Тызфэсакъыжьмэ, тыпэшIуекIощт

ЖъоныгъуакIэм и 15-р — СПИД-м илIы­кIыгъэхэр агу къызщагъэкIыжьырэ Маф. Илъэс къэс ар жъоны­гъуакIэм иящэнэрэ тхьаумафэ хагъэунэфыкIы. 2016-рэ илъэсым зытефэрэр жъоныгъуакIэм и 15-р ары.

c1340506-bdf6-4064-82d4-9757f296e5e0Мы мафэм, 1983-рэ илъэсым апэрэу къалэу ­Сан-Францис­-ко (США-м) кIэщакIо щыфэхъу­гъа­гъэх СПИД-м итхьамыкIагъо зэ­хэзышIагъэхэу, ащ епхыгъэ гу­мэкIыгъохэр къызылъыIэсыгъэ­хэр. А шIэжь мафэм изэ­хэща­кIо­хэм мурадэу яIагъэр СПИД-м илIыкIыгъэхэр агу къа­гъэкIыжьынхэр, а узыр зиIэхэм, ахэм ягупсэхэм IэпыIэгъу афэ­хъугъэныр, мы зэпахырэ узым епхыгъэ гумэкIыгъоу къэуцухэ­рэм обществэм, правительствэм анаIэ тырягъэдзэгъэныр ары.

2016-рэ илъэсым ижъоны­гъокIэ мазэ ­социальнэ-культурнэ гукъэкIхэм я Фонд, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ, УФ-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ ыкIи къулыкъу зэфэшъхьафхэу мыр гумэкIыгъоу зэрэщытыр къызыгурыIохэрэм СПИД-м илIыкIыгъэхэр агу къыз­щагъэкIыжьырэ Мафэм ехъулIэу ВИЧ-инфекцием пэшIуекIо­гъэ-ным фэIорышIэрэ Урысые акцие зэхащэ.

Iофтхьабзэм ипшъэрылъыр СПИД-м къызыдихьын ылъэ­кIыщт гумэкIыгъохэм цIыфхэр ащагъэгъозэнхэр, ащ зызэриу­шъомбгъурэ шIыкIэр алъагъэIэ­сыныр арых. Япсауныгъэ изытет, апкъышъол нахь лъыплъэн­хэм фащэх, фагъасэх.

Iофтхьабзэм къыдыхэлъыта­гъэу Адыгэ Республикэм жъоны­гъуакIэм и 11-м къыщегъэжьа­гъэу и 20-м нэс ВИЧ-м фэгъэ­хьыгъэ тестхэр щашIыщтых. Ахэм япшъэрылъыр ВИЧ статусэу яIэр зышIэрэ цIыфхэм япчъагъэ ха­гъэхъоныр, узыр кIа­сэу къызхагъэщыхэрэр нахь ма­кIэ шIыгъэнхэр, мыщ шIуагъэу пылъыр цIыфхэм къагурагъэIо­ныр арых.

Псауныгъэр къэухъумэ­гъэ­нымкIэ Дунэе ­организацием (ВОЗ-м) къызэритырэмкIэ, мы лъэхъаным ВИЧ-инфекцие иIэу нэбгырэ миллион 37-м ехъу мэ­псэу, мафэ къэс а пчъагъэм нэбгырэ мин 14 — 15 хэхъо. Аужырэ илъэс 25-м къыкIоцI СПИД-м миллион 39-рэ фэдиз илIыкIыгъ.

Урысыер пштэмэ, 2015-рэ илъэсым иаужырэ мазэ ехъулIэу ВИЧ-инфекцие зиIэу агъэунэфы­гъэр нэбгырэ мин 986-рэ, ахэм ащыщэу нэбгырэ мин 87-р 2015-рэ илъэсыр ары затхыгъэхэр. 2014-рэ илъэсым ­егъэпшагъэмэ, мы пчъагъэр процент 12-кIэ нахьыб. ВИЧ къызэузыгъэхэу 184148-рэ дунаим ехыжьыгъ. ЫпэкIэ зэрэщытыгъэм фэдэу, СПИД-р зиIэу агъэунэфыгъэхэм янахьыбэр хъулъфыгъ. 2002-рэ илъэсым къыщыублагъэу мы узыр къызыхагъэщырэ бзылъфы­гъэхэм япчъагъэ хэхъо. Сыма­джэхэм япроцент 58-м узыр нар­котикхэр зэрэзыхалъхьэрэ мэстэ шIойхэмкIэ ­зэпахыжьыгъ.

Зэрэ Урысыеу илъ гумэкIы­гъом Адыгеири щыухъумагъэ хъугъэп. Пчъагъэхэм къызэраIо­рэмкIэ, 2016-рэ илъэсым ижъо­ныгъокIэ мазэ и 1-м ехъулIэу Адыгеим щыпсэурэмэ ащыщэу нэбгырэ 751-мэ ВИЧ-инфекцие яIэу агъэунэфыгъ, 93-мэ узыр къазыхагъэщыгъэр 2015-рэ илъэ­сыр ары. Аужырэ мэзиплIым нэбгырэ 27-рэ джыри диспансер учетым хагъэуцуагъ. Анахьыбэу ахэр зыщагъэунэфыхэрэр Мыекъопэ, Тэхъутэмыкъое районхэр, къалэу Мыекъуапэ. ВИЧ-р зиIэ бзылъфыгъэхэм са­бый 93-рэ къафэхъугъ, ахэм ащыщэу нэбгыри 6-м мы узыр къахагъэщыгъ.

ВИЧ-инфекциер зиIэхэу учетым хагъэуцохэу, алъыплъэхэу Адыгеим зыщырагъэжьагъэм къыщыублагъэу нэбгыри 166-рэ дунаим ехыжьыгъ, ахэм ащыщэу нэбгырэ 20-р 2015-рэ илъэсым лIагъэ. Мы илъэсым пыкIыгъэ мэзиплIым къыкIоцI нэбгыри 4-мэ ядунай ­ахъожьыгъ.

«Развитие здравоохранения РФ» зыфиIорэ къэралыгъо программэм хэхьэрэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу, мы узыр зиIэу республикэм щы­псэурэ нэбгыри 148-мэ антиретровируснэ терапие афа­шIыгъ. 2015-рэ илъэсым ВИЧ-инфекцие яIэмэ зэрагъэшIэнэу медицинэ уплъэкIун нэбгырэ 61613-мэ, мы илъэсым пыкIыгъэ мэзиплIым къыкIоцI нэбгырэ 20197-мэ акIугъ.

Непэ, СПИД-м илIыкIыгъэхэр агу къызыщагъэкIыжьырэ мафэм, пстэуми анаIэ тырядгъа­дзэ тшIоигъу ВИЧ-р наркоманхэм яузэу зэралъытэщтыгъэр зэрэте­кIыгъэр. Социальнэ купэу цIы­фыр зыхахьэрэми, зыщыпсэурэми, зыщыщ лъэпкъыми, ныбжьыми ар ялъытыгъэп. ЦIы­фым ащ зыщиухъумэным фэшI зыфэсакъыжьын, гупшысэн, нар­котикхэр IэкIыб ышIынхэ фае. Хэти ар къынэсын ылъэкIыщт ищыIэкIэ-псэукIэ зэрифэшъуашэм фэдэу лъымыплъэмэ. Мы узым джащ фэдэу зыщыуухъу­мэн плъэкIыщт сымаджэм ылъ е нэмыкI биологическэ пкъы­гъохэр къыпхэмыхьэхэмэ.

ЖъоныгъокIэ мазэр екIыфэ СПИД-м ыкIи зэпахырэ узхэм апэуцужьыгъэнымкIэ Адыгэ рес­публикэ Гупчэм «ЗыуплъэкIужь! ВИЧ уиIэмэ зэгъашIэ!» зыфиIорэ Iофтхьабзэр щыкIощт. IофшIэгъу мафэхэм сыхьатыр 1-м къыщегъэжьагъэу 2-м нэс ыпкIэ хэмылъэу къалэу Мыекъуапэ, урамэу Краснооктябрьскэр,
43-м зыщыууплъэкIун плъэкIыщт. Сыхьатыр 8-м къыщыублагъэу 3.00-м нэс «линие плъырым» шъу­къытеомэ, шъузыгъэгумэ-кIырэ упчIэхэм яджэуапхэр жъугъотыщтых.

Л. В. Мартьянова.

СПИДм ыкIи зэпахырэ узхэм апэуцужьыгъэнымкIэ Гупчэм иврач шъхьаI.