Къиныр нахь IэтыгъошIу тэжъугъэшIы

Тхьаркъохъо Адам истатьяу «Дин Iофыгъохэм атегущы­Iагъэх» зыфиIоу жъоныгъуакIэм и 26-м «Адыгэ макъэм» къыхиутыгъэм ислъам диным ишапхъэхэр зэфэдэу гъэцэкIэ­гъэнхэ зэрэфаер щыхигъэунэ­фыкIыгъ. Адыгеим ыкIи Пшызэ шъолъы­рым ащыпсэурэ быс­лъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ Iимамхэм, ефэндхэм яшIэны­гъэхэм ахэ­гъэхъо­гъэнымкIэ курсхэм якъы­зэIухын фэгъэхьы­гъэ зэхахьэу щыIагъэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъ­хьэу Тхьа­кIущынэ Аслъан къы­щиIогъэ гущыIэхэм аде­сэгъа­штэ: «Хьадэм ифэIо-фашIэхэм ягъэ­цэкIэн зы шэпхъэ гъэнэфагъэ пылъын фае». Ащ фэгъэ­хьыгъэ гупшысэу тиIэхэр зэфэтхьысыжьынхэшъ, зэфэдэу тырыпсэунэу зы шапхъэ къыхэтхын фае.

Мы Iофыгъом фэгъэхьыгъэ гупшысэхэр «Адыгэ макъэм», Теуцожь районым къыщыдэ­кIырэ гъэзетэу «Теучежские вести», Адыгэкъалэ игъэзетэу «Единство» зыфиIохэрэм, нэ­мыкIхэми къыхаутых, ау зы шапхъэм джыри тынэсыгъэп. Алахьэм къин къытферэмыхь, ау ари щыIэкIэ-псэукIэм щыщ. Ислъам диным рылэжьэрэ цIыфхэмкIэ къин зыщыIэ уахътэм ащ хабзэу пылъхэр зэфэдэу дгъэцакIэмэ, ныбжьыкIэу тауж къикIыхэрэр диным диштэрэ шапхъэхэмкIэ псэущтых.

Унагъом къинэу къыфыкъо­кIыгъэр нахь IэтыгъошIу зэрэт­шIыщтым фэIорышIэрэ шапхъэ­хэр дгъэфедэхэмэ нахь тэрэз. Ащ пае къин зиIэ унагъом тыдэIэпыIэныр пшъэрылъэу зыфэдгъэуцужьын фае. Дунаим ехыжьыгъэр зыдалъхьащт бэным, пхъэмбгъум ягъэхьазырын, джыназым ишIын тахэлэжьэныр, бэным ятIэ тыра­такъо зыхъукIэ тадэIэпыIэныр, фэшъхьаф фэIо-фашIэхэми тахэлэжьэныр псапэ.

Динлэжьхэр зэIокIэх, ислъам диным итарихъ, ащ диштэрэ ыкIи димыштэрэ шапхъэхэм атегущыIэх, ау ахэр зэкIэ уиза­къоу е нэбгырэ заулэ ухъоу бгъэцэкIэнхэ плъэкIыщтэп. Дин­лэжьхэм тагоуцон, тэрэзэу къа­Iорэм мэхьанэ еттын ыкIи дгъэцэкIэн фае.

Мы Iофым фэгъэхьыгъэ зэ­IукIэ къуаджэу Нэшъукъуае имэщыт щыкIуагъ. Ащ хэлэжьагъэх Джэджэхьаб­лэ щыпсэухэу Дэрбэ Хьамзэт (хьа­джэ), Теуцожь Мос (хьаджэ), Мыгу Щухьаибэ, Хъут Якъубэ, Нэшъукъуае щыпсэухэу КIыкI Абрек, КIыкI Юныс, Хэ­кужъ Аслъанбый, Нэшъукъуае иефэндыщтыгъэу Раджаб Имад, сэры.

Пстэуми зэрэха­гъэ­унэ­фы­кIыгъэу, ислъам диным ишапхъэхэр дгъэцакIэхэмэ, шъхьэ­кIэфэныгъэр, гукIэгъур, шъыпкъэныгъэр, адыгэ шэн-хабзэхэр къытэбэкIыхэу, мытэ­рэзэу къытхафэхэрэ зекIуакIэ­хэр нахь макIэ хъухэзэ ыпэкIэ тылъы­кIотэщт.

ЦIыфхэм ягъот зэфэдэп, мылъку дэгъу зиIэм бэу ыгъэ­кIодын ылъэкIыщт, ахъщэ зи­мыIэм тыдэ къырихыщта? Къин ылъэгъущт, гузэжъогъу хэтыщт, ар псапэп, псэкIоды.

Дунаим цIыфыр зыщехыжьы­гъэ уахътэм осышхоу, хъотыр зэрихьэу, гъогухэр цIэнлъагъо­хэу щыт зыхъукIэ, узэгупшысэнэу Iофым хэтыр макIэп.

ЗэIукIэгъум къытыгъэ еп­лъыкIэмкIэ мыщ фэдэ шапхъэр нахь тэрэзэу плъытэн плъэ­кIыщт: цIыфыр дунаим зехы­жьыкIэ, къыкIэлъыкIорэ мэфищым хьадагъэр дэухыгъэнэу, «щы­гъынIухыжь» зыфатIорэр унэ­гъо кIоцIымкIэ ашIынэу, цIы­фыр дунаим зехыжьыгъэр мэфэ тIо­кIитIу ыкIи илъэс зыхъу­кIэ, мылъ­коу унагъом иIэм елъы­тыгъэу сэдакъэ ытынэу. Сэдакъэр сыд фэдэрэ уахътэ пты­ми псапэу динлэжьхэм ха­гъэунэфыкIы. Мылъку зыIэкIэ­лъым сэдакъэ ымытыми Алахьэм къыфигъэгъун, джэуап къыритын.

ЦIыфыр дунаим ехыжьыгъ, къыгъэзэжьыщтэп. Мэфэ заулэ нахь темышIагъэу зишъхьэгъусэ, зисабый машинэ зэутэкIым хэкIодагъэу, зицIы­фышъхьэ дунаим ехыжьыгъэу щыт унагъом ыдэжь укIонышъ, къыпфишIэу, уигъатхъэу, угу къыбдеIэу сыдэущтэу ущы­шхэщта? А лъэхъаным уигупшысэхэр куоу зэптынхэ фаер дунаим цIыфыр зэрехыжьыгъэр, ащ къызэримыгъэзэжьыщтыр, къызэрэтхэмытыжьыщтыр, ахэм афэгъэхьыгъэу унагъом щыпсэурэ цIыфхэм, лIакъом хэтхэм узэрафэшъыгъорэр ары. Унагъом къинэу телъым хахъо фэтэшIы. Ащ пае «щыгъын­Iу­хыжь» зыфатIорэр унэгъо кIо­цIым имы­кIэу зэхэщагъэмэ нахь тэрэзэу тэлъытэ.

Дунаим утетыфэкIэ мы­хъун умыIо, умышIэ. Шъыпкъэныгъ, шъхьэкIэфэныгъ, гукIэгъуныгъ зыфаIохэрэр зыхэгъэлъых. Ахэр арых ахърэт мафэм бгъотыжьыщтхэр.

Ау цIыфхэр нахьыбэрэ зэхапщэхэмэ, дунаим ехы­жьы­гъэр нахь гъэлъэпIагъэ хъунэу еплъы­кIэ зиIэхэри щыIэх. Хьадэр зыгъэлъэпIэщтыр ежь дуна­им тетыфэкIэ шIушIагъэу иIэр ары.

Дунаим ехыжьыгъэм мылъку фэмыгъэкIодыжьынэу тэри тIо­рэп. Ащ щыщ Iахь сабый ибэ­-хэм, сымаджэхэм, къуа­джэм мэщыт дэтмэ, ащ игъэцэкIэ­жьын, бэн пхъэмбгъум, къэ­нэтIэхэсхэм язэгъэгъотын, къэ­халъэм икъэ­шIыхьан, нэ­мыкIэу зищыкIа­гъэхэм ахаплъхьэмэ, апэIуб­гъахьэмэ, псапэ.

ЦIыфыр дунаим тетыфэкIэ шъхьэкIэфэныгъэ фыуиIэу дэ­зекIу, уикъарыурэ уимылъкурэ къахьыщтым ифэшъуашэм ублэмыкIэу гъашIо ыкIи гъатхъэ. Ахэр псапэх.

ЦIыфыр дунаим ехыжьыгъэу макъэ зыIукIэ, ащ иIахьыл-бла­гъэхэр, иныбджэгъухэр, игъу­нэгъухэр, къоджэдэсхэр къе­кIуа­лIэх, къиныр унагъом, лIа­къом дагощы, ащ изехьан нахь псынкIэ фашIы. ЦIыфы­гъэкIи, мылъкукIи шъхьадж зэрэфэ­лъэкIэу дэIэпыIэ. Сыда ащ ыужым ятIонэрэу, ящэнэрэу, яп­лIэнэрэу цIыфхэр зы­кIэб­гъэгумэкIынхэ фаер? О пшъхьэ­кIи, уиунагъо исхэмкIи, лIа­къом хэтхэмкIи зэпIожьын фае: «Тхьэм егъэпсэух цIыфхэр, къыд­дэIэпыIагъэх, тикъин къыддагощыгъ, нахь псынкIэ къыт­фашIыгъ».

Хьадэр зыдгъэтIылъыкIэ, ащ ыуж къыкIэлъыкIощт уахътэм щыгъынIухыжь, мэфэ тIокIитIу, илъэс Iан тIоу ефэндхэр тымы­гъэгумэкIынхэр, ежь ефэндхэри ащ фэдэ хэгъэунэфыкIхэм ямы­кIолIэнхэр нахь тэрэзэу зэха­хьэм щызэдаштагъ. Уефэндыныр псынкIэп. Къин зиIэ унагъом ыдэжь игъом укIоныр, къиныр дэбгощыныр, пшъхьэкIи угукIи къиныр пщыIэныр, нэмыкI фэIо-фашIэхэр зепхьанхэр зэкIэми афэгъэцэкIэн Iофыгъоп. Ефэндэу Iоф зышIэрэмэ ащ фэдэ амалхэр Алахьэм къахелъ­хьэх, ежьхэми Iоф зыдашIэжьы.

Къиныр зехьэгъэным пае ефэндым пшъэрылъ гъэнэфагъэ­хэр иIэх. Ахэр тэрэзэу зэшIо­хы­гъэнхэм фэшI ефэндымрэ лIа­къоу къин зиIэм щыщ цIы­фым­рэ зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iофыр рагъэкIокIын фае.

ЗыIохэрэр къытхэтых: «Уна­гъом шIоигъор ышIэзэ ефэндыр зекIон фае». Ар тэрэзэп. Къин закъом фэгъэхьы­гъэп, сыд фэдэрэ Iофи шэпхъэ гъэнэфагъэ пылъэу гъэцэ­кIэгъэн фае.

Адыгэ Республикэм ыкIи Пшызэ шъолъырым арыс быслъы­мэнхэм я ДиндэлэжьапIэ лъэIу фытиI хьадэм ифэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн пылъ шапхъэхэр ефэндхэм алъагъэIэсынхэу, ахэм цIыфхэри ащагъэгъозэнхэу. КъыдгурэIо мы Iофым уахътэ зэрищыкIагъэр, сыда пIомэ цIыфхэм яеплъыкIэ икъу фэдизэу зэбгъэшIэн ыкIи зэфэпхьысыжьын фае.

ЦIыфхэр зэIокIэх, зэдэгу­щыIэх, зэдэIэпыIэх, хъяри къи­ни зэдагощы, ау къытхэтых шъыпкъэм илъагъо IэкIыб зышIыхэрэр. Ахэр шъыпкъэ зыIохэрэм агоуцонхэшъ, адэлэжьэнхэ фае. О пшъхьэкIэ е уиунагъокIэ Iоф горэ къызэрэбдэхъущтым пае шъыпкъэр IэкIыб пшIынэу щытэп. Ащ илъагъо зэкIэми тытет зыхъукIэ, зэгурыIоныгъэр, зыкIыныгъэр нахь иныщт. Адыгэмэ аIо: «Узэкъотмэ — улъэш». Ар зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп.

Алахьэр къытэджэ шъып­къэныгъэм, шIулъэгъуныгъэм, гукIэгъуныгъэм, зэгурыIоныгъэм, зэдэIэпыIэгъэным, нэмыкI шэн дахэхэми нахь зядгъэушъомбгъунэу. Урысыем, Адыгэ Республикэм ирайонхэм, икъо­джэ псэупIэхэм, нэмыкI чIы­пIэхэм гъэхъагъэу, хэхъоныгъэу ащытлъэгъурэмэ тарыгушхонэу, шъып­къэныгъэм илъагъо зэкIэми тытетэу, тэрэз къэзыIорэм тыгоуцоу, культурэу тхэлъым зыкъедгъэIэтэу тыпсэун фае.

ЗыцIэ къесIуагъэхэри, нэмыкI шэн-хэбзэ дахэхэри икъоу дгъэцакIэхэмэ, Алахьэм тыкъи­лъэгъущт, тинасып нахь дахэ ышIыщт.

КIыкI Вячеслав.

Егъэджэн-пIуныгъэм иветеран.

Нэшъукъуай.