IофшIэн щыIагъ ыкIи щыIэщт, ау…

Аужырэ илъэситIум экономикэм ылъэныкъокIэ Урысыем зэпичырэ къиныгъохэм цIыфхэм Iоф­шIэн зэрамыгъотырэм иягъэ емыкIыгъэу пфэIо­щтэп. Арэу щыт нахь мышIэми, Iофым изытет гу­кIодыгъо дэдэу щытэп.

1455031857Сыд фэдэ лъэхъан къытэ­кIугъэми, IофшIэн щыIагъ ыкIи щыIэщт, ау джы зылъыхъухэрэр лэжьапкIэр ары. Тикъэра­лыгъо имызакъоу, узыфэе Iоф­шIэныр е пфэгъэцэкIэщтыр къэбгъотыныр тыди щыгумэкIыгъу.

«IофшIэн згъотырэп» пIоу зыуукIыжьын ищыкIагъэп, къиныгъо пстэуми обществэр ыкIи цIыфыр апсыхьэ. Куоу гупшысэщтыгъэ цIыфхэр гузэжъогъу чIыпIэ зифэхэкIэ, къяхъулIагъэр къагурыIоу, ащ хэкIыпIэ къызэрэфагъотыщтым игупшысэ ишIуагъэ къякIыщтыгъэ. ЦIыфым ищыIэныгъэ къэгъэзэгъу фишIынымкIэ, икIэрыкIэу зэкIэ къыригъэжьэжьынымкIэ мыр ушъхьагъу дэгъу.

Хэбзэ IофшIэн зыгъэцакIэ­щтыгъэу къыIуагъэкIырэр къэралыгъом социальнэу къеухъу­мэ. Ащ мазэ къэс охътэ гъэнэфагъэм къыкIоцI ахъщэ Iэ­пыIэгъу къыраты. Ар зыфэди­зыр къыIуагъэкIыгъэм къыгъа­хъэщтыгъэ ахъщэм къыпкъы­рыкIызэ, цIыфхэм IофшIэн къа­фэгъотыгъэнымкIэ къулыкъум къелъытэ.

IофшIэн къафэгъотыгъэным фэгъэзэгъэ къулыкъухэм къатырэ пчъагъэхэм УрысыемкIи, АдыгеимкIи талъыплъагъ, зэдгъэпшагъэх. IофшIэн лъыхъухэрэм аныбжь илъэс 15-м къыщегъэжьагъэу 72-м нэсы. Нахьыбэу лъыхъохэрэр илъэс 35-м ехъугъэхэр ары. Мы купым хэхьэх хьапсым дэсыгъэу къычIэкIыжьыгъэхэри. Унагъо зы­мышIагъэхэм — япроцент 35-м, унагъо зиIэхэм япро­цент 16-м IофшIэн агъотырэп.

СтатистикэмкIэ Федеральнэ къулыкъум къызэритыгъэмкIэ, 2016-рэ илъэсым Урысыем IофшIэнмыгъотыныгъэр проценти 6-м щыблэкIыщтэп. Пчъагъэр шъолъырхэм ащызэфэшъхьаф: анахь зыщылъагэр Ингушетиер — процент 29-рэ. Шъо­лъыр чыжьэхэми Iофым изытет ащыдэгъушхоп (Забайкальскэ краир, Ставрополь, нэмыкIхэри), IофшIэн зымыгъотхэрэм япчъа­гъэ проценти 10-м ащыкIэхьагъ. Москва ыкIи Санкт-Петербург зыпштэхэкIэ, мыщ фэдэ гумэкIыгъо хэтыр проценти 3-м нахь макI.

Адыгэ Республикэм щыпсэухэрэм IофшIэн къафэ­гъоты­гъэнымкIэ къэралыгъо къулы­къум къызэритыгъэмкIэ, 2016-рэ илъэсым ищылэ-мэлылъфэгъу мазэхэм IофшIэн зимыIэ нэбгырэ 2862-рэ атхыгъ, Iоф­шIэн мыгъотыныгъэр процент 1,42-м фэдиз мэхъу. ЛэжьэкIо кIуачIэхэм ягъэфедэнкIэ бэ­дзэрым гумэкIыгъоу илъымкIэ коэффициентыр тызхэт ­джырэ уахътэм ехъулIэу Адыгэ Республикэм 0,8-м щынэсыгъ.

IофшIэпIэ чIыпIэ нэкI 4155-рэ республикэм иI, ахэм ащыщэу 3024-р рабочэ сэнэхьатых. Щылэ-мэлылъфэгъу мазэ­хэм къакIоцI къэралыгъо фэIо-фашIэхэр къафагъэцэкIэнхэм пае нэбгырэ 18610-мэ IофшIэн къафэгъотыгъэнымкIэ къулы­къухэм зафагъэзагъ. Ахэм ащыщэу нэбгырэ 3323-р къякIущт IофшIэным икъэгъотынкIэ къа­деIэнхэу къыкIэлъэIугъэх. Нэ­бгырэ 2034-р IофшIэн ямыIэкIэ алъытагъ.

Илъэс 14 — 18 зыныбжь нэбгырэ 667-мэ пIэлъэ гъэнэ­фагъэкIэ агъэцэкIэщт IофшIэнхэр къафагъотыгъэх. Общест­веннэ IофшIэнхэм нэбгырэ 515-рэ ахэлэжьагъ. ЫпэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ уахътэм къыкIоцI IофшIэн зимыIэу алъытагъэхэм ащыщэу нэбгырэ 54-р пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ IофшIапIэхэм аIуагъэхьагъэх.

Мы гумэкIыгъом хэт нэбгы­рэ заулэхэм гущыIэгъу тафэ­хъугъ.

Сергей, илъэс 24-рэ ыныбжь, джыдэдэм Iоф ышIэрэп:

Гурыт еджапIэр къызысэухым ыуж сигъэсэныгъэ лъыз­гъэкIотагъэп. Арышъ, зи­сэнэхьаткIэ IофшIэн лъыхъухэрэм сащыщэп. Автомашинэ зесфэнымкIэ фитыныгъэ сиI, ащ епхыгъэу IофшIэн къафэ­гъотыгъэнымкIэ къулыкъум зыфэзгъэзэн гухэлъ сиI. ЫпэкIэ рабочэ IофшIэн зэфэшъхьафэу згъэцакIэщтыгъэхэм къа­кIэкIорэ лэжьапкIэр цIыкIугъэ, гъогупкIэмрэ пшхырэмрэ атекIодэжьы.

Марина, илъэс 36-рэ ыныбжь:

Хэбзэ IофшIэн дэгъу сэ­гъэцакIэ, ау охътэ благъэм къы­кIоцI ар зэфашIыжьыным ищынагъо щыIэ хъугъэ. Юрист сэнэхьатэу сызыфеджагъэмкIэ къысэкIущт IофшIэн къысфагъотынэу гупчэм зыхэстхагъ.

Лида, пенсионер, илъэс 68-рэ ыныбжь:

Пенсием сызэкIо ужым илъэс 13-рэ кIэлэцIыкIу ибэхэр зыщаIыгъ унэм Iоф щыс­шIагъ. Сэщ фэдэу нэбгырэ заулэ тыхъоу тыкъыIуагъэ­кIы­нэу хъугъэ. УлъыхъуагъэкIи, сэ сыныбжьыкIэ джы IофшIэн къысфэгъотыщтэп. Пенсие за­къокIэ ущыIэныр, коммунальнэ фэIофашIэхэм ауасэ птыныр псынкIагъоп. СшIэщтым сегу­пшысэ.

IофшIэн къафэгъотыгъэнымкIэ къулыкъухэм къатырэ къэбархэм нафэ къызэрашIырэмкIэ, чанэу, къарыу зиIэм рабочэ IофшIэнхэр ыгъотыщтых. Зи умышIэу ущысыным е ты­гъон бзэджэшIагъэхэр зепхьан­хэм нахьи ащ уеуцуалIэмэ на­хьышIу.

Iэшъынэ Сусан.