Iыгъын-теоныр ары. КIо, мыхъужь хъумэ, гъучIыIунэ хиIунэу зыми елъэIунэп. Ау зы мафэ Хьамедэ хэтэ къэлэпчъэжъыер ыгъэтэрэзыжьэу Бубэ къызыдэлъадэм, нэрэ-Iэрэм «дэсыубытыни» ымыIоу къыдэлъэтыжьыгъ. Щэджэгъо шхэгъум къыIулъэрази, картоф тэбэ гъэжъэгъакIэм, нэшэбэгу-къэбэскъэ шIоIу шIагъом закъыхигъэфагъ.

Аузэ, кIалэхэм нахь зыкъаIэтыгъ: Бубэ илъэс 11 хъугъэ, Хьамедэ тыгъэгъазэм ыкIэм илъэси 10 хъущт. Бубэ хэпшIыкIэу нахь шъхьэфэIуш тхьагъэпцI, мыкъыр хьазыр сыдымкIи.

Хьамедэ гуихыгъэ хьалэл, фэлъэкIымэ, къыпфимышIэн щыIэп. Ауми, гъунэгъум игъэпсыкIэ-шIыкIэ гу лъитэ хъугъэ: Бубэ ныбжьи ухэткIи ящагу удищэщтэп, ущигъэджэгущтэп, шхэуи плъэгъущтэп, жьыкIэ щыIэхэм фэдэу. Ау ежьыр упчIэжьыни ымыIоу, зыфаем макIо, ехьэшъ, хъорэ-тIэрэжъэу зырегъэцохъохы. ЕджапIэм зыкIохэкIи, буфетым чIахьэхэрэм закъуедзэ: зы хьалыжъу (пирожок), псы IэшIу стэчан зыдырагъашъо, ау ежьыр хьарам дэд. Арыщтын нахьыбэм «Буб» амыIоу, «Хьарамыр» зыкIытырагъэнагъэр. Есэжьыгъэу маплъэ, макIо, гу лъимытэрэм фэд а цIэм къикIырэм.

Хьамедэ гъунэгъум фэдахэп, гукIэгъушI, Iордэгъаз, хьалэл дэд. Шъэогъур зыми хинырэп, унэм исыми, еджапIэм щыIэми. МэфэкI мафэхэм Хьамедэ ятэжъ сомитф кIэкъыц римытэу къыхэкIырэп. Ежь Буби (ащ гу лъетэшъ), фэе-фэмыяшъоу, «тэри тянэрэ-тятэрэ зэкIэми икъун къытатыгъ» еIо, емыупчIыгъэхэми, ахъщэ жъгъэй макъэр къегъэIу, ау хьацэ дэд, ащ хэIабэу зыгорэ къыщэфыщтэп. Бэу мороженэр, нэмыкI IэшIухэр къэзыщэфыгъэхэм загуригъэлъасэзэ адэшхэ, исомэ къегъанэ. ЕтIанэ ригъэкъугъэ ахъщэмкIэ зыгорэ ещэфы, велосипед кIэкъыци иI.

Бубэ уинасыпмэ утефэнэп, ыцэ Iууигъэчын зыгорэ къыпфишIэным ыпэу е ыпкIэ хэмылъэу пфэхъыещтэп. Зы мафэ ятэжъ дэсыгъэп, шIуанэхэр Бубэ ятэ къыригъэгъэлъынхэу Хьамедэ янэжъ ыIофытагъ, къыгъэцэкIагъ. ЫужыIокIэ, мэфэ киноум еплъынхэу зэкIохэм, умышIэмэ ныбжьи зэтемыфэжьыщтхэм фэдэу, сериитIумкIэ сомэр Хьамедэ Бубэ ригъэтыгъ. Ар хэмытыхэми, мафэ къэс ыгъашхэу, къыщэфырэм зэрэхимынырэри екъуба, ау шIыкIэ тхьамыкIэхэр Бубэ хэлъых. Икласс исхэм Бубэ зыхаIожьырэп, «хьарамыжъ» раIо. Ау Хьамедэ ыгу къео игъунэгъу раIуалIэхэрэр, «ахъщэ къырамытымэ сыда ышIэщтыр?» зыфэпIощтым фекъудыи, зэрилъэкIэу ынаIэ тырегъэты.

Ау район олимпиадэм физикэмкIэ Хьамедэ апэрэ чIыпIэр къызэрэщыфагъэшъошагъэр зешIэм, мо Бубэ Iулэу плъэгъурэр губжыгъэ: «Хьамеда физикэр зышIэрэр? Янэ школым Iутыти, къыфаригъэгъэуцугъ», — ыIуагъ. Джарэу шъугъуал, ау тхылъыр къыридзахэрэп, еджэрэми еплъ ащ риIуалIэрэм!

«Сяти сяни еджагъэхэп, ау унэшхуи, чэу лъаги, чэми, шкIи, чэти, нэмыкIи тиI», — ыIуи, ины хъугъахэм фэдэу зигъэпсыгъ зы мафэ. Аущтэу зэрэщытзэ, Хьамедэ Бубэ ыгу ебгъэрэп, шIощхэн, упIэпIыжьэу. Хьамедэ Iэтахъоми, гулъыти, шъхьэкIафи хэлъ, хьалэл, зафэ, хэти ишIуагъэ ригъэкIыным пылъ. Ар дэгъу нахь дэеп, кIэлэшIур цIыфхэм якIас, илэгъухэр «ХьалэлкIэ» ащ еджэх. Тыгъужъыгу уиIэу укъэтэджыным бэкIэ нахьышIу ыкIи нахь дах ухьалэлыныр. «Хьамедэ лIы хэкIыщт» язэрэгъаIо нахьыжъыбэми, кIэлэегъаджэхэми.

ДЗЭУКЪОЖЬ Нуриет.