ИшIуагъэ аригъэкIыгъ

Чернобыль иатомнэ электростанцие къызэом, гу­мэкIыгъоу ащ къыкIэлъыкIуагъэхэр нахь зэте­Iэ­жэгъэнхэм, радиациер гъэупэбжьэгъэным Адыгеим икIэлэпIугъэхэри хэлэжьагъэх, лIыхъужъныгъэ щызэрахьагъ. Амылъэгъурэ пыим — радиа­цием зэрэпэуцужьыгъэхэм ишIуагъэкIэ, зэрарэу ащ къыхьын ылъэкIыщтыгъэр бэкIэ нахь макIэ хъу­гъагъэ.

DSC_0001Чернобыль атом электро­станциер зызэщэкъом, радионуклидэу тыкъэзыуцухьэрэ дунаим хэтIупщыхьагъэ хъугъэр промышленнэ объектэу «Маяк» зыфиIорэм авариеу щыIагъэм ыуж жьым хэхьагъэм нахьи фэди 2,5-кIэ нахьыбэу агъэунэ­фыгъ. Мыщ къыщыхъугъэ аварием нэбгырэ миллиони 9 фэ­дизмэ зэрар арихыгъ.

Чернобыль 1986-рэ илъэсым къыщыхъугъэ тхьамыкIа­гъор зыпкъышъолкIэ зыщэчы­гъэхэм, зипсауныгъэкIэ зэхэ­зышIагъэхэм ащыщ ШъэоцIыкIу Къэплъан. Илъэс 30 зыныбжь кIалэм ышIэщтыгъ ащ укIоныр псауныгъэмкIэ зэрэщынагъор. Непэ фэдэу къешIэжьы 1987-рэ илъэсым имэзэе мазэ Чернобыль зэрэкIогъагъэр.

— ЧIыпIэм тызынэсым, ты­къэзыуцухьэрэ пкъыгъохэу нэм къыкIидзэхэрэмкIэ IофшIэны­шхоу тапэ илъыр нафэ къытфэхъугъ, — къытфеIуатэ Къэ­плъан. — Авариер зыхъу­гъэм ыуж илъэсныкъо тешIэгъагъ ащ сызащэм. ЖъоныгъуакIэм и
1-м нэс сыкъэтыгъ. Зэошхо щы­мыIагъэми, топхэр а чIыпIэм щымыощтыгъэхэми, нэбгырэ миллион пчъагъэхэм ягъашIэ ащ нахь макIэ ышIыгъ.

ШъэоцIыкIу Къэплъан Германием дзэ къулыкъур щихьыгъ. Нэужым институтым хэт дзэ кафедрэр офи­церыцIэ иIэу къыухыгъ. Запасым зэрэхэтым къыхэкIэу, Чернобыль тхьамы­кIагъор къызыщэ­хъум къызэджагъэхэм ар ахэтыгъ.

— Химическэ лабораторием ипащэу Чернобыль Iоф щыс­шIагъ, — къеIуатэ тигущыIэгъу. — ЦIыф­хэм Iоф зэрашIэщт уахътэр ясIощтыгъ. Радиациеу апкъы­шъол къыхэхьагъэм елъытыгъэу такъикъ пчъагъэу ащ зэрэхэтынхэ алъэкIыщтыр згъэунэфыщтыгъ.

ЦIыф гъэшIэгъонэу, ишэн пы­тэу къычIэкIыгъ ШъэоцIыкIу Къэ­плъан. Чернобыль зэрэщы­Iэгъэ мафэхэр, мазэхэр нахь макIэрэ ыгу къызэрэкIы­жьыщт­хэм ар пылъ. Ищытхъу ари­гъа­Iозэ чанэу Iоф ешIэ. Адыге­им къызэкIожьым, хэкум игъэ­цэкIэкIо комитет мэкъумэщ хъыз­мэтымкIэ и ГъэIорышIапIэ, нэужым «Агропромсоюзым» ащылэжьагъ. Джырэ уахътэ УФ-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ епхыгъэ федеральнэ къулыкъоу селекциехэм афэ­гъэзагъэм икомиссиеу республикэм щыIэм ипащэу Iоф ешIэ.

ЛIыхъужъныгъэу ШъэоцIыкIу Къэплъан Чернобыль щызэрихьагъэм, къэралыгъом пшъэры­лъэу къыфишIыгъэр псэемы­блэжьэу зэригъэцэкIагъэм ишыхьатых щытхъу тхылъ пчъагъэу, рэзэныгъэ тхылъыбэу иIэхэр.

Чернобыль иатом электростанцие къыщыхъугъэ аварием къызыдихьыгъэ тхьамыкIа­гъохэм ядэгъэзыжьын хэлэ­жьа­гъэхэм якъиныгъо Iахь алъэ­гъугъ. Ахэм зэкIэми ямэфэ гу­шIуагъохэр нахьыбэнхэу, щы­Iэныгъэм идэхагъэ илъэсыбэрэ зэхашIэнэу, яунагъохэм яхъяр алъэгъунэу тафэлъаIо.

Гъонэжьыкъо Сэтэнай.

Сурэтым итыр: ШъэоцIыкIу Къэплъан.