ЛIыгъэ хэлъэу зэуагъэ

Зэо мэшIошхом итхьамыкIагъо тицIыфхэм зэпачыгъ, ТекIоныгъэри къыдахыгъ. Ащ икъэкIуапIэ хъугъэр цIыкIуи ини зыч-зыпчэгъоу пый хьашхъурэIум зэрэпэуцужьыгъэхэр ары. Зэо гъогум тетыгъэхэм лIыхъужъныгъэ къызхагъафэзэ зэуа­гъэх, ащ хэмылэжьагъэхэми чэщи мафи ямыIэу фронтым пае Iоф ашIагъ.

62626782ГухэкI нахь мышIэми, зэошхом иветеранхэм япчъагъэ илъэс къэс нахь макIэ мэхъу. Тэ, нахьыжъхэм, пшъэрылъ зы­фэтшIыжьын фае ахэм ягугъу сыдигъуи ныбжьыкIэхэм афэ­тшIынэу, зэошхом лIыхъужъны­гъэу щызэрахьагъэр титхы­гъэ­хэмкIэ алъыдгъэIэсынэу, ахэр щысэ афэтшIынэу. ТекIоны­гъэ­шхом итопыо макъэ къызымы­Iужьырэр илъэсипшI пчъагъэ хъугъэми, ащ хэтыгъэхэм ар агу икIырэп, хахыгъэ тыркъо­хэм бэрэ непэ агъэгумэкIых. Ащ фэдэ дзэкIолI непэ зигу­гъу къэсшIы сшIоигъор. Пый мэ­хъаджэр ошIэ-дэмышIэу ти­къэралыгъо къызытебанэм, апэ дэдэ ащ пэуцужьыгъэхэм ащыщыгъ Мамый Заурбэч. Заор къемыжьэзэ ар дзэ къулыкъум ащагъ. Къэралыгъо гъунап­къэр къэзыгъэгъунэхэрэм ахэтэу къалэу Брест къулыкъур щи­хьыгъ. Апэрэ мафэхэм къащегъэжьа­гъэу чанэу кIалэм зыкъыгъэ­лъэгъуагъ. ДзэкIолIэу ­зыхэтхэм шIу алъэгъущтыгъ.

Хэгъэгум икъэралыгъо гъуна­пкъэхэм пый мэхъаджэр къя­мыкIолIэным пае зылъэкI къэзымыгъанэщтыгъэхэр пстэуми апэу пыим пэуцужьынхэ фаеу хъугъэ. Мамый Заурбэч ахэм ахэтыгъ. Брест пытапIэр къэ­ухъумэгъэнымкIэ, ащ пыир къы­рамыгъэкIолIэнымкIэ дзэкIолI­хэм лIыхъужъныгъэ къызхагъэ­фагъ. Бгъу пстэумкIи нэмыц те­хакIохэм ар къаухъурэи­гъагъ, чэщи мафи зэпымыоу зэо­шхор кIуагъэ. Ащ имашIо къызэкIаблэ зэхъум, Заурбэч зыхэты­гъэ частым къыхащи стрелковэ бригадэм минометчикэу агъэкIуагъ. Станковэ пулеметыр ыIыгъэу, къызэкIакIо имы­Iэу нэмыц техакIохэм яозэ, До­нецкэ хэкум ит къалэу Ми­тякинскэ щыкIогъэ зэошхом къы­щауIагъ.

— А мафэр егъашIэм сщы­гъупшэжьыщтэп, — ыIощтыгъ Заурбэч. — Нэмыц техакIохэр пулеметымкIэ резгъэтэкъо­кIы­хэзэ ошIэ-дэмышIэу сшъхьэ къэунази, пулеметыр зэрэсIы­гъэу сызэхэфагъ. Бэрэ сыщамыгъэлъэу сигъусэ дзэкIолIхэм къекIокIырэ госпиталым сына­гъэсыгъ. Слъакъо лъэшэу уIэ­гъагъ. Ау ащ бэрэ сычIэмылъэу зэошхом имашIо икIэры­кIэу сыхэхьажьыгъ.

Я 57-рэ Дзэм хэтэу 1944-рэ илъэсым Болгарием щыкIо­гъэ заохэм Заурбэч ахэлэ­жьагъ, румын-болгар гъунапкъэр зыпкъ игъэуцожьыгъэным иIахьышIу хишIыхьагъ. Къалэу Шумскэ шъхьафит зышIыжьы­гъэхэм ахэтэу зэуагъэ. Мыщ лIыгъэу щызэрихьагъэм пае Апшъэрэ главнокомандующым иунашъокIэ хагъэунэфыкIыгъ. Румынием ит къухьэуцупIэу Констант шъхьафит шIыжьы­гъэ­ным илъэхъан лIыхъужъ­ны­гъэу зэрихьагъэм пае медалэу «За отвагу» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ. Мамый Заурбэч дзэкIолI чанэу Румыни­ер, Болгариер, ­Чехословаки­ер шъхьафит зышIыжьыгъэхэм ахэтыгъ. ЛIыгъэ къызхигъафэзэ нэ­мыц техакIохэм зэрязэуагъэм пае Хэгъэгу зэошхом иорденэу я II-рэ степень зиIэр къыратыгъ, джащ фэдэу медальхэу «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941 — 1945гг» зыфиIорэр, юбилейнэ медаль зэфэшъхьафэу 12 ветераным къыфагъэшъошагъэх.

Хэгъэгу зэошхор заухым, Заурбэч ичылэ гупсэ къэкIо­жьыгъ ыкIи мэфэ заулэ нахь зимыгъэпсэфэу мамыр Iоф­шIэнэу зыпылъыгъэм ыуж ихьа­жьыгъ. Апэ къоджэ тучаным, Шэбэнэхьаблэ дэтыгъэ лэжьы­гъэ гъэтIылъыпIэм, нэужым къа­лэу Краснодар дэт комвольнэ-суконнэ комбинатым Iоф ащишIагъ. 1974-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу пенсием окIо­фэ совхозэу «Путь Ильича» зыфиIорэм щылэжьагъ.

Мамый Заурбэч тыдэ Iоф зыщешIи ищытхъу нэмыкI ари­гъэIуагъэп. Сыдигъо уIукIагъэми гушIубзыоу, ынэгу чэфыр къы­кIихы зэпытыгъ. Къуаджэу зы­щыпсэущтыгъэр къагъэкощи иунагъо Адыгэкъалэ къызэкIо­жьыми цIыфхэм алъытэу игъа­шIэ къыхьыгъ. Заомрэ IофшIэ­нымрэ яветеран еджапIэу Адыгэ­къалэ дэтхэм бэрэ рагъэ­благъэу къыхэкIыгъ, кIэлэцIы­кIухэм къафиIотэнэу бэ ышIэ­щтыгъэр. Хэгъэгу зэошхом Те­кIоныгъэр къыщыдэзыхыгъэ ветеранхэм яхьылIэгъэ зэдэ­гу­щыIэгъухэр бэрэ адишIыгъ, заом имашIо тицIыфхэм къа­шъхьарымыхьэу, мамыр щыIэкIэ дахэм игъогу тетхэу лэжьэнхэм, псэунхэм пае ныб­жьы­кIэхэм бэ зэрялъытыгъэр ариIощтыгъ.

Мамый Заурбэч зэо ужым ылъэкI къымыгъанэу Iоф зэри­шIагъэм фэшI медалэу «Iоф­шIэным иветеран» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ, щытхъу тхылъхэр, шIухьафтынхэр бэу ветераным къыратыгъэх. Мамый Заурбэч илъфыгъэхэри игъогу рыкIуагъэх. Непэрэ ма­мыр щыIакIэм хэтхэу мэлажьэх, мэпсэух. Ахэм ящыIэ­ныгъэ гъогу ар сыдигъуи щы­сэтехыпIэу щыряI.

Непэ тикъуаджэхэм ­зэошхом хэлэжьэгъэ дзэкIолIыбэ адэсыжьэп, къытхэтыжьэп ­За­ур-бэчи. Ахэм ящытхъу тIотэныр, лIы­гъэу зэрахьагъэм игугъу тшIы­ныр атефэ, ар къалэ­жьыгъ. Джащ фэдэу зэошхом псаоу къыхэмыкIыжьыгъэхэри зы­щыдгъэгъупшэ хъущтэп.

Хъодэ Сэфэр.

IофшIэным иветеран.