Гъэсэныгъэм хьалэлэу фэлэжьагъ

Илъэсыбэхэм къакIоцI гъэсэныгъэм иIоф хьалэлэу фэлэжьагъэхэм ащыщ Шъаукъо Къэплъан. Илъэс 44-у Iоф заришIагъэм щыщэу 30 фэдизым ар еджэпIэ зэфэшъхьафхэм япэщагъ.

Шаов КБ1ЩыIэныгъэ гъогу дахэ къы­кIугъ, сыдигъуи кIэм изехьэ­кIуагъ, IофшIэнымкIэ чIыпIэ къин ифагъэмэ, коллективым зыфигъэзагъ, цIыфхэм яшIошI­хэр къыдилъытагъ, IэпыIэгъу къызфигъэхъугъэх. Къэплъан Iоф дэзышIагъэхэу, дэгъоу зы­шIэхэрэм зэралъытэрэмкIэ, ущы­гугъмэ, узымыгъэпцIэн, укъы­зыкъонэн цIыфэу щыт, пэщэныгъэм фэIаз.

1945-рэ илъэсым Къэплъан Къэбыхьаблэ къыщыхъугъ, Мые­къопэ еджэпIэ-интернатым ыуж Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым ифизикэ-хьисап факультет щеджагъ. Ащ чIащи, илъэсищрэ дзэ къулы­къур ыхьыгъ. Институт ужым, а лъэхъаным зэрашIыщтыгъэм тетэу, Молдавием агъэкIуагъ, кIэлэегъэджэ IофшIэныр ащ щы­ригъэжьагъ, ишъхьэгъусэу Светлани игъусагъ.

Илъэсищым ащ Iоф къыща­шIи къызагъэзэжьым, Къэплъан кIэлэегъэджэ училищым щылэжьагъ. ЕтIанэ зэхэзымыхырэ кIэлэцIыкIухэр зыщеджэхэрэ еджэпIэ-интернатым ар пащэ фашIыгъ. Илъэсибгъу ­фэдизрэ ащ щылэжьагъэу, иунагъо игъу­сэу Къэплъан Венгрием макIо ыкIи еджапIэм ипащэу илъэсищрэ Iоф къыщешIэ. «Бэ зыгъэшIагъэ нахьи бэ зылъэ­гъугъ» аIуагъ, чIыпIэ зэфэ­шъхьафхэм Iоф зэращишIа-
гъэм ишIуагъэкIэ исэнэхьат ыIэ къызэрихьагъэм имызакъоу, пэщэ IэнатIэм игъэцэкIэнкIи кIалэм ишIуагъэ къекIыгъ.

Ащ къызекIыжьым, еджэпIэ-производственнэ комбинатэу Мыекъуапэ дэтым ипащэу Iоф ышIагъ. Тыдэ зыщэIи Iоф зы­дишIэхэрэм уасэ афишIыгъ, шъхьэкIэфэныгъэ афыриIагъ. Ежь-ежьырэу, изакъоу унашъо ышIыгъэп, игуадзэхэр, профсоюз пащэхэр иупчIэжьэгъу­гъэх. 1998-рэ илъэсым Къэплъан Адыгэ республикэ гимна­зием директорэу агъэкIогъагъ.

Шаов КБЕтIанэ илъэс заулэ тешIагъэу Мыекъопэ районымкIэ анахь еджэпIэ инэу N 1-м пащэ фа­шIыгъ. Егъэжьэгъур къызэрыкIоу щытыгъэп. КIэлэегъэджэ коллективышхор тIоу гощыгъа­гъэ. Ызыныкъор IуагъэкIыгъэ пащэм игъусагъ, адрэ ны­къор ащ ипыигъ. Ау Къэплъан Iофым къыгъэщынагъэп, ежь IофшIакIэу IэкIэлъыр, пэщэ IэнатIэмкIэ опытэу иIэр ыгъэфедагъ, цIыфхэр упчIэжьэгъу ышIыгъэх, ежь шIотэрэзыри къыIон ылъэ­кIыгъ.

Къэплъан ыпэкIэ еджапIэр хъызмэтшIэным лъэшэу пы­лъыгъ, былымхэр ыIыгъыгъэх, чIыгухэр ылэжьыщтыгъэх, ащ еджэныр тIэкIу ыбгъукIэ ыгъэ­кIуатэщтыгъ. А лъэхъаным па­щэу агъэкIуагъэм игущыIэхэр шъыпкъэхэу къычIэкIыгъ, ахэр ащымыгъупшэхэу джыри цIыф­хэм агу къэкIыжьы. «Чэ­мыщым чэмыр ыщын, кIэлэегъа­джэм ригъэджэнхэ фае, шъхьадж иIоф ышIэн фае», — ыIогъагъ Шъаукъом.

КIэлэегъаджэхэм зэпэуцу­жьыныгъэу ахэлъыр хигъэзын ылъэкIыгъ, кIуачIэ зиIэ пащэу Къэплъан ыпшъэ ралъхьэгъэ кол­лективым хэуцуагъ. ЦIыф купэу зэгурыIоныгъэ зыхэмы­лъыр зэхищэн, IофшIэнымкIэ ахэм япшъэдэкIыжь къагури­гъэIон ылъэкIыгъ. Илъэс 13-у ащ Iоф зыщишIагъэм IофшIэкIо куп зэгурыIожь ыгъэпсыгъ. Илъэсыбэхэм къакIоцI еджапIэр егъэджэнымкIэ къэралыгъо шапхъэхэм яушэтыпIэу ыкIи са­быеу ащ къэкIон зымылъэкIы­хэрэр яунэ исхэу егъэджэгъэн­хэмкIэ ушэтыпIэ площадкэу щытыгъ. Сыдигъуи Къэплъан еджапIэу зипащэм иматериальнэ зытет ихэгъэхъон ­мэхьанэ ритыгъ, егъэджэн IофымкIэ кIэ­лэегъаджэхэм амал дэгъухэр яIэнхэм пылъыгъ, ахэм яшIэ­ныгъэхэм ахэгъэхъогъэным ына­Iэ тетыгъ.

Къэплъан мы еджапIэм зипэщэгъэ уахътэм спортзал зэ­тегъэпсыхьагъэ, непэрэ уахъ-
тэм диштэрэ футбол ешIапIэ иIэ хъугъэ. Пчъэхэр, шъхьаны­гъупчъэхэр зэблахъугъэх, ялэ­гъухэм акIэмыхьэрэ сабыйхэр еджапIэм къэкIонхэмкIэ, ащ щы­­зекIонхэмкIэ Iэрыфэгъоу агъэ­­псыгъ. Егъэджэным ищы­кIэгъэ техническэ амалхэмкIэ еджапIэр зэтегъэпсыхьагъ.

Пащэм ынаIэ ренэу тетыгъ кIэлэеджакIохэм япсауныгъэ зэщымыкъоным. АщкIэ шIыкIэ амалэу щыIэр зэригъэгъоты­щтыгъ. ГущыIэм пае, еджапIэм непэрэ мафэм тегъэпсыхьэгъэ шхапIэ, буфет, IэзэпIэ пункт, цэхэм зыщяIэзэхэрэ ыкIи фи­зио­те­рапевтическэ кабинетхэр иIэх. Илъэс къэс кIэлэеджэкIуи 150-мэ япсауныгъэ мыщ щагъэпытэ, щяIазэх. ЕджапIэм хэт бзэхэр зыщызэрагъэшIэрэ гупчэу «Активым» икъутами.

Шаов КБ2

Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къа­хэкIыгъэ кIэлэеджакIохэм щэ­Iагъэ зэфыряIэу, ­зэрэлъытэхэу пIугъэнхэмкIэ ишIуагъэ къэкIо лъэпкъ культурэхэм ямузееу еджапIэм щыгъэпсыгъэм. Музеим хэт «ХьакIэщым» лъэпкъ зэфэшъхьафхэм якультурэ, яшэн-хабзэхэм нэIуасэ защы­фэпшIын плъэкIыщт.

Спортым ащ мэхьанэ зэрэ­щыратырэм ишыхьат волейбо­лымкIэ пшъашъэхэм ыкIи футболистхэм район, республикэ зэнэкъокъухэм мызэу, мытIоу текIоныгъэ къазэращыдахы­гъэр, еджапIэм къычIэкIыгъэ кIалэм велоспортымкIэ дунэе зэнэ­къокъум тыжьын медаль къызэрэщихьыгъэр.

Къэплъан Тульскэ еджапIэм Iоф зыщишIэгъэ илъэсхэм ды­шъэ ыкIи тыжьын медальхэр кIэлэеджэкIо 27-мэ къахьыгъ, район, республикэ ыкIи Урысые олимпиадэхэм нэбгырэ 215-рэ ахэлэжьагъ ыкIи дипломхэр къаратыгъэх. ЕджапIэм къычIэкIыхэрэм зэтыгъо ушэтынхэр дэгъоу атых. Ахэр АР-м ыкIи УФ-м яапшъэрэ еджэпIэ анахь дэгъухэм ачIэ­хьэх.

Мыекъопэ районым идиректорхэм я Совет итхьаматэу Къэплъан илъэсыбэрэ щытыгъ. А уахътэм къыкIоцI кIэлэ­егъэ­джэ ыкIи директор ныбжьы­кIэхэм ынаIэ атетыгъ, методи­ческэ ыкIи нэмыкI Iофыгъо­хэм­кIэ яупчIэжьэгъугъ.

Къэплъан интернационалист шъыпкъ. Сыдрэ лъэпкъкIи зэхэдз иIэп, лъэпкъ объединениехэм яIофшIэн мэхьанэ реты, ищыкIагъэмэ IэпыIэгъу афэхъу.

Шъаукъо Къэплъан унэгъо да­­хэ иI, ишъхьэгъусэу ­Светэ­рэ ежьыррэ пшъашъэрэ шъаорэ зэдапIугъ. ТIуми гъэсэны­гъэ куу арагъэгъотыгъэу Iоф ашIэ, ахэми унэгъо дахэхэр яIэх.

Къэплъан джы кIорэ илъэс еджэгъум еджапIэр тыригъэ­псыхьи, еджэныр зырагъэжьэ­жьым, къыIукIыжьыгъ. Къыфэразэхэу къелъэIухэзэ, ыныбжь илъэс 70-рэ зэхъум IэнатIэр ыгъэтIылъыгъ. ИIофшIэгъухэми иIэшъхьэтетхэми IумыкIыжьынэу къыраIуагъэми, ежь ыгу ри­убытагъэм тетэу псэугъэ. Ари лIыгъэм щыщ пIон плъэ­кIыщт  — «УиIукIыжьыгъо хъу­гъэ» амыIозэ, уIукIыжьыныр.

Къэплъан илъэсыбэм Iофэу ышIагъэм къэралыгъом осэ гъэнэфагъэ къыфишIыгъ. Ар
УФ-м народнэ просвещениемкIэ иотличник, АР-м народнэ гъэсэныгъэмкIэ изаслуженнэ IофышI, щытхъу тхылъ пчъагъэ­хэр къыфагъэшъошагъэх.

ИныбжьыкIэгъум къыщегъэжьагъэу Къэплъан лъэныкъуа­бэхэм хэшIыкI афыриI, творче­скэ цIыфэу щыт. Ащ кларне­тым, гитарэм къарегъаIо, пхъэм хегъэжъыкIы, усэхэр адыга­бзэ­кIи, урысыбзэкIи етхых, шахматхэр икIасэх. Зы иусэ ­горэу ныбжьыкIэхэм афэгъэзагъэм нэIуасэ шъуфэтшIыщт. Ащ «СфэгъэцакI» ыIуи шъхьэ фи­шIыгъ.

654313.

КъыуасIорэр сфэгъэцакI:

Ощ нахь Iушым енэкъокъу,

Ощ нахь дэгъум щысэ тех,

Ощ нахь делэм удемыжь.

Ощ нахь дахэм ­уемыхъуапс,

Ощ нахь баим уемылъэIу,

Ощ нахь лъэшым уемызау,

Ощ нахь дэим угомыхь.

Ощ нахьыжъым уасэ фэшI,

Ощ нахьыкIэр къэгъэгъун.

Уиныбджэгъу зыфэгъад,

Уигъунэгъуи зыдэлъыт.

Iор-Iотэным ухэмыт,

Бэ уиIэмэ, адэгуащ,

УимыIэмэ — кIэугъуай,

Мылъку зиIэм уемыхъуапс.

ПцIы уусэу земыгъас,

Джахэр зэкIэ бгъэцэкIэщт —

Уасэ цIыфхэм къыпфашIыщт.

Дунаири бгъэдэхэщт.

Хэбзэ IофшIапIэ мыкIорэми, Къэплъан ышIэн егъоты, цIыф гумыпсэфыр непэ зыпылъы­щтыр, неущ ыгъэцэкIэщтыр гъэнэфэгъахэу щыт.

Сихъу Гощнагъу.

Сурэтхэм арытхэр: Шъаукъо Къэплъан; Мыекъопэ райо-
ным игурыт еджапIу N 1-м ихьакIэхэм ахэт; Венгри-
ем зыщэIэм; Къэплъанрэ ­ыкъорэ (Москва).