Адыгэ пшъашъэм изэо лъэужхэр

ГъукIэлI Зулихъани ащ илэгъухэри къызыхэхъухьэгъэхэ лъэ­хъаныр зэо мэ­шIошхом къыхиубытагъ.

6n1

Нэмыц фашистхэр ошIэ-дэ­мышIэу тихэгъэгу къызытебанэ­хэм Зулихъан мамыр IофшIэным пылъыгъ, икъуаджэ дэт ­тучаным ипащэу Iоф ышIэщтыгъ. Ащ дэжьым къуаджэм дэс хъулъфы­гъэхэм пый мэхъаджэм пэуцу­жьынхэу къэралыгъор къяджэ­гъагъ. УлIа, сылIа зыIоу къуа­джэм дэсхэр военкоматым екIо­лIэгъагъэх. ЫныбжькIэ зытефэ­рэ хъулъфы­гъэхэм ­повесткэхэр къаратхи, заом ­ащэгъагъэх. Зи­пIалъэ къэмысыгъэхэм аныбжь екъуфэкIэ ежэнхэу къараIуи, къатIупщыжьыгъагъэх. А къэба­рыр комсомольцэ чаным зызэхехым, заом ащэнэу ялъэIугъ. АпэрэмкIэ, тIэкIу цыхьэ къыфа­шIыгъэп, сыда пIомэ адыгэ бзы­лъфыгъэ ныбжьыкIэм зэо гъогу къинхэр фызэпымычынхэу еплъыщтыгъэх. Ау лъэIу тхылъ за­­ретым, зэрашIомыкIыщтыр къагурыIуагъэщтын, комсомольцэ ныбжьыкIэм илъэIу фагъэцакIи, джащ тетэу заом Iухьэрэ хъу­лъфыгъэхэм ахагъэхьэгъагъ.

Зулихъан къызэрыхъухьагъэр мэкъумэщышIэ унэгъо къызэры­кIоу чылэм дэсыгъэхэм ащыщыгъ. Ятэу Титыурэ янэу Долэт­хъанрэ къагъэшIагъэм чIыпIэ колхозым Iоф щашIагъ. Ахэр бын-унэгъо Iужъоу щытыгъэх: шъэуитIурэ пшъэшъищрэ яIагъ. Зулихъан зэкIэми анахьыкIагъ. Ащ илъэситIу нахь ымыныбжьэу янэ идунай ыхъожьы­гъагъ. Хэгъэгу зэошхор къызежьэм, ышнахьыжъэу Анзаур апэ итэу къуаджэм дэкIи фронтым Iу­хьэ­гъэ хъулъфыгъэхэм ащыщыгъ. Пый хьашхъурэIум пхъашэу езаозэ, лъыгъэчъэ зэо­шхом ар хэкIодагъ. Зулихъан ныбжьыкIэ дэдэу унэгъо Iоф­шIэ­ным Iууцогъагъ. Ащ къыхэкIэу къоджэ еджапIэм еджэ­ныр щылъигъэкIотэн ылъэкIы­гъэп. Ау ащ емылъытыгъэу, къо­джэ ныбжьыкIэхэм комсомольцэ чаныр япащэу агъэнэфэ­гъагъ. Бэрэ Iоф ышIэнэу мыхъугъэу, Хэгъэгу зэошхор къежьэгъагъ. Комсомольцэхэу Мамый Тайбат, Къэбэртэе Гощэгъэгъ, нэ­мыкIхэр игъусэхэу Зулихъан я 654-рэ ­зенитнэ-артиллерийскэ полкым связисткэу хэфэ­гъагъ. Зыхэт полкым къалэу Баку ыкIи чIыдэгъэ къычIэщы­пIэхэу ащ иIэхэр къыухъумэ­щтыгъэх. Зенитчикхэм пащэу яIэм игуадзэу Зулихъан агъэнэ­фэ­гъагъ, къалэм къышъхьащыбыбэрэ пый самолетхэр къыриутэхыщтыгъэх.

«Заор къызежьэм, тиунэ си­сын амал сиIагъэп, хэти сыкъы­убытын ылъэкIыщтыгъэп», — ыIощтыгъ Зулихъан. Пшъэшъэ дзэ­кIолIыр къалэхэу Ростов-на-Дону, Краснодар, Донецкэ, Днепропетровскэ шъхьафит зы­шIыжьыгъэхэм ахэтыгъ.

ГъукIэлI Зулихъан зыхэтыгъэ полкым пыим утын лъэш рихы­нэу зигъэхьазырыщтыгъ. Чъы­Iэшху, жьыбгъэ чъыIэр мэшъуи, полкым лъыкIотэнэу ригъэ­жьагъ. Нэмыц техакIохэр топхэмкIэ, пулеметхэмкIэ, минометхэмкIэ ошъум фэдэу пцэшIуащэр къатыратакъо. ТидзэкIолIхэу ыпэкIэ лъыкIуатэхэзэ пыим жэхахьэ­хэрэм ауж итхэу гъучIычыр зэщэкIыгъэ пхъэтет онтэгъур апшъэ дэлъэу связистхэри лъы­кIуатэщтыгъэх. Зулихъан ахэм апэ итыгъ. Нэмыцхэр Iуашъхьэу зытетыгъэхэм къырафыхыгъэх. Тидзэхэмрэ ахэмрэ азыфагу Зулихъан къинагъ. Подразделением ипащэ хьылъэу къауIагъ. Минэу къэуагъэм икъутафэхэр телефоным къытефэхи, гъучIы­чыр къызэпаутыгъ. ДзэкIолIитIу гъучIычыр зэпашIэжьынэу зыфежьэхэм лагъымэу къэуа­гъэр къатефи, тIури фэхыгъэх. ЕтIани нэбгыритIу кIуагъэ связыр агъэ­тэрэзыжьынэу, ау ахэри къау­кIыгъэх.

— ЕгъашIэм сщыгъупшэжьы­щтэп, — къыIотэжьыщтыгъ Зулихъан. — Чэщыр хэкIотагъэу дзэкIолI горэм сыкъыгъэущыгъ «Товарищ Мамий (ары иныб­жьы­кIэгъум ылъэкъоцIагъэр), штабыр къыоджэ» ыIуи. Чъые нэ­хъо-нажъом сыхэтэу псынкIэу сыкъэтэджыгъ. Штабым сызэ­кIом, хъугъэр къызгурагъэIуагъ. Кабелыр чIыпIэ горэм щызэпыутыгъагъ, ар псынкIэу зэпы­шIэжьыгъэн фэягъ. А пшъэры­лъыр гъэцэкIэгъэным фэшI гъогу псыгъо цIыкIум изакъоу рычъэ­зэ Зулихъан фашист дзэкIолIхэм къалъэгъугъ, щэр къыты­рапхъанкIэу аублагъ. ­Ебэджмэ, къэтэджыжьзэ гъогум рычъагъ, гъучIычыр зыщызэпыутыгъэ чIы­пIэр къыгъотыгъ. ЫIэхъуам­бэ­хэмкIэ гъучIычыр къыубытын ымылъэкIэу бэрэ Iэпызыжьыгъ. Аужым гу къызIэпишIыхьажьи, кабелыр ыдэжькIэ лъэшэу къы­къудыигъ. Ар ыцэхэм адигъани гъучIыч цыпэхэр зызэфещэ­хэм зэпишIэжьыгъэх, связым Iоф ышIэу ыублэжьыгъ. Сыхьат­ныкъо нахьыбэ темышIэу фашистхэр зэкIадзагъэх. Джащ фэдэу лIыхъужъныгъэ зищы­кIэ­гъэ пшъэрылъыбэ зэшIуихын ылъэкIыгъ. Ахэм афэдэ лIыблэ­нагъэу зэрихьагъэхэр полкым къыщыдэкIырэ дзэ гъэзетым пчъагъэрэ къыхиутыгъэх, медалэу «За отвагу» зыфиIорэри къыфагъэшъошэгъагъ.

Заор заухым ГъукIэлI Зули­хъан икъоджэ гупсэ къыгъэзэ­жьыгъ ыкIи бэрэ щымысэу ыпэ­кIэ зыпылъыгъэ мамыр IофшIэ­ныр ригъэжьэжьыгъ. Къоджэ тучаным ипащэу пенсием окIо­фэкIэ Iоф ышIагъ, ­къоджэдэсхэр ыгъэрэзагъэх. IофшIэным ды­кIыгъоу общественнэ пшъэ­рылъ­хэр ыгъэцакIэщтыгъ: народнэ де­путатхэм якъоджэ Совет идепутатыгъ, Теуцожь районым ирайон хьыкум ­инароднэ засе­дателыгъ. Къоджэдэсхэм лъытэ­ныгъэ къыфашIыщтыгъ, яупчIэ­жьэгъугъ. Заом къыщилэжьыгъэ къэралыгъо ­тынхэм ямызакъоу, IофшIэным зэрегугъущтыгъэм къыкIэкIогъэ щытхъу тхылъхэр бэрэ къыфагъэшъошагъэх.

ГъукIэлI Зулихъан унэгъо да­хэ иI. Ишъхьэгъусэу Арамбыйрэ ежьыррэ пшъэшъитIу зэда­пIугъ, зэдалэжьыгъ. Нахьыжъэу Римэ медучилищыр къыухыгъ, исэнэхьаткIэ Iоф ешIэ.

ХЪОДЭ Сэфэр.

IофшIэным иветеран.