Зыми емылъытыгъэу — ХЬАЛЫЖЪУ!

Шэмбэтым Рыфабгъо ипсыкъефэххэм адыгэ хьалыжъом ияплIэнэрэ мэфэкI ащыкIуагъ. Хабзэ хъу­гъэу хагъэунэфыкIырэ мэфэкIым цIыфыбэ къы­рищэлIагъ, ащ хэлэжьагъэхэм япчъагъэ бэкIэ нахьыбэ зэрэхъугъэм дакIоу къыздикIыгъэ чIыпIэ­хэми ахэхъуагъ, зызыушэтыгъэхэри бзылъфыгъэ закъохэп.

IMG_0286Ощх зэпымыухэр Адыгеим зыщыбысымхэр тIэкIу шIагъэ, мэфэкIэу мэкъуогъум и 4-м зэ­хащэнэу агъэнэфэгъагъэри ахэм къахиубытагъ — етIупщыгъэу къещхыщтыгъэ, ау рахъухьагъэр зэкIахьажьыгъэп. Ар пкIэнчъэ зэрэмыхъугъэри къэлъэгъуагъ — мэфэкIым хэлэжьэнэу щытыгъэхэм япчъагъэ къыщыкIа­гъэп, хьакIэхэри къызэкIэкIуа­гъэхэп. ТIысыпIэ нэкI щыIэ­жьы­гъэп, щытыгъэри бэ.

Хьалыжъом ишIынкIэ зэнэкъо­къунэу къекIолIагъэхэм япчъа­гъэ нэбгырэ 40 хъущтыгъэ. Ар блэкIыгъэ илъэсхэм хэлэжьа­гъэхэм анахьыб. ХьакIэхэр къэмысыхэзэ ахэм яIофшIэн ра­гъэжьагъ — тхьацур афыгъ, те­плъэ зэфэшъхьафыбэ зиIэ хьалыжъохэр зэдалъхьагъэх. ЗэкIэ­ми тызэсэгъэ мэзэныкъом нэ­мы­кIэу хьарыфхэр, гущыIэ псау­хэр, тамыгъэ зэфэшъхьафхэр, тхыпхъэхэр, аужыпкъэм, ­улэпэ Iуашъхьэхэм къачIахыгъэ Рито­ныр тхьацумрэ къуаемрэ аха­шIы­кIыгъэх.

ПщэрыхьакIохэр зэнэкъокъух.
ПщэрыхьакIохэр зэнэкъокъух.

ЛъэныкъуитфыкIэ ­заушэтынэу пщэрыхьакIохэм къапыщылъыгъ — «Нанэ ихьалыжъу», «Къэзы­гъэзэжьыгъэ хьалыжъу», «Нысэ Iап», «МэфэкI хьалыжъу» ыкIи «Бысымгуащэм ихьалыжъу».

Лъэныкъоу зызэраушэтырэм ифэшъуашэу шъхьадж унагъом чIыпIэу щиубытырэм елъытыгъэу зыкъагъэлъэгъуагъ.

IMG_0283

МэфэкIыр зезыщагъэхэу, те­ле­радиокомпаниеу «Адыгеим» тематическэ къэтынхэмкIэ иотдел ипащэу Тэу Замирэрэ Адыгэ лъэпкъ театрэм иIофы­шIэу Ордэн Фатимэрэ Iофтхьа­бзэм хэлажьэхэрэм ацIэ къы­рамыIозэ гу лъыттагъ джынэс фэ­дэ къыхэмыкIыгъэу хъулъфы­гъэ пщэрыхьакIо зэрахэтым. Ты­зэкIолIагъэр французэу къычIэ­кIыгъ. Кальлюо Ив Францием къыщыхъугъ, илъэсиплI хъугъэу Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм щэпсэу. ИсэнэхьаткIэ ар пщэрыхьакIу, мастер-класс къы­тынэу къалэу Черкесскэ дэт шхапIэхэм ащыщ къакIощтыгъэ. Ащ Iоф щызышIэщтыгъэу Зухра зыIокIэм, ящыIэныгъэ зэрапхы­нэу агу къихьагъ ыкIи джау­щтэу къэралыгъом къинэнэу хъу­гъэ. Iимамэу нэчыхьэ зытхы­гъэм Мухьэмэд цIэу къыфигъэ­шъошагъ, ар ищыгъын зэрэтетхагъэри рыпагэу къытигъэлъэ­гъугъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, Францием фэзэщыми, адыгэ чIыгур лъэшэу ыгу рехьы, ти­шхыныгъохэм яшIыкIи зэригъэ­шIагъэу еупщэрыхьых.

Зэшъхьэгъусэхэм къызэра­Iуа­гъэмкIэ, мэфэкIыр ­Адыгеим зэрэщыкIощтыр ИнтернетымкIэ ашIагъ ыкIи хэлэжьэнхэу ра­хъухьагъ. Тихьалыжъо ишIыкIэ зэзыгъэшIэгъэ французым лъэныкъоу «МэфэкI хьалыжъу» зы­фиIорэмкIэ зиушэтыгъ, ишъхьэ­гъусэу Зухра «Бысымгуащэм ихьалыжъо» зышIыхэрэм янэ­къокъугъ.

Тэу Замир (сэмэгумкIэ), Iэпэзэо Лина, Америкэм къикIыгъ.
Тэу Замир (сэмэгумкIэ), Iэпэзэо Лина, Америкэм къикIыгъ.

«Къэзыгъэзэжьыгъэ хьалы­жъу» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ зызыушэтыгъэхэм ащыщэу Хъу­нэго Мафэ Сирием къикIы­жьыгъ. Адыгабзи, урысыбзи ышIэ­рэп, ишъхьэгъусэ къызэ­риIуагъэмкIэ, Дамаскэ пэмычыжьэ чылэгъо цIыкIоу адыгэ нэмыкI зыдэмысыгъэм щы­псэущтыгъэх. Заор къызе­жьэм, къуаджэм зи къыдэнэжьыгъэп — ащыщхэр Дамаскэ, адрэхэм Тыркуем, Къэбэртэе-Бэлъкъарым ыкIи Адыгеим загъэзагъ. КIэлищэу яIэр къыздащэ­жьи, зэшъхьэгъусэхэр Адыгеим къэкIожьыгъэх. Чэми аIыгъ, къуаеу хьалыжъом дилъхьагъэр ежь рихыгъ.

Зэнэкъокъур мэкIофэкIэ хьа­кIэхэм ащыщ зещакIохэм за­къыфигъэзагъ. Америкэм ишта­тэу Нью-Джерси къикIыгъэ бзы­лъфыгъэ зэрягъусэр къыIуагъ, ар джащ дэжьым утыгум къыращагъ. Iэпэзэо Линэ яIахьыл­хэм адэжь хьакIакIо къэкIуа­гъэу мэфэкIыр зэрэщыIэщтыр зызэхехым, игуапэу къекIолIагъ. Адыгэ хьалыжъор Америкэми зэрэщашIэрэр къыIуагъ, мэфэ­кIым щишхыгъэр янэ ихьалыжъо зэрэфигъэдагъэр къыхи­гъэщыгъ. Адыгэ шхыныр лIэ­шIэ­гъухэми ахэмыкIуакIэу, гум рихьэу ыкIи тыди щаухъумэу зэрэщытым ар джыри изы шы­хьатэу плъытэн плъэкIыщт.

Къыхэгъэщыгъэн фае, хьакIэ­хэр республикэм ирайонхэм ямызакъоу, Урысыем ичIыпIэ зэ­фэшъхьафыбэхэм къарыкIы­гъагъэх. Москва, Шъачэ, Рос­тов-на-Дону къарыкIыгъэхэми мэ­фэкIым тащыIукIагъ.

Тэу Аслъан, археолог.
Тэу Аслъан, археолог.

— Адыгеим сыкъакIоу хъу­щты­гъэ, — еIо къалэу Москва къикIыгъэ Галина Сальниковам, — ау Бжыхьэкъоежъэу сипшъэшъэгъу зыщыщым сы­блэкIыгъэп. Джы апэрэу Адыге­им икъушъхьалъэхэр къэсэкIу­хьэх, непэ мары мы мэфэкI шIагъоми сыкъыхэфагъ. ­Адыгэ хьалыжъо сшхэуи къыхэкIыгъ, ау ар зыупщэрыхьырэ мыщ фэ­диз цIыф зы чIыпIэм щызэ­гъэуIугъэу сыIукIагъэп, шхыныр зэрашIырэ шIыкIэми улъыплъэ­ныр гъэшIэгъон дэд. Непэ къе­щхы лъэшэу, чъыIэ, ау мы чIы­гум ицIыфхэр хьакIэм зэрэпэ­гъокIыхэрэм уегъэфабэ. ТапэкIэ джыри сыкъэкIон гухэлъ зыдэ­сIыгъэу згъэзэжьыщт. Рыфабгъо ипсыкъефэххэу непэ тызнэмысышъугъэхэм сяплъынэу сыфай, сымылъэгъугъэ чIыпIэу щыIэр джыри бэ. Мыщ къэбым, къужъым ямафэхэри щы­зэхащэхэу аIуагъ, ахэм сатефэу сыкъакIо сшIоигъу.

Къэбэртэе-Бэлъкъарым къи­кIы­гъэу, усакIоу, гъэзетэу «Горянка» зыфиIорэм иредактор шъхьаIэу Къаныкъо Заринэ джащ фэдэу мэфэкIым апэрэу хэлэжьагъ, щилъэгъугъэм, щы­зэхишIагъэм афэгъэхьыгъэ къэ­барымкIэ ткъош республикэм щыпсэухэрэм адэгощэщт.

IMG_0294ПщэрыхьакIохэм шхыныгъохэр къагъэхьазырыфэхэ хьа­кIэ­хэм къэгъэлъэгъонхэр къа­фа­шIыгъэх. Республикэм ирайонхэм, къэлэ шъхьаIэм якъэ­шъокIо купхэм ыкIи орэдыIохэм утыгур агъэнэкIыгъэп.

Хьалыжъом ишIын пылъ пщэ­рыхьакIохэми мэфэкIыр зезыщэхэрэр гущыIэгъу афэхъу­гъэх, къекIолIагъэхэм нахь благъэу нэIуасэ афашIыгъэх.

ЗэкIэми анахьыбэ зыщызэнэкъокъугъэр лъэныкъоу «Мэ­фэкI хьалыжъу» зыфиIорэр ары. Нэбгырэ 13-у ащ зыкъыщызгъэлъэгъуагъэхэм ащыщэу зихьалыжъо анахь дэгъоу алъы­та­гъэр Францием къикIыгъэ пщэ­рыхьакIоу Кальлюо Ив. Ащ апэ­рэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. «Нанэ ихьалыжъу» зыфиIорэ лъэ­ныкъомкIэ апэрэ чIыпIэр зыхьыгъэр Ожъ Эмм, «Къэзыгъэ­зэжьыгъэ хьалыжъор» анахь дэгъоу зышIыгъэр Хъунэго Маф, «Бысымгуащэм ихьалыжъо» къы­щыхагъэщыгъэр, апэрэ чIы­пIэр зэратыгъэр Шъэджэшъэ Сим, «Нысэ Iапэм» ащытекIуа­гъэр Мамый Нэфсэт.

Кальлюо Ив, ишъхьэгъусэу Зухра.
Кальлюо Ив, ишъхьэгъусэу Зухра.

Тын шъхьаIэр, Гран-прир, къэ­зылэжьыгъэр Сирием къикIыгъэ Хъунэго Маф. Ащ ахъщэ шIухьафтын фагъэшъошагъ.

ШIухьафтын шъхьаIэр зыхьы¬гъэу Хъунэго Маф.
ШIухьафтын шъхьаIэр зыхьы¬гъэу Хъунэго Маф.

— Непэрэ мэфэкIыр гум къинэжьыхэрэм, адыгэм идунай зекIохэр хэзыщэхэрэм ащыщ. Илъэс къэс мыщ щызэхащэхэрэ адыгэ мэфэкIхэм сахэлажьэ, нахь цIыфыбэмэ ахэр зэлъашIэнхэу мэхъу, зекIоным ылъэныкъуи хэхъоныгъэ егъэ­шIыгъэным пстэури фэIорышIэ, — еIо археологэу Тэу Ас­лъан. — ЗэхэщакIохэм зэкIэми сафэраз, анахьэу рэзэныгъэ гу­щыIэхэр зыфэзгъазэ сшIоигъор «Руфа-Турым» ипащэу Бибэ Мурат.

КIэухым, цIыфхэм агъэшIэгъон икъоу, француз пщэры­хьа­кIом адыгэ къашъо къышIыгъ.

Ом изытет емылъытыгъэу, мэфэкIыр дэгъоу кIуагъэ. Илъэс къэс пIоми хъунэу къещхэу зэ­рэтефэрэм дакIоу лъэныкъоу «Зы­ми емылъытыгъэу — хьа­лы­жъу!» зыфиIорэр хэбгъахьэ­ми хъунэу зещакIохэм гупшысэ къы­раIотыкIыгъ.

Ары, адыгэ хьалыжъор зы­шIо­IэшIухэм, зышIокIэщыгъохэм ишIынкIи, ишхынкIи пэрыохъу яIэп — къещхыми, чъыIэми, ащ зэрещалIэх, лъэпкъэу, къэралыгъоу зыщыщхэм ямылъытыгъэу уасэ фашIы. Зыми емы­лъытыгъэу — хьалыжъу!

МэщлIэкъо Саид.

Сурэтхэр зэхахьэм къыщы­ты­рахыгъэх.

IMG_0287