Адыгэ шыкIэпщынэм и Атлас — шIушIэ тхылъ «Адыгэ шыкIэпщынэм и Атлас» зыфиIорэ тхылъыкIэ шIэхэу къыдэкIыщт.

Ар зыгъэхьазырыгъэр Адыгеим изаслуженнэ сурэтышIэу ГъукIэ Замудин.

Zamudin GuchevЯ XIX-рэ лIэшIэгъум ыкIэхэм къащегъэжьагъэу джырэ уахътэм къынэсэу адыгэхэр зыщыпсэурэ чIыпIэ пстэуми щызэрахьэрэ шыкIэпщынэхэу 150-рэ, шыкIэпщынаохэу 127-рэ, шыкIэпщынэо купхэу 66-рэ атехыгъэ сурэтхэу зэкIэмкIи 343-рэ Атласым дэт. ШыкIэпщынэм къырагъэIорэ мэкъамэхэм анахьышIухэр СD-м тетхагъэхэу тхылъым игъус. БзищкIэ тхылъыр тхыгъэ (адыгабз, урысыбз, инджылызыбз), нэкIубгъо 480-рэ мэхъу. ШIушIэ тхылъэу зэрыщытым ихьатыркIэ, уасэу иIэщтыр типографием зэрэтыридзэщтыр ары.

Тхылъыр къызIэкIэхьанэу фаехэр кIэтхэнхэ алъэкIыщт: кIэтхапкIэр сомэ 1570-рэ.

УпчIэ зиIэхэм апае тел.: 89286638329;e-mail: gu- chevz@bk.ru

«Адыгэ шыкIэпщынэм и Атлас» зыфиIоу ГъукIэ Замудин ыгъэхьазырыгъэр адыгэхэм ямызакъоу, Урысыем щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэр пштэхэми, ащ фэдэу зы пщынэ Iэмэ-псымэ ехьылIэгъэ пстэури къыхахынэу зэрэхъугъи, ишIыкIи, игъэпсыкIи, къегъэIокIэ амалхэри, джырэ уахътэм къызэрэсыгъи зы чIыпIэ щызэхэугъоягъэу къызэрэтырадзэрэр апэрэ. Адыгэхэм ямузыкальнэ культурэ изы пкъыгъо хьалэмэтэу шыкIэпщынэм игъашIэ илъэныкъо пстэури къэзыгъэлъэгъорэ сурэтхэмкIэ тхылъыр пкIагъэ. Илъэс пчъагъэхэм шыкIэпщынэм икъэбарэу ГъукIэ Замудин ыугъоигъэр, Iэмэ-псымэм ушэтынэу ришIылIагъэхэр, пасэм къыщегъэжьагъэу шыкIэпщынэ лъэпкъэу адыгэхэм ахэлъыгъэхэр зэрэзэтефыгъэхэр, ахэм яшIыкI, къегъэIокIэ егъэджапIэу щыIэ хъугъэхэр, непэрэ мафэм шыкIэпщынэр къызэрэхэуцожьыгъэр игъэкIотыгъэу тхылъым къеIуатэх.

Дунаим щызэлъашIэрэ музейхэу Налщык, Краснодар, Ставрополь, Москва, Санкт-Петербург, Тбилиси, Париж, Тыркуем икъэлэ зэфэшъхьафхэм, Америкэм (къ. Денвер) адэтхэм ачIэлъ шыкIэпщынэхэм, унагъохэм арылъхэм якаталог тхылъым дэт. ШыкIэпщынэ пэпчъ икъэбар, ипаспорт игъэкIотыгъэ игъус. 1914-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу непэ къэсыфэ шыкIэпщынэм къырагъэIорэ мэкъамэхэр СD-м тетэу тхылъым игъусэм Кавказым щыкIэдзагъэу адыгэр зыщыпсэурэ къэрал пстэуми къегъэIокIэ амалэу аухъумэгъэ пстэури къызэлъеубыты. ШIэныгъэм, культурэм алъэныкъокIэ шыкIэпщынэм мэхьанэу, зэшIокIэу иIэр тхылъым къызэригъэлъагъорэм епхыгъэу бэ къэпIон плъэкIыщтыр. Ау сэ къыхэзгъэщмэ сшIоигъор адыгэхэм ялъэпкъ кIэн ухъумэгъэнымкIэ анахь осэшхо зиIэ IофшIагъэмэ Замудин ыгъэхьазырыгъэ каталогыр зэращыщыр ары. Джырэ лъэхъаным зэрэдунаеу ыгъэгумэкIэу лъэпкъ культурэ кIэныр къызэрэуухъумэщт шIыкIэмрэ амалхэмрэ алъэхъух, программэхэр зэхагъэуцох, шъхьадж илъэпкъ культурэ илъэгагъэ къэзыушыхьатырэ Iэпэщысэхэр зэрагъэуIух, къатхыхьэх, шIэныгъэ плъапIэ ращэх. «ШыкIэпщынэм и Атласэу» ГъукIэ Замудин ыгъэхьазырыгъэр адыгэхэмкIи, шъолъырэу тызщыпсэурэмкIи егъэжьэпIэшIу хъущт культурэм хэхъоныгъэу ышIыхэрэм якъэгъэлъэгъонкIэ, IорыIуатэр лIэужхэм зэрэзэIэпахырэр къэушыхьатыгъэнымкIэ.

Зы лъэныкъомкIэ, ГъукIэ Замудин итхылъ къыщытыгъ шыкIэпщынэм итарихъ. ДжэгуакIом иинститут пщынэ Iэмэ-псымэхэр зэрэщылажьэщтыгъэхэм яхьылIэгъэ къэбархэу, сурэтхэу, авторым къыугъоигъэхэм шыкIэпщынэм изэхэлъыкIэ, икъегъэIуакIэ, ишIыкIэ япхыгъэр къагъэлъагъо, къэIуакIэхэу (терминхэу) зэшIуигъэуцожьыгъэхэм ауасэ къэIогъуай. НэмыкI лъэныкъокIэ уеплъымэ, тхылъым къыIуатэрэр пщынэ Iэмэ-псымэу дунаим текIосыкIыжьынэу ежьэгъагъэр икIэрыкIэу щыIэныгъэм къызэрэхэуцожьыгъэм икъэбар. Ежь Атласым къыгъэлъагъорэр зэкIэ ГъукIэ Замудин ылэжьыгъэм къыкIэкIуагъ. Джырэ шыкIэпщынэо-шыкIэпщынэшI Iазэхэу зикъэбар, зисурэт тхылъым дэтхэм янахьыбэр Замудин ыгъэсагъэх. Iо хэмылъэу, ыужкIэ къыкIэлъыкIощтых ГъукIэ Замудин и Школэ идунэететыкIэ зыушэтыщт шIэныгъэлэжьхэр.

EPSON MFP image
EPSON MFP image

Атласым изэхэтыкIэ авторым игухэлъхэм афэIорышIэ: пэублэ шIэныгъэ статьяхэм тхылъыр къызэIуахы (зыр — искусствоведэу Алла Соколовам ытхыгъ, адрэр — ГъукIэ Замудин). ШыкIэпщынэхэм, шыкIэпщынаохэм, ансамблэхэм ясурэтхэм къэбар игъэкIотыгъэхэр апытхагъэхэу куп-купэу гощыгъэх. Тхыгъэ гуадзэм къыщытыгъэх СD-м тетхэгъэ мэкъамэхэмрэ шыкIэпщынаохэмрэ ацIэхэр, литературэу ыгъэфедагъэр, шыкIэпщынэм ехьылIэгъэ аудио-видео материалхэу чIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащаухъумэхэрэм ацIэхэр.

Къэбарэу, шIэныгъэу тхылъым къызэлъиубытырэмкIэ зэбгъэпшэщтыр къэгъотыгъуай. Лъэпкъ шIэныгъэм, тарихъым, музыкэм яушэтын дэлажьэхэрэм, студентхэм, кIэлэегъаджэхэм, зы гущыIэкIэ къэпIон хъумэ, зэкIэ адыгэ культурэр зышIогъэшIэгъон пстэуми тхылъым гу зэрэлъатэщтэу, зэрашъхьапэщтым щэч хэлъэп. Ащ имызакъоу, тхылъыр зэрэгъэкIэрэкIагъэм, зэрэзэгъэкIугъэм амал къаты шIухьафтын лъапIэу узфэупсэрэм фэпщэин плъэкIынэу. БзищкIэ тхылъыр зэрэтхыгъэм (адыгабз, урысыбз, инджылызыбз) ихьатыркIэ, Адыгэ Республикэм, Урысыем, IэкIыб хэгъэгухэм ащыпсэухэрэми тхылъыр ашIогъэшIэгъоныщт.

ПАШТЫ Мадин.

Филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидат, гуманитар шIэныгъэхэмкIэ Адыгэ республикэ институтым этнологиемкIэ ыкIи лъэпкъ искусствэхэмкIэ иIофышIэ шъхьаI.