Адыгэ быракъыр щыбыбэтагъ

Темыр полюсым парашюткIэ къыщепкIэхыгъэу, десантникхэм яреспубликэ Союз ипащэу, ошъогу-десант дзэхэм яветеранэу Виктор Дедовыр АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм тыгъуасэ ригъэблэгъагъ, депутатхэр ащ гущыIэгъу фэхъугъэх.

_IMG_1387

1967-рэ илъэсым Ленинград хэкум Виктор Дедовыр къыщы­хъугъ, ау Адыгеим ­щыпсэуныр ыгукIэ нахь къыхихыгъ. Моск­ва дэт къэралыгъо университетэу Разумовскэм ыцIэ зыхьырэм ар щеджагъ.

— 1982-рэ илъэсым гъэтхапэм и 14-м апэрэу пара­шюткIэ сыкъепкIэхыгъагъ, — къеIуатэ Виктор Дедовым. — Гъогогъу 306-рэ сыкъепкIэхыгъэу дзэм къулыкъу щысхьынэу сы­кIуагъ. Къызысэгъэзэжьми сы­гукIэ къыспэблагъэ хъугъэ лъэныкъом сищыIэныгъэ еспхыгъ. Непэрэ мафэм ехъулIэу гъогогъу мини 4 фэдизрэ пара­шюткIэ сыкъепкIэхыгъ.

Виктор Дедовыр Абхъазым, Чэчэным ащыкIогъэ зэо зэпэ­уцужьхэм ахэлэжьагъ. «За от­вагу», «За воинскую доблесть» зыфиIорэ медальхэр, нэмыкI­хэри къыфагъэшъошагъэх. Тызхэт илъэсым имэлылъфэгъу и 20-м къыщегъэжьагъэу и 28-м нэс Темыр полюсым егъэ­джэнэу щыкIуагъэхэм ар ахэлэжьагъ. Апэрэу парашюткIэ ащ къыщытIысыгъэхэм ащыщыгъ.

— Гъэтхапэм и 27-м Псков сыкIуагъ, ащ зыщыдгъэхьазырыгъ. Белоруссием, Рязань, Псков къарыкIыгъэхэр тигъуса­гъэх, — къеIуатэ Виктор Дедовым. — СамолетитIу тыхъу­щтыгъ. Зым нэбгыри 105-рэ, адрэм нэбгыри 110-рэ арысыгъ. Метрэ 1500-рэ илъэгэгъагъ, чъы­Iэр градус 70-м нэсыщтыгъ са­молетым тыкъызепкIым. Жьы­бгъэшхо зэрэщыIэм къыхэкIэу тыздэтIысыщтыр тэрэзэу тлъэ­гъу­щтыгъэп, ау хэукъоныгъэ тшIы­гъэп.

Апэрэ чэщ-зымафэу Темыр полюсым зынэсыгъэхэм зэнэ­къокъоу «Кубок имени Гагарина» зыфиIорэр щызэхащагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу, вертоле­тыр къызфагъэфедэзэ, джыри парашютымкIэ щэгъогогъо къеп­кIэхыгъэх. Къыхэгъэщыгъэн фае ыпэкIэ чэщ-зымафэм къыкIоцI ащ фэдизрэ парашютымкIэ къы­щепкIэхыхэу къызэрэхэмы­кIы­гъэр. Уахътэу ­къызэрэтыгъэхэм къыкIоцI пшъэрылъэу къафа­гъэуцугъэр чанэу агъэцэкIагъ, мылым хаупкIи гъуанэ, ащ зы­щагъэпскIынэуи игъо ифагъэх.

— Адыгэ Республикэр зэрифэшъуашэу къызэрэбгъэ­лъэ­гъуагъэмкIэ тызэрэпфэразэр къы­щыхэзгъэщы сшIоигъу, — къыIуагъ Къэралыгъо Советым — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм. — ШIэныгъэу, кIуачIэу пIэкIэлъыр уиIоф­шIэн хэолъхьэ. Уихэгъэгу гуфэ­бэныгъэу фыуиIэр къыткIэхъу­хьэрэ ныбжьыкIэхэм ябгъэ­лъэгъунэу тыпщэгугъы. Щысэ къыптырахызэ уздэлэжьэрэ Iо­фыр ахэм лъагъэкIотэнэу тыфай. ЫпэкIи уигъэхъагъэхэм ахэбгъэхъонэу, джыри нахь лъэгэпIэ инхэм уанэсынэу пфэсэIо.

Темыр полюсым тибыракъэу щыбыбэтагъэр Виктор Дедовым къыхьыжьыгъ ыкIи ар Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей аратыжьынэу къыкIэ­лъэ­Iугъ.

Гъонэжьыкъо Сэтэнай.