ЗэуитIу ахэлэжьагъ

Хэгъэгу зэошхор тихэгъэгукIэ ушэтыпIэ шъыпкъэу щытыгъ. Пый лъэшэу зэкIэ кIуачIэу ыкIи амалэу иIэхэр заом фэзыгъэхьазырыгъэ фашист Германиер ошIэ-дэмышIэу къызыттебанэм, охътэ кIэкIым пыим тихэгъэгу ыштэн гухэлъ иIагъ, ау ар къыдэхъугъэп. ТицIыфхэр зыч-зыпчэгъоу зэкъоуцохи, техакIор яб рагъэзыхьажьыгъ, зэхакъутагъ. Зэо мэхъаджэм лIыхъужъныгъэ щызезыхьагъэхэм ахэт къушъхьэчIэс шапсыгъэмэ ащыщэу ТIэшъу Шэрандыкъу Шъалихьэ ыкъор. Ащ ищыIэныгъэ гъогу епхыгъэ хъугъэ-шIэгъэ заулэ непэ сакъытегущыIэ сшIоигъу.

Тес Ш.  фотоШэрандыкъо 1916-рэ илъэсым, жъоныгъуакIэм и 15-м ТIопсэ районымкIэ къуаджэу ШIоикъо къыщыхъугъ. Къоджэ еджапIэм классиблыр къызыщеухым Мыекъуапэ дэт мэз­тех­ническэ техникумым чIэ­хьэгъагъ, ыгу етыгъэу еджагъ, шIу ылъэгъурэ сэнэхьатыр ыIэ къыригъэхьагъ ыкIи 1938-рэ илъэсым Вологодскэ хэкум ит къалэу Ковжин дэт мэз комбинатым Iоф щишIэнэу агъэ­кIогъагъ. Пхъэ гъэхьазырын Iофхэм афэгъэзагъэу техник-механизаторэу Iоф ышIэу ыублагъ. ИсэнэхьаткIэ бэрэ Iоф ышIэнэу хъугъэп, сыда пIомэ а илъэс дэдэм ичъэпыогъу мазэ дзэ къулыкъум ащагъ, Одесскэ дзэ округым хэхьэрэ я 45-рэ шхончэо дивизием ия 57-рэ артиллерие полк къулы­къур щыригъэжьагъ. Мэзэ заулэ нахьыбэ темышIагъэу полкым къыщызэIуахыгъэ еджапIэу радиотелеграфистхэм яотделениеу командирхэр къызыщагъэхьазырыхэрэм щеджэнэу агъэ­кIуагъ. Ау бэрэ ащ чIэсынэу хъу­гъэп. Фин заор къежьи, Шэрандыкъо зыхэтыгъэ дивизиер зэуапIэм агъэ­кIуагъ.

— 1939-рэ илъэсым ишэ­кIогъу мазэ икIэухым щегъэжьагъэу 1940-рэ илъэсым игъэ­тхапэ ыгузэгухэм анэс заор кIуагъэ. Зэо кIэкIыгъ, ау зэо къиныгъ, — къеIуатэ Шэрандыкъо. — Бжыхьэ-кIымэфэ лъэхъаныгъ. Тидзэхэр зэрыкIо­хэрэ чIыпIэр дэигъэ: мэз пырыпыцу, орыжъ-темэн шъолъы­рэу щытыгъ. Дзэ техникэри дзэ­кIолIхэри къинкIэ лъыкIуа­тэщтыгъэх. Анахь къинкIэ ти­дзэ­хэм пхыратхъугъэр Миннергейм ипытапIэхэр ары. Хэтыгъа Миннергейм? Баронэу Миннергейм пачъыхьэм идзэ генерал-лейтенантэу хэтыгъ, нэужым фин маршалыгъ, Совет хабзэм ипый пхъэшагъ. 1918-рэ илъэ­сым Фин­ляндием къыщы­хъугъ.

Сыдэу щытми, тидзэхэм Те­кIоныгъэр къыдахи, хэгъэ­гуитIур мамырныгъэм зэдыкIэтхэ­гъа­гъэх.

ТIэшъу ШэрандыкъокIи, ащ игъусэгъэ дзэкIолIхэмкIи а заор ушэтыпIэ шъыпкъэ хъугъагъэ.

Заор зэухым, полкым иеджа­пIэ курсантхэр нахь пасэу къычIагъэкIыгъэх. Шэрандыкъо младшэ лейтенантыцIэр къыратыгъ ыкIи дзэ частым ирадиостанцие ипащэу агъэнэфагъ. Джыри зы гушIуагъо ищыIэныгъэ къыхэхъухьагъ — ВКП(б)-м хэ­тынымкIэ кандидатэу аштагъ. Нэужым я 24-рэ шхончэо дивизием игъэIорышIапIэ иполитрук гуадзэу агъэнэфагъ.

1941-рэ илъэсым ижъоны­гъуакIэ Шэрандыкъо къалэу Минскэ дэт дзэ политическэ училищым щеджэнэу агъэкIуагъ. 1941-рэ илъэсым мэкъуогъум и 22-м полкым и Охранэ хагъа­хьэ, дзэ званиеу «младшэ по­литрукыцIэр» нахь пасэу къыра­ты. Джащ тетэу КъохьэпIэ фронтым иштаб радио ыкIи телефон IофхэмкIэ иполитуп­лъэ­кIуакIоу агъэнэфагъ ыкIи икъулыкъу пшъэрылъхэр ыгъэ­цакIэу еублэ.

ТIэшъу Шэрандыкъо Iофыбэ зэшIуихыщтыгъ, тыдэ агъэкIуа­гъэми, егугъузэ ипшъэрылъхэр ыгъэцакIэщтыгъ, шIэныгъэ куу зэриIэр къыгъэлъагъощтыгъ ыкIи ащ елъытыгъэу бэмэ упчIэ­жьэгъу ашIыщтыгъ. Ежьым анахьэу ынаIэ зытыригъэтыщты­гъэр дзэкIолI ыкIи политрук ныбжьыкIэхэр ары.

1941-рэ илъэсым ишэкIогъу мазэ Шэрандыкъо батальоным ипащэ политикэ IофшIэнымкIэ игуадзэу агъэнэфэгъагъ. Артиллеристхэм псынкIэу агуры­Iощтыгъ, ныбджэгъубэ къыфэ­хъугъагъ. Шэрандыкъо чIыпIэ къинхэм арыфэу хъугъэ. Зэгорэм артиллерист нэбгырабэ игъусэу полкым иштаб афигъэ­уцугъэ пшъэрылъыр агъэцэ­кIэнэу кIогъагъэх. ЯIоф дэгъоу зэпыфагъэу къэкIожьхэзэ, къа­пэтIысыгъэ нэмыцхэм къажэхэхьагъэх ыкIи зэо-зэхэбанэр къежьагъ. Iофым кIэух фэхъу­щтыр къэшIэгъоягъ. Мы чIыпIэм Шэрандыкъо хьылъэу къыща­уIагъ ыкIи агъэкощырэ госпиталэу Новосибирскэ дэты­гъэм чIафи, ащ къыщеIэзагъэх. Ипсауныгъэ зыпкъ зеуцожьым, Темыр-тыгъэкъохьэпIэ фронтым ия 235-рэ шхончэо дивизие ия 160-рэ топ-артиллерие полк икомиссарэу агъэнэфагъ. Нэужым дзэ-политическэ академиеу В. И. Лениным ыцIэ зы­хьыщтыгъэм иеджэкIуагъ. Апэ-рэ Белорусскэ фронтым ия 415-рэ миномет полк хэтэу Польшэр шъхьафит ышIыжьыгъ, псыхъоу Одер ыкIи къалэу Берлин ащыкIогъэ зэо пхъашэхэм ахэлажьэ. Советскэ дзэхэу Германием къинагъэхэм ащыщ мэхъу.

ТIэшъу Шэрандыкъо псэемыблэжьэу пыим зэрезэуагъэм ифэ­шъошэ уасэ къыфашIыгъ, хэ­гъэгум иорденхэр ыкIи медальхэр бэу къыфагъэшъоша­гъэх.

ТIэшъу Шэрандыкъо зыхэтыгъэ дивизиер 1956-рэ илъэ­сым Германием къыращыжьы­гъагъ. Дзэ къулыкъум хэты­фэ­кIэ ащ IэнэтIэ зэфэшъхьаф­хэр зэрихьагъэх: сержантхэр зыщагъэхьазырхэрэ еджапIэм ипащэ политикэ IофхэмкIэ иго­дзагъ, Южнэ-Сахалинскэ щыIэ я 166-рэ зенитнэ-артиллерийскэ полкым ипартбюро исекретарыгъ, Темыр-Кавказ дзэ округым иартиллерие полк ипартбюро исекретарыгъ.

Дзэ къулыкъум къызыхэкIы­жьым Iоф ышIагъ, 1959-рэ илъэ­сым зигъэпсэфынэу тIысыжьы­гъэ, общественнэ IофшIэнхэм чанэу ахэлажьэщтыгъ. Тхылъэу «Подвиг городов-героев 1941 — 1945 годов» зыфиIорэр ытхыгъ. Шъхьэгъусэ иIэжьэп. Ыпхъоу Сафыетрэ ежьыррэ поселкэу Яблоновскэм щэпсэух, пхъорэлъфхэр иIэх. Илъэсишъэ ыныбжьми пшIэнэп: Iэжь-лъэжь, шIэжь дэгъу иI.

ХЪУЩТ Щэбан.

Афыпсыпэ къоджэзэхэт псэ­упIэм иветеранхэм я Совет итхьамат, псэупIэм ицIыф гъэшIуагъ. Адыгэ Рес­публикэм изаслуженнэ журналист.